Zapalenie sutka (piersi) to zapalenie tkanki (miąższu i tkanki śródmiąższowej) gruczołu sutkowego. W 80 - 85% przypadków choroba występuje w okresie laktacji i jest częstym powikłaniem ropnym u pierworódek w okresie poporodowym. Chorobę rejestruje się głównie u kobiet po 30. roku życia.
Laktacyjne zapalenie sutka rejestruje się w 70% przypadków u matek pierwszy raz, u 27% po drugim porodzie i u 3% po kolejnych porodach. Jej rozwojowi sprzyja zatrzymanie mleka (ostra laktostaza), które występuje od 3 dnia okresu poporodowego i przez kolejne 6 tygodni.
Najczęstszą (82 - 92%) przyczyną zapalenia sutka jest Staphylococcus aureus (Staphylococcus aureus) w postaci monokultury lub w połączeniu z innymi mikroorganizmami - Escherichia coli i Pseudomonas aeruginosa, Proteus, paciorkowce, Bacteroides).
Początkowo rozwija się surowicze zapalenie, a następnie przy niekorzystnym przebiegu choroby obserwuje się powstawanie naciekowej postaci zapalenia sutka. W przypadku braku lub niewłaściwego leczenia w strefach nacieku tworzą się ropne ogniska - rozwija się niszczące zapalenie sutka (ropnie, formy flegmiczne i zgorzelinowe).Cechą stanu zapalnego jest jego słaba zdolność do ograniczania. Nawet przy odpowiednim leczeniu choroba ma skłonność do postępu.
Zapalenie galaktoforii (zapalenie przewodów mlecznych) i zapalenie otoczki (zapalenie okolicy sutków)
są rzadkie. Czasami choroba staje się przewlekła.
Zapalenie sutka u kobiet w ciąży wynosi 0,5 - 1%. Zapalenie sutka niezwiązane z laktacją rejestruje się w 10–15% przypadków.
Leczenie zapalenia sutka jest złożone. Terminowa i odpowiednia terapia prawie zawsze kończy się wyzdrowieniem. W ciężkich postaciach choroby śmierć stwierdza się w 0,05% przypadków.
Ryż. 1. Zapalenie sutka w okresie laktacji.
Przyczyny zapalenia sutka
Najczęstszą (82 - 92%) przyczyną zapalenia sutka jest Staphylococcus aureus (Staphylococcus aureus) w postaci monokultury lub w połączeniu z innymi mikroorganizmami - Escherichia coli i Pseudomonas aeruginosa, Proteus, paciorkowce, Bacteroides).
Źródłem infekcji są pacjenci cierpiący na choroby ropno-zapalne, dlatego zapalenie sutka w okresie laktacji często rozwija się w szpitalu położniczym wkrótce po porodzie lub w pierwszych dniach po wypisaniu ze szpitala.
Punktem wejścia infekcji są popękane sutki. Czasami patogeny przenikają dokanałowo (przez przewód piersiowy), co ma miejsce podczas odciągania mleka i karmienia dziecka. Ponadto bakterie mogą przedostać się do gruczołu sutkowego poprzez naczynia limfatyczne i krwionośne.
Następujące czynniki przyczyniają się do rozprzestrzeniania się infekcji:
Nieprzygotowanie gruczołu sutkowego, które często obserwuje się u primigravidas.
Upośledzony przepływ mleka (80 - 90%).
Pęknięte sutki.
Zmniejszona odporność, którą ułatwiają choroby w czasie ciąży (odmiedniczkowe zapalenie nerek, niedokrwistość), a także powikłania powstające w czasie ciąży, podczas porodu i po porodzie.
Niewłaściwa pielęgnacja sutków.
Dostępność implantów silikonowych.
Palenie.
Do grupy ryzyka zapalenia sutka w okresie laktacji zaliczają się kobiety z mastopatią, nieprawidłowym rozwojem sutków, późne porody, pacjentki z reumatoidalnym zapaleniem stawów, cukrzycą oraz osoby przyjmujące glikokortykosteroidy.
Zapalenie sutka wpływa na miąższ piersi i/lub tkankę śródmiąższową. Zapalenie szybko rozprzestrzenia się poprzez delikatny miąższ nawet po chirurgicznym nacięciu ropnia. Początkowo zapalenie ma charakter surowiczy. Z biegiem czasu proces patologiczny staje się ropny wraz z powstawaniem ropni.
Mleko znajdujące się w gronach gruczołu sutkowego jest dobrą pożywką dla drobnoustrojów, które intensywnie się namnażają, gdy rozwija się laktostaza. Ze względu na gęstą sieć przewodów mlecznych i limfatycznych, obecność dużej ilości tkanki tłuszczowej i ubytków, stan zapalny szybko rozprzestrzenia się na sąsiednie obszary, nawet przy odpowiedniej terapii.
Jeśli proces zapalny ogranicza się do przewodów mlecznych, wówczas wydziela się mleko zmieszane z ropą.
Ryż. 4. Ropna postać zapalenia sutka w okresie laktacji.
Laktacja (80–85%), brak laktacji (10–15%), w tym ciążowe zapalenie sutka (0,5–1%).
Według przebiegu: ostre i przewlekłe.
Według lokalizacji - podskórnej, dosutkowej (w samym gruczole) - najczęstszej, retrosutkowej (za gruczołem), rozproszonej.
W zależności od charakteru stanu zapalnego wyróżnia się ostrą laktostazę, surowicze, naciekowe i niszczące (ropnie, ropowice i zgorzel) zapalenie sutka.
Rzadkie formy zapalenia sutka w okresie laktacji: zapalenie galaktoforii (zapalenie przewodów mlecznych) i zapalenie otoczki (zapalenie otoczki).
Wszystkie formy zapalenia sutka mają ostry początek: temperatura ciała wzrasta do 38–400C, pojawia się osłabienie, ból głowy i dreszcze, zmniejsza się apetyt, pogarsza się ogólny stan zdrowia. Gruczoł sutkowy w dotkniętym obszarze jest przekrwiony, ostro bolesny i gorący w dotyku.
Zapalenie sutka w okresie laktacji rozwija się najczęściej w okresie od 1 do 3 tygodni okresu poporodowego. Jej rozwojowi sprzyja zatrzymanie mleka (ostra laktostaza), które występuje od 3 dnia okresu poporodowego i przez kolejne 6 tygodni. Obraz kliniczny choroby zależy od charakteru procesu zapalnego.
Silny ból z powodu pękniętych sutków jest przyczyną odmowy karmienia noworodka i odciągania mleka, co prowadzi do zastoju mleka w przewodach gruczołów sutkowych - ostrej laktostazy. W gruczole sutkowym pojawia się napięcie i uczucie ciężkości. W badaniu palpacyjnym w poszczególnych płatkach stwierdza się zagęszczenia, które są ruchome, mają wyraźne granice i są bezbolesne. Ogólny stan kobiety jest zadowalający. Odciąganie mleka przynosi ulgę. Przy regularnym wdrażaniu sytuacja często normalizuje się.Jeśli nie zostaną podjęte środki, rozwija się zakaźne zapalenie sutka, wymagające interwencji chirurgicznej.
W przypadku ostrej laktostazy konieczne jest zorganizowanie opróżniania gruczołów sutkowych, przywrócenie wydzielania mleka i jego oddzielenie. W tym celu należy dostosować schemat karmienia i odciągania pozostałego mleka, w tym także używać laktatora.
Zmniejszone wydzielanie mleka spowodowane jest ograniczeniem płynów i przyjmowaniem leków takich jak Parlodel czy Dostinex.
Oznaki i objawy surowiczego zapalenia sutka
Mleko znajdujące się w gronach gruczołu sutkowego jest dobrą pożywką dla drobnoustrojów. Kiedy rozwinęła się laktostaza, obserwuje się ich szybkie rozmnażanie i rozprzestrzenianie się, co ułatwia gęsta sieć przewodów mlecznych i limfatycznych, obecność dużej ilości tkanki tłuszczowej i ubytków. Po zakażeniu w ciągu 2–4 dni rozwija się surowicze zapalenie sutka.
Początek choroby jest ostry, temperatura ciała osiąga 39–400C. Pojawiają się dreszcze, osłabienie, ból głowy i zmniejsza się apetyt. Następują zmiany w ogólnym badaniu krwi i wzrasta ESR.
W gruczole sutkowym pojawia się uczucie napięcia i ciężkości, które nie ustępuje po odpompowaniu, rozdzierający ból i miejscowe ciepło. Rozproszony obrzęk tkanek. Zagęszczenie jest bardzo bolesne przy badaniu palpacyjnym. W przypadku przedwczesnego i nieodpowiedniego leczenia, po kilku dniach surowicze zapalenie sutka staje się naciekowe.
Ryż. 8. Zapalenie sutka w okresie laktacji, postać surowicza.
Oznaki i objawy naciekającego zapalenia sutka
W przypadku naciekowego zapalenia sutka w tkankach gruczołu tworzy się bolesny naciek, ostro bolesny przy palpacji i nie ma obszarów zmiękczenia. Skóra nad naciekiem jest mocno przekrwiona. Temperatura ciała nabiera gorączkowego charakteru.Objawy zatrucia są wyraźne.
W przypadku nieprawidłowego leczenia zapalenie podczas naciekającego zapalenia sutka staje się ropne.
Oznaki i objawy ropnego zapalenia sutka
Jeśli leczenie jest nieskuteczne, fazę infiltracji zastępuje się fazą tworzenia ropnia, gdy w nacieku pojawiają się ogniska ropnego topnienia, a objaw fluktuacji określa się palpacyjnie. W tym samym czasie stan pacjenta gwałtownie się pogarsza. Liczba leukocytów we krwi sięga 15 - 20x109/l, ESR przyspiesza do 30 - 50 mm/godz. Palpacja w obszarze ropienia jest bardzo bolesna. Zapalenie szybko rozprzestrzenia się poza główne ognisko.
Ropnie dzielimy ze względu na lokalizację na podotoczkowe, śródwymieniowe i zasutkowe.
Ryż. 9. Zapalenie sutka w okresie laktacji, postać ropna.
Oznaki i objawy flegmonicznego zapalenia sutka
W przypadku ropowicowego zapalenia sutka w proces zakaźny zaangażowane są 3-4 ćwiartki gruczołu sutkowego. Znacząco zwiększa swoją objętość. Skóra nad zmianą jest mocno przekrwiona, błyszcząca, miejscami z sinicowym zabarwieniem, czasami przybiera wygląd „skórki cytryny”, powierzchowne żyły są rozszerzone, brodawka cofnięta. Cały naciek ulega ropnemu stopieniu.
Stan pacjenta gwałtownie się pogarsza. Objawy zatrucia są wyraźne. Pojawiają się suchość w ustach i nudności, bezsenność i silne bóle głowy, a także całkowita utrata apetytu. Temperatura ciała wzrasta do 400C, któremu towarzyszą ogromne dreszcze. Rejestruje się regionalne zapalenie węzłów chłonnych.
Liczba leukocytów we krwi sięga 20 x 109/l, ESR przyspiesza do 50 mm/h, w moczu pojawiają się czerwone krwinki, białka, ziarna i szkliste wały (mocz toksyczny).
Ryż. 10. Flegmoniczne zapalenie sutka.
Oznaki i objawy zgorzelinowego zapalenia sutka
Jeśli zbyt późno zwrócisz się o pomoc lekarską, może rozwinąć się gangrena narządu (zgorzelinowe zapalenie sutka). Przyczyną choroby jest zakrzepica naczyń miąższu narządu. Obszar zniszczenia rozciąga się na wszystkie ćwiartki gruczołu sutkowego.
Stan pacjentów jest niezwykle poważny. Temperatura osiąga niezwykle wysokie wartości, puls osiąga 120 uderzeń/min, a wypełnienie jest słabe. Skóra jest blada. Wargi i język są suche. Pojawia się osłabienie, ból głowy, utrata apetytu, postęp i bezsenność.
Gruczoł sutkowy znacznie się powiększa, przy badaniu palpacyjnym jest ostro bolesny, pastowaty, opuchnięty, skóra na nim jest brudnozielona, czasami pojawiają się pęcherze. Sutek jest cofnięty. Mleko nie jest uwalniane z przewodów mlecznych. Rejestruje się regionalne zapalenie węzłów chłonnych.
Liczba leukocytów we krwi sięga 30 x 109/l, ESR przyspiesza do 50 - 60 mm/h, gwałtowne przesunięcie formuły w lewo. Hemoglobina spada do 100 g/l. W moczu pojawiają się czerwone krwinki, wały białkowe, ziarniste i szkliste (mocz toksyczny).
Drobnoustroje występujące w nielaktacyjnym zapaleniu sutka przedostają się do gruczołu sutkowego z zewnątrz w wyniku przypadkowego urazu, oparzeń lub z obszarów skóry dotkniętych infekcją krostkową. Rozprzestrzenianie się mikroorganizmów następuje poprzez podskórną tkankę tłuszczową. Wtórnie wpływa to na tkankę gruczołową gruczołu.
Ryż. 12. Zdjęcie przedstawia zdjęcie nielaktacyjnego zapalenia sutka, którego przyczyną był czyrak piersi.
Rozpoznanie zapalenia sutka stawia się na podstawie objawów klinicznych choroby. Znaczącą pomoc zapewniają badania ultrasonograficzne i bakteriologiczne, mammografia, a także ekspresowa diagnostyka za pomocą dimastyny i Diana Diagnosum. Zapalenie sutka należy odróżnić od mastopatii torbielowatej i raka piersi.
Ultrasonograficzne objawy surowiczego zapalenia sutka w okresie laktacji:
Laktostaza.
Zacieniony obraz.
Ultrasonograficzne objawy naciekającego zapalenia sutka w okresie laktacji:
Laktostaza.
Określenie obszarów o jednorodnej strukturze otoczonych obszarem zapalnym.
Ultrasonograficzne objawy ropnego zapalenia sutka w okresie laktacji:
Leczenie zapalenia sutka jest złożone. Terminowa i odpowiednia terapia prawie zawsze kończy się wyzdrowieniem. W ciężkich postaciach choroby śmierć stwierdza się w 0,05% przypadków. Nieropne formy zapalenia sutka w okresie laktacji leczy się zachowawczo, postacie ropne - tylko chirurgicznie.
Konserwatywne metody leczenia surowiczego i naciekowego zapalenia sutka obejmują:
terapia przeciwdrobnoustrojowa,
terapia infuzyjna,
terapia odczulająca,
lek zaprzestania laktacji,
immunostymulacja,
fizjoterapia,
blokada retrosutkowa nowokainy.
Konieczne jest utrzymanie podwyższonej pozycji gruczołu sutkowego, co osiąga się poprzez noszenie stanika i bandaży nieuciskających narządu. Karmienie piersią trwa.Dozwolone jest podawanie leków przeciwskurczowych. Ostry masaż jest absolutnie wykluczony! Mleko jest odsysane za pomocą laktatora. Stosuje się blokadę zasutkową nowokainy (lidokainy) z antyseptycznym Decasanem, która pomaga rozszerzyć i wyeliminować skurcz przewodów piersiowych, co z kolei ułatwia uwalnianie mleka.
Wśród leków przeciwdrobnoustrojowych stosowane są antybiotyki o szerokim spektrum działania.
W leczeniu zapalenia sutka powszechnie stosuje się metronidazol, na który wrażliwych jest wiele rodzajów mikroorganizmów beztlenowych.
Terapię infuzyjną prowadzi się za pomocą hemodezu, ekspanderów osocza, preparatów białkowych, gamma globulin i roztworów soli fizjologicznej.
Procedury fizjoterapeutyczne są szeroko stosowane w leczeniu surowiczego zapalenia sutka: terapia mikrofalowa, promieniowanie ultrafioletowe, ultradźwięki. W leczeniu naciekającego zapalenia sutka stosuje się te same procedury, ale ze zwiększonym obciążeniem termicznym.
Po złagodzeniu objawów klinicznych dozwolone jest przywrócenie laktacji, co osiąga się za pomocą Bromicriptyny lub Dostinexu (karbergoliny).
Kwestia zaprzestania laktacji jest ustalana indywidualnie. Głównymi wskazaniami są ciężkie i oporne na leczenie zapalenie sutka. Aby stłumić laktację, stosuje się leki takie jak Parlodel lub Dostinex.
Leczenie niszczycielskich postaci zapalenia sutka
Wszystkie postacie ropnego zapalenia sutka w okresie laktacyjnym podlegają leczeniu chirurgicznemu, które polega na otwarciu i drenażu jamy ropnia. Operację przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. Skłonność do nawrotów obliguje chirurga do starannego wykonania operacji, otwarcia wszystkich istniejących ropni i nacieków, wykonania całkowitej nekrektomii i racjonalnego drenażu.W okresie pooperacyjnym konieczne jest prowadzenie terapii przeciwzapalnej, detoksykacyjnej i immunostymulującej. Podczas procedury odciągania mleka brodawka musi pozostać wolna od bandaża.
Rodzaje nacięć podczas operacji:
Liniowy (z owrzodzeniami podskórnymi).
Księżycowy (z owrzodzeniami podotoczkowymi).
Promieniowy i łukowaty (z ropniami śródwymieniowymi).
Nacięcie pod gruczołem sutkowym (w przypadku ropni zasutkowych).
W przypadku ropowicowego zapalenia sutka wykonuje się te same nacięcia, ale nekrektomia jest szersza.
W przypadku zgorzelinowego zapalenia sutka wykonuje się szeroką nekrektomię. W niektórych przypadkach należy amputować gruczoł sutkowy.
Ryż. 16 i 17. Schemat blokady nowokainy zasutkowej (po lewej). Główne rodzaje nacięć podczas otwierania ropni piersi (po prawej): nacięcia promieniowe (1), nacięcie Bardenheiera (2), nacięcie okołootoczkowe (3).
W okresie prenatalnym należy rozpoznać i wyeliminować (leczyć) powikłania ciąży.
Przeprowadź trening sutków, aby przygotować je do przyszłego karmienia noworodków, w tym celu należy masować sutki okrężnymi ruchami, pocierać gruczoły sutkowe wilgotnym ręcznikiem. Należy nosić biustonosz wykonany z tkanin bawełnianych.
Do grupy ryzyka zapalenia sutka należą kobiety z mastopatią, nieprawidłowym rozwojem sutków, późne porody, pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów, cukrzycą i osoby przyjmujące glikokortykosteroidy.
