Ang Zika virus ay kabilang sa pamilya Flaviviridae medyo Flavivirus, dinadala ito ng mga lamok na Aedes aegypti - ang pinakanakamamatay na species ng hayop sa mundo. Kapag ang mga virus ay pumasok sa katawan ng tao, nagdudulot ito ng mga sakit tulad ng Zika fever. Ang sakit ay karaniwan sa mga rehiyong may tropikal at subtropikal na klima. Kasalukuyang kakaunti ang pinag-aralan.
Bilang karagdagan sa Zika virus, ang mga lamok ay nagpapadala ng mga pathogen ng mga mapanganib na sakit tulad ng yellow fever, Dengue fever, West Nile at Chikungunya. Ang mga insekto ay napakakaraniwan sa kalikasan na halos sangkatlo ng populasyon ng mundo ay nasa panganib ng sakit.
Ang sakit ay banayad, sa 75% ng mga kaso ito ay asymptomatic at nalulutas sa loob ng isang linggo. Ang panganib ng impeksyon ay nakasalalay sa mga kahihinatnan nito - ang panganib na magkaroon ng congenital brain abnormalities (microcephaly) at Guillain-Barre syndrome sa mga bagong silang na ipinanganak sa mga ina na nagkaroon ng Zika fever sa una at unang bahagi ng ikalawang trimester ng pagbubuntis.
kanin. 1.Mga kahihinatnan ng impeksyon sa Zika virus: ang pagsilang ng mga batang may microcephaly sa panahon ng epidemya ng 2015-2017 sa Brazil.
Pagkalat ng Zika virus
Ang mga pathogen ay karaniwan sa mga rehiyong may tropikal na klima at malalaking populasyon ng mga lamok na Aedes aegypti. Sila ay umiikot sa Africa, Central at South America, Western Pacific at South Asia.
Ang Zika virus ay unang nahiwalay mga 70 taon na ang nakalilipas. Ang mga kaso ng sakit ay bihirang naiulat, at ang mga nakahiwalay na paglaganap ay naganap nang walang anumang malubhang komplikasyon.
Noong 2007, ang unang malaking pagsiklab ay naiulat sa Yap Islands ng Micronesia sa kanlurang Karagatang Pasipiko.
Noong 2013, isang outbreak ng Zika fever ang naiulat sa French Polynesia.
Noong 2015, kumalat ang virus sa Timog at Gitnang Amerika. Sa Brazil, kung saan, dahil sa isang matalim na pagtaas (2 beses) sa bilang ng mga sanggol na ipinanganak na may mga anomalya ng sistema ng nerbiyos, idineklara ang isang estado ng emerhensiya.
Noong 2017, naiulat na ang mga kaso ng sakit sa 70 bansa.
Ang imported na impeksyon ay tumagos sa Austria, Denmark, Germany, Ireland, Switzerland, Finland, Italy, Spain, Portugal, Israel at Australia. Libu-libong manlalakbay ang dumating sa Estados Unidos mula sa mga bansa kung saan ang Zika ay endemic. 56 katao ang dumating sa South Florida.
Ang unang na-import na kaso ng impeksyon (mula sa Dominican Republic) ay nairehistro noong 2016 sa Russian Federation.
Ang Zika fever ay sanhi ng isang arbovirus ng pamilya Flaviviridae medyo Flavivirus (Zika virus, ZIKV). Ito ay unang nahiwalay noong 1947 sa mga rhesus macaque na naninirahan sa Zika forest (Uganda).Pagkalipas ng isang taon, ang virus ay nahiwalay sa katawan ng isang babaeng lamok ng genus Aedes aegipti, at noong 1968, mula sa biomaterial ng mga nahawaang kinatawan ng katutubong populasyon ng Nigeria. Noong 1952, natuklasan na ang mga pathogen ay may kakayahang manirahan sa tisyu ng utak ng mga daga, na nagiging sanhi ng paglambot ng utak at pagkabulok ng mga neuron.
Ang Zika virus ay spherical sa hugis, na may diameter na humigit-kumulang 50 nm. Ang shell ay glycoprotein. Ang mga protina sa ibabaw ay nakaayos sa anyo ng isang ixohedron. Ang nucleocapsid ay naglalaman ng isang single-stranded linear RNA na naglalaman ng 10,794 nucleotides na nag-encode ng 3,419 amino acid. May mataas na kakayahang mag-mutate.
Ang reservoir at pinagmumulan ng impeksyon ay mga taong may sakit, mga carrier ng virus, at mga infected na unggoy. Ito ay pinaniniwalaan na ang pangunahing kadahilanan sa morbidity ay isang mahinang immune system.
Mga ruta ng paghahatid
Ang Zika virus ay ipinadala:
kapag nakagat ng mga infected na lamok (transmissible route),
pakikipagtalik,
pagsasalin ng dugo,
Ipinapalagay na ang mga pathogen, na sumisira sa hematoplacental barrier, ay tumagos sa katawan ng fetus at nagiging sanhi ng malubhang patolohiya ng nervous system.
Mga carrier ng Zika virus
Karaniwan, ang mga pathogen ay naililipat sa pamamagitan ng mga kagat ng mga lamok ng Aedes genus: Aedes aegypti at Aedes albopictus. Sa epidemiological terms, ang pinaka-mapanganib na lamok ay Aedes aegypti. Nawawala ang kanilang kakayahang magpadala ng mga virus sa mga temperaturang mababa sa 18C, na hindi nakikita sa mga lamok na Aedes albopictus, na hibernate sa mababang temperatura at sa gayon ay nabubuhay.
Sa isang siklo ng pagpapakain, ang mga lamok ay nakakagat ng ilang tao.3 araw pagkatapos makumpleto ang cycle na ito, nangingitlog ang mga babaeng lamok, na maaaring mabuhay sa kawalan ng tubig (sa panahon ng tagtuyot) hanggang sa 1 taon. Sa tubig, lalo na pagkatapos ng tag-ulan, ang mga itlog ay nagiging larvae at pagkatapos ay mga mature na indibidwal.
Ang mga lamok ay hindi kaya ng mahabang paglipad. Maaari silang lumipad ng hindi hihigit sa 400 metro, ngunit dinadala sa malalayong distansya kasama ng mga bagay, sa mga kotse, sa mga halaman, atbp.
Bilang karagdagan sa Zika virus, ang mga lamok ng genus Aedes ay nagdadala ng mga pathogens na yellow fever, Dengue at Chikungunya. Ang kanilang napakalaking pagkalat ay naglalagay sa ikatlong bahagi ng populasyon ng mundo sa panganib ng sakit.
kanin. 4. Ang mga lamok na Aedes aegypti ang pangunahing tagadala ng Zika virus.
Ang pathogenesis ng Zika fever ay hindi gaanong pinag-aralan. Ipinakikita ng pananaliksik na ang virus, kapag nakagat ng lamok, ay nakahahawa sa mga epidermal cell (dermal fibroblast, keratinocytes at immature dendritic cells). Susunod, ang mga pathogen ay umabot sa mga rehiyonal na lymph node, kung saan sila ay nag-iipon at pagkatapos ay kumalat sa buong katawan nang hematogenously (na may dugo). Kung paano nakapasok ang Zika virus sa fetus at nagiging sanhi ng pinsala nito ay nananatiling misteryo ngayon.
Ang panahon ng pagpapapisa ng itlog ng sakit ay hindi naitatag. Ipinapalagay na ito ay tumatagal ng 2–7 araw (ayon sa ilang mga may-akda) at tumatagal ng hanggang 2 buwan (ayon sa iba), at samakatuwid sa Estados Unidos ay ipinagbabawal ang donasyon sa mga taong bumalik mula sa mga endemic na bansa sa loob ng 2 buwan.
Ang sakit ay asymptomatic sa 75% ng mga kaso.Ang natitira sa mga nahawaang iyon ay nakakaranas ng banayad na lagnat, pananakit ng ulo at pananakit ng kalamnan, pamumula ng mata, at lumilitaw ang maculopapular na pantal sa balat ng leeg, katawan at paa (madalas sa mga palad at talampakan). Ang pangkalahatang kondisyon ng pasyente ay nananatiling kasiya-siya.
Napakabihirang, ang sakit ay malubha, na may pagkahilo, pagtatae, pagsusuka at pananakit ng tiyan. Ang mga kaso ay inilarawan kapag ang isang pasyente ay nagkakaroon lamang ng conjunctivitis.
Ang lahat ng mga sintomas ay nawawala sa loob ng isang linggo. Ang mga pathogen ay nananatili sa dugo ng tao sa loob ng 7 araw pagkatapos ng impeksyon.
kanin. 5. Ang maculopapular rash dahil sa Zika virus infection ay isa sa mga pangunahing sintomas ng sakit.
May katibayan na ang impeksyon sa Zika virus ay nagdudulot ng panganib sa mga buntis na kababaihan sa unang trimester at simula ng pangalawa. Ang mga pathogen ay tumagos sa hematoplancer barrier. Ang nabuong impeksyon sa intrauterine ay humahantong sa pagbuo ng patolohiya ng pangsanggol - microcephaly. Sinusubaybayan ng ilang mga siyentipiko ang koneksyon sa pagitan ng Zika fever at ang pagbuo ng mga autoimmune reactions at Guillain-Barré syndrome. Ang mga bakas ng virus ay natagpuan sa mga sample ng placental tissue at brain tissue ng mga bagong silang.
Sa microcephaly, ang laki ng ulo at utak ng bata ay makabuluhang nabawasan. Ang mga bata ay nakakaranas ng mga sintomas tulad ng pagkaantala sa pag-unlad, pagbaba ng paglaki, hyperactivity, kawalan ng koordinasyon, kapansanan sa paningin at pandinig, epilepsy, pagkalimot, kapansanan sa intelektwal, atbp. Ang mga batang ipinanganak na may microcephaly ay nananatiling may kapansanan habang buhay. Ayon sa ilang mga siyentipiko, humigit-kumulang 10 - 15% ng mga may sakit na bata na may ganitong diagnosis ay walang malubhang kakulangan.
Sa panahon ng epidemya noong 2015-2017 sa Brazil, nadoble ang bilang ng mga ipinanganak na may microcephaly, Guillain-Barré syndrome, encephalitis, myelitis at encephalomyelitis.
kanin. 6. Libu-libong bagong panganak na may microcephaly ang naiulat sa panahon ng epidemya sa Brazil.
Ang pinakamalaking pagsiklab ng sakit ay naitala noong 2015 sa Timog at Gitnang Amerika at sa simula ng 2016 ay nakaapekto na sa 33 bansa. Idineklara ng WHO na emergency ang kasalukuyang sitwasyon sa kalusugan. Sa Brazil, libu-libong sanggol ang ipinanganak na may mga neurological disorder: noong 2014 - 147 bagong silang, noong 2015 - 4180. Ang epidemya ay pinaniniwalaang sanhi ng isang imported na kaso mula sa French Polynesia.
Ang mga dapat na dahilan para sa mabilis na pag-unlad ng epidemya ay:
Kakulangan ng kaligtasan sa sakit mula noong una itong lumitaw sa kontinente.
Ang mga lamok na Aedes aegypti ay karaniwan sa lahat ng rehiyon maliban sa Chile at Canada.
Kakulangan ng rapid diagnostic test para sa Zika infection.
Kakulangan ng mga bakuna at partikular na gamot.
kanin. 7. Ang pinakamalaking pagsiklab ng sakit ay nairehistro noong 2015 - 2017 sa Timog at Gitnang Amerika. Ang larawan ay nagpapakita ng mga batang may microcephaly na ipinanganak mula sa mga ina na nahawaan sa panahon ng pagbubuntis.
Medyo mahirap i-diagnose ang sakit base sa clinic dahil sa pagkakatulad ng Zika fever sa iba pang tropical fevers. Ang pagsusuri sa laboratoryo ay batay sa paghihiwalay ng virus mula sa dugo ng mga pasyente at data ng PCR.Ang serological diagnosis ay hindi masyadong epektibo dahil sa pagbuo ng mga cross-reaksyon sa iba pang flavavirus: dengue fever, yellow fever at West Nile virus.
Walang tiyak na paggamot para sa sakit. Sa 75% ng mga pasyente, ang Zika fever ay nangyayari sa isang banayad na anyo at ang paggaling ay nangyayari pagkatapos ng 7 araw. Sa mga malubhang kaso, ginagamit ang mga pathogenetic at symptomatic agent. Ang mga painkiller ay inireseta, ang detoxification therapy ay isinasagawa, at ang pasyente ay pinapayuhan na uminom ng maraming likido at magpahinga sa kama. Ang partikular na atensyon ay binabayaran sa mga buntis na kababaihan. Dapat iwasan ng pasyente ang kagat ng lamok sa loob ng 7 araw.
Ang pag-iwas sa Zika fever ay kinabibilangan ng pagkontrol at pagprotekta laban sa mga lamok na naghahatid ng impeksiyon. Ang bakuna ay nasa ilalim ng pagbuo.
Mga pangunahing direksyon ng pag-iwas sa sakit:
Ang mga numero ng lamok ay nababawasan sa pamamagitan ng pagsira at/o pag-convert ng kanilang mga lugar ng pag-aanak.
Ang pagbabawas ng posibilidad ng pakikipag-ugnay sa mga insekto sa mga tao, na nakakamit sa pamamagitan ng paggamit ng kulambo sa mga bintana at pintuan, mga kurtina ng lamok, paggamit ng mga repellent, ointment, atbp.
Ang pag-alis ng laman sa mga tangke ng tubig sa agrikultura (mga balde, bariles, palayok ng halaman, atbp.), dahil ang pag-aanak ng mga lamok ng genus Aedes ay nangyayari kahit na may maliit na dami.
Pag-iwas sa pakikipagtalik sa isang buntis na kapareha at paggamit ng condom kung hindi man para sa mga lalaking bumalik mula sa mga lugar kung saan ang Zika ay endemic.
Paalala sa paglalakbay:
Dapat mong iwasan ang paglalakbay sa mga bansa kung saan ang sakit ay endemic.
Kinakailangang gumamit ng personal na kagamitan sa proteksyon laban sa mga lamok: kulambo, kurtina, repellents, pagsusuot ng mahabang manggas, mahabang pantalon, saradong sapatos at sombrero.
Ang mga taong bumalik mula sa isang paglalakbay sa mga tropikal na bansa ay dapat makipag-ugnayan kaagad sa isang medikal na pasilidad kung ang mga sintomas ng sakit tulad ng lagnat, pantal, conjunctivitis, pananakit ng kalamnan at kasukasuan, panginginig at pangkalahatang panghihina ay lumitaw.
kanin. 9. Pagkontrol ng lamok sa panahon ng epidemya ng Zika fever sa Brazil.
