Zapalenie najądrza jest ostrym lub przewlekłym zapaleniem najądrza. Zwykle chorują mężczyźni w wieku od 15 do 35 lat, a także osoby powyżej 60. roku życia. Zapalenie najądrza stanowi około 75% wszystkich chorób zapalnych moszny.
U młodych ludzi przyczyną choroby są choroby przenoszone drogą płciową (chlamydie i gonokoki), u dzieci i starszych mężczyzn wśród czynników etiologicznych dominują enterobakterie. Z reguły infekcja przedostaje się do najądrza wstępująco od cewki moczowej lub pęcherza. W leczeniu tej choroby ogromne znaczenie ma terapia przeciwdrobnoustrojowa. Zapalenie najądrza w niektórych przypadkach powoduje poważne powikłania, z których główną jest niepłodność męska. Kiedy jądro jest uszkodzone, rozwija się zapalenie najądrza i jądra.
Najądrza znajduje się w mosznie i jest parzystym narządem, który służy do dojrzewania plemników, ich gromadzenia i rozwoju. Jest to formacja wydłużona, wielokrotnie składana. Znajduje się z tyłu nad jądrem. Po rozwinięciu kanał ma długość 6–7 metrów, a po złożeniu ma długość 6–7 cm.Plemniki wchodzą do przewodu z jądra, następnie przesuwają się do przodu w wyniku ruchu rzęsek nabłonka i gromadzą się w części ogonowej. Trzon najądrza jest wydłużony, wąski, trójkątny.
Ryż. 2. Najądrz ma głowę (2), zraziki (3), trzon (4) i ogon (5), który przechodzi do nasieniowodu.
Spośród wszystkich chorób zapalnych narządów moszny zapalenie najądrza stanowi około 75%.
Przyczyny ostrego zapalenia najądrza
Główną przyczyną choroby u młodych ludzi są infekcje przenoszone drogą płciową. Najczęściej ostre zapalenie najądrza wykrywa się u pacjentów z chlamydią (Chlamydia trachomatis) i rzeżączka (Neisseria gonorrhoeae), w którym dotknięta jest przede wszystkim cewka moczowa. U pacjentów w podeszłym wieku i dzieci przyczyną choroby są w większości przypadków enterobakterie (najczęściej E. coli). Zakażenie przydatków przenika głównie drogą wstępującą z cewki moczowej.
Istnieją wirusowe zapalenie jąder, które rozwija się w ciągu 4–7 dni od choroby podstawowej.
Zapalenie najądrza czasami rozwija się u pacjentów z gruźlicą, brucelozą, kryptokokozą i kiłą na tle gwałtownego spadku odporności. Podczas stosowania leku przeciwarytmicznego Amiodaron rozwija się niezakaźne zapalenie najądrza. Kiedy pojawia się choroba, głowa najądrza bierze udział w procesie patologicznym.
Ryż. 3 i 4. Chlamydia (zdjęcie po lewej) występuje wyłącznie wewnątrzkomórkowo (na zdjęciu skupienia bakterii zaznaczono strzałkami). Gonokoki (zdjęcie po prawej) zlokalizowane są wewnątrz i zewnątrzkomórkowo.
Czynniki predysponujące
Na rozwój zapalenia najądrza i jąder wpływa wiele czynników:
Ogólne i lokalne mechanizmy ochronne ulegają osłabieniu podczas hipotermii i przegrzania, urazów, wysiłku fizycznego oraz w wyniku zabiegów chirurgicznych (adenotomia). Choroba często rozwija się na tle zmniejszenia ogólnej reaktywności organizmu, co obserwuje się w chorobach takich jak cukrzyca, AIDS, przewlekłe zapalenie wątroby itp.
Rozwój zapalenia najądrza ułatwia utrudniony odpływ moczu, który obserwuje się w przypadku gruczolaka prostaty. Kiedy cewka moczowa zwęża się, powstają sprzyjające warunki do rozwoju mikroorganizmów chorobotwórczych.
Mężczyźni aktywni seksualnie i rozwiązli są podatni na tę chorobę ze względu na zwiększone ryzyko zarażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową.
Rozwojowi mikroflory bakteryjnej sprzyja skręt najądrza i wprowadzenie plemnika do tkanki narządu. W tym drugim przypadku rozwija się ziarniniakowe zapalenie najądrza.
Na rozwój zapalenia najądrza ma wpływ zastój w powrózku nasiennym i żyłach miednicy małej, co obserwuje się przy ekscesach seksualnych, przerywaniu stosunku płciowego, częstych erekcjach bez stosunku płciowego, masturbacji, uporczywych zaparciach, hemoroidach, jeździe na rowerze, itp.
W 9% przypadków ostre zapalenie najądrza rozwija się w wyniku urazów, po operacjach (adenotomia) i narażeniu na instrumenty stosowane podczas zabiegów medycznych, takich jak cystoskopia, cewnikowanie, rozszerzenie cewki moczowej itp.
Drogi zakażenia
Najczęściej infekcja przedostaje się do najądrza z cewki moczowej (wstecznie) i pęcherza moczowego, a także przez kontakt podczas zabiegów medycznych, rzadziej - krwiopochodnie z ognisk infekcji zlokalizowanych w narządach miednicy i ognisk odległych (czyraczność, zapalenie migdałków i zapalenie zatok).
Mikroskopowy obraz stanu zapalnego
W ostrym zapaleniu najądrza obraz mikroskopowy jest całkowicie zgodny z typowym ostrym zapaleniem:
W świetle wyrostka wykrywa się nagromadzenie leukocytów wielojądrzastych.
Występuje obrzęk zrębu i przekrwienie naczyń.
Ryż. 5. Zdjęcie przedstawia budowę przewodu najądrza (obraz histologiczny).
Oznaki i objawy ostrego zapalenia najądrza
Cechami choroby są stosunkowo ostry początek i zmiany jednostronne (zwykle lewostronne).
Temperatura ciała wzrasta od pierwszych dni i osiąga maksimum w ciągu 4-5 dni. Temperatura może wzrosnąć do 400C. U pacjenta występują objawy zatrucia takie jak dreszcze, ból głowy, osłabienie, złe samopoczucie, zmniejszenie apetytu i zdolności do pracy.
Ból towarzyszący zapaleniu wyrostka robaczkowego ma różną intensywność i czas trwania, często ma charakter ciągnący, promieniuje do pachwiny, krocza, odbytnicy lub okolicy lędźwiowej, nasilając się podczas wysiłku fizycznego, chodzenia i zmiany pozycji ciała.
Wyrostek powiększa się, jest ostro bolesny, pogrubiony, jak obręcz otaczająca jądro. Jądro gładkie, nie powiększone.
Kiedy proces zapalny rozprzestrzenia się na jądro, rozwija się zapalenie orchiepididymitis. Jądro i najądrze powiększają się, moszna po stronie dotkniętej chorobą jest gorąca, zaczerwieniona i opuchnięta, jądro i najądrz stają się klinicznie nierozłączne.
Często w chorobie rozwija się wodniak, który jest spowodowany reaktywnym wysiękiem do jamy jądra.
Czas trwania ostrego zapalenia najądrza nie przekracza 6 tygodni.
Ryż. 6 i 7. Kiedy infekcja przechodzi z najądrza do jądra, rozwija się zapalenie jąder.
Powikłania choroby
W przypadku zapalenia najądrza występują następujące powikłania:
Zajęcie innego przydatku w procesie zapalnym (obustronne zapalenie najądrza).
Rozwój zapalenia jąder (zaangażowanie jądra w proces zapalny) i jego ropienie z utworzeniem ropnych przetok w mosznie.
Niedokrwienie (słabe krążenie) i martwica (śmierć tkanki) jądra.
Bliznowacenie tkanki powrózka nasiennego prowadzi do pogorszenia jakości nasienia i niepłodności.
W 15% przypadków proces ten ma charakter przewlekły, co prowadzi do zaniku narządów moszny.
Tworzenie się zrostów pomiędzy jądrem a moszną.
Ryż. 8. Ropień jądra jest poważnym powikłaniem zapalenia jąder.
Przewlekłe zapalenie najądrzy rozwija się w wyniku powtarzających się epizodów ostrego zapalenia najądrzy, które są spowodowane obecnością szczególnie zjadliwych patogenów, złym doborem antybiotyków i nieracjonalnym leczeniem. Rozpoznanie „przewlekłego zapalenia najądrza” ustala się, jeśli choroba trwa dłużej niż 6 miesięcy.
Zapalenie rozpoczyna się w górnej części najądrza i schodzi do górnego bieguna jądra. W ostrej fazie błona przewodu wydziela surowiczy płyn, który często ropieje. Ściana przewodu ulega naciekowi i pogrubieniu, tworzą się w nim otorebkowane ropnie, a z czasem rozwija się tkanka bliznowata, co prowadzi do okluzji (obliteracji) światła. W wyniku rozwoju tkanki włóknistej wyrostek staje się gęstszy i traci zdolność do prawidłowego funkcjonowania.
Jądro puchnie z powodu biernej stagnacji. Rzadko bierze udział w procesie zakaźnym.
Oznaki i objawy przewlekłego zapalenia najądrza
Najczęściej choroba przebiega bezobjawowo. Czasami w okresach zaostrzenia pojawiają się skąpe objawy miejscowego dyskomfortu, które objawiają się bólem najądrza i jądra. Ból ma charakter przerywany i bolesny, nasilający się podczas ruchu, czasami promieniujący do brzucha i okolicy lędźwiowej.
W badaniu palpacyjnym wyrostek jest zwarty, pogrubiony i lekko bolesny.
Przewlekłe zapalenie najądrza jest powikłane niepłodnością i powtarzającymi się atakami bólu.
Rozpoznanie zapalenia najądrza nie jest trudne. Urolog już podczas pierwszego spotkania z pacjentem może postawić prawidłową diagnozę na podstawie skarg pacjenta i obiektywnych danych z badań. Oprócz tego wykonywane są:
Ogólna analiza krwi i moczu.
Badanie mikroskopowe rozmazu barwionego metodą Grama. Materiałem do badań jest wymaz z cewki moczowej, nasienia, moczu i wydzieliny prostaty. W rozmazach można określić obecność gonokoków i oznak nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej (obecność tylko neutrofili). W tym drugim przypadku infekcję chlamydiami stwierdza się u 2/3 pacjentów.
Przeprowadza się badanie kulturowe w celu identyfikacji mikroflory Gram-ujemnej.
Stosuje się diagnostykę serologiczną i techniki PCR. W przypadku chlamydii metody te są główne.
Stosowane są instrumentalne metody badawcze. USG narządów mosznowych przeprowadza się w celu identyfikacji ropnego zniszczenia tkanki i ultrasonografii przezodbytniczej, co pozwala dokładnie ustalić diagnozę ostrego zapalenia najądrza. Bardzo pouczające jest badanie MRI (rezonans magnetyczny).
Ryż. 9. Na zdjęciu makroskopowy wycinek najądrza dotkniętego gruźlicą.
Leczenie ostrego zapalenia najądrza jest złożone. Opiera się na terapii antybakteryjnej.
Leczenie ostrego zapalenia najądrza antybiotykami
Podstawą przepisania leków przeciwbakteryjnych jest identyfikacja czynnika etiologicznego, jednak wiadomo, że w 70% przypadków identyfikacja patogenu jest problematyczna, dlatego przepisuje się antybiotyki, biorąc pod uwagę pierwotne źródło zakażenia.Wybór leku przeciwbakteryjnego po wykryciu patogenu odbywa się z uwzględnieniem wrażliwości patogennej mikroflory. W niektórych przypadkach konieczne jest zastosowanie kombinacji 2 antybiotyków. W przypadku braku takich badań przepisywane są antybiotyki o szerokim spektrum działania. Antybiotykoterapia w leczeniu ostrego zapalenia najądrza ma charakter długotrwały. Ustąpienie objawów może zająć kilka tygodni lub miesięcy. Leczenie choroby odbywa się z uwzględnieniem płci i wieku pacjenta.
Leczenie zapalenia najądrza u pacjentów poniżej 35. roku życia ze współistniejącym zapaleniem cewki moczowej
W przypadku podejrzenia infekcji przenoszonej drogą płciową (STI) leczenie osób z tej kategorii prowadzi się za pomocą leków z grupy tetracyklin, makrolidów, niektórych fluorochinolonów i cefalosporyn przez długi czas - przez 2 - 3 tygodnie.
W przypadku infekcji gonokokowej, aby uniknąć rozwoju lekooporności, stosuje się kombinację 2 leków przeciwbakteryjnych - ceftriaksonu i azytromycyny.
Zakażenie chlamydiami leczy się doksycykliną i azytromycyną. Stosuje się również antybiotyki, takie jak josamycyna, ryfampicyna i lewofloksacyna.
Jeśli występuje lub podejrzewa się chorobę przenoszoną drogą płciową, partner seksualny jest badany i leczony.
Leczenie zapalenia najądrzy u pacjentów w wieku powyżej 35 lat ze współistniejącym nierzeżączkowym zapaleniem cewki moczowej
U pacjentów powyżej 35. roku życia cierpiących na zapalenie najądrza powstałe w wyniku zakażenia dróg moczowych, z nieprawidłowościami w obrębie dróg moczowych, po zabiegach wewnątrzcewkowych i zabiegach chirurgicznych (adenomektomia), u których w posiewie wykazano bakterie (najczęściej Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Proteus) , leki przeciwbakteryjne są przepisywane, biorąc pod uwagę wrażliwość mikroflory na antybiotyki. Skuteczne są fluorochinolony drugiej generacji; alternatywnymi lekami są ko-trimoksazol i antybiotyki beta-laktamowe (amoksycylina). Przebieg leczenia wynosi co najmniej 4 tygodnie.
W przypadku zapalenia najądrza wywołanego wirusem świnki dorosłym przepisuje się interferon alfa przez 7 dni.
Przeciwzapalnyleczenie lecznicze i przeciwbólowe
Aby usunąć nacieki i wyeliminować ból, przepisuje się:
Odpoczynek w łóżku.
Unieruchomienie moszny (zastosowanie zawiesiny).
Przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) w postaci tabletek i czopków (Analgin, Naproksen, Ketoprofen, Ketorolak itp.).
Leczenie przewlekłego zapalenia najądrza ma pewne cechy:
W okresach zaostrzeń leczenie przeciwbakteryjne stosuje się nie dłużej niż 3 tygodnie.W takim przypadku należy wziąć pod uwagę fakt, że ze względu na rozwój tkanki bliznowatej penetracja leków jest znacznie utrudniona.
Jeśli zespół bólowy jest znaczny pod względem intensywności i czasu trwania, wskazana jest epidymektomia.
