Mykoplazmoza dróg oddechowych obejmuje grupę zakaźnych chorób układu oddechowego wywoływanych przez mykoplazmy, wśród których wiodące miejsce zajmuje Mycoplasma pneumoniae (mykoplazma zapalenia płuc). Choroba jest szeroko rozpowszechniona w populacji ludzkiej. Stanowi od 5 do 6% wszystkich przypadków ostrych infekcji dróg oddechowych i od 6 do 22% wszystkich ostrych zapaleń płuc, a w okresach epidemii - od 30 do 40%. Najczęściej choroby wywołane mykoplazmowym zapaleniem płuc rejestruje się u dzieci od 5. roku życia, młodzieży i młodych dorosłych.
Co roku (wg WHO) na mykoplazmozę dróg oddechowych choruje od 8 do 15 milionów ludzi. Choroba występuje w postaci ostrych infekcji dróg oddechowych i ostrego zapalenia płuc. Zakażenie przenoszone jest głównie drogą kropelkową unoszącą się w powietrzu. Jego wzrost obserwuje się w zimnych porach roku. Ogniska epidemii mogą wystąpić w zatłoczonych miejscach. Choroba atakuje krtań, gardło, tchawicę, oskrzela i tkankę płuc. Mykoplazmoza dróg oddechowych ma stosunkowo łagodny przebieg.W leczeniu ostrego zapalenia płuc stosuje się antybiotyki tetracyklinowe i makrolidy.
Mykoplazmy należą do królestwa Prokaroutae z oddziału Tenericutes, które reprezentowane jest przez jedyną klasę Mollicutes, do której zaliczają się także mykoplazmy i ureaplazmy. Spośród 100 gatunków mykoplazm 9 zostało wyizolowanych od ludzi. Spośród nich 4 typy są szczególnie niebezpieczne: mycoplasma pneumonia, genitalium, hominis i ureaplasma urealyticum.
Mycoplasma pneumoniae to maleńkie mikroorganizmy, wolno żyjące, samoreprodukujące, posiadające minimalny zestaw genów, o ograniczonej aktywności metabolicznej, pozbawione ściany komórkowej i Gram-ujemne.
Patogeny mają wydłużony kształt, wielkość wynosi 0,1–0,2 mikrona szerokości i 1–2 mikronów długości. Komórki są tak małe, że nie można ich zobaczyć pod mikroskopem świetlnym. Zapalenie płuc wyizolowane z czystej kultury mykoplazmy można zobaczyć pod stereomikroskopem. Zwykle mają postać nici o długości do 100 mikronów.
Nie ma ściany komórkowej. Swoją funkcję pełni trójwarstwowa membrana, w której znajduje się cholesterol uzyskany z komórek gospodarza.
Mikroorganizmy mają organelle przyczepne, za pomocą których wykonują ruchy ślizgowe po powierzchni błony śluzowej.
Silne połączenie z komórkami błony śluzowej układu oddechowego mykoplazmy osiąga się za pomocą adhezyn. To połączenie jest tak silne, że organizm nie jest w stanie wyeliminować patogenów wraz z ruchem śluzu w drogach oddechowych.
Rozmnażanie się patogenów następuje poprzez tworzenie ciał elementarnych lub rozszczepienie binarne.
Mycoplasma pneumoniae rośnie powoli na pożywkach.Widoczny wzrost można zauważyć dopiero w dniach 5–10. Aby utworzyć kolonie gatunków jaj sadzonych, konieczne jest kilka ponownych wysiewów. Świeżo izolowane kolonie mają okrągły kształt o ziarnistej strukturze, często pozbawione peryferyjnej strefy półprzezroczystej.
Brakuje antygenów specyficznych dla typu.
Jedną z głównych właściwości zapalenia płuc Mycoplasma jest patogeniczność. Czynnikami patogeniczności są:
Wysokie powinowactwo Mycoplasma pneumoniae do komórek nabłonkowych.
Produkcja adhezyn, które pozwalają mykoplazmom tworzyć wystarczająco silne wiązania z rzęskowymi komórkami nabłonkowymi, co prowadzi do zaprzestania ruchu rzęsek i niemożności przemieszczania się śluzu w drogach oddechowych.
Obecność mikrokapsułek i antygenów powierzchniowych, które reagują krzyżowo z tkankami organizmu zakażonej osoby, umożliwia mikroorganizmowi ucieczkę z fagocytów.
Endotoksyna Mycoplasma pneumoniae wykazuje działanie pirogenne. Pod wpływem jego działania w łożysku naczyniowym zachodzą procesy zakrzepowo-zatorowe, co prowadzi do obrzęku i zapadnięcia się płuc.
Zdolność do syntezy supersidantów (O2, H2O2 itp.) determinuje aktywność hemolityczną.
Przyjmuje się, że szczepy Mycoplasma pneumonia wydzielają neurotoksynę, co świadczy o występowaniu przypadków uszkodzenia układu nerwowego u pacjentów z mykoplazmozą oddechową.
Mycoplasma pneumonia nie przeżywa poza organizmem człowieka. Na patogeny negatywnie wpływają ultradźwięki, wahania pH środowiska zewnętrznego, promieniowanie ultrafioletowe i tradycyjne środki dezynfekcyjne.
Mycoplasma pneumoniae jest wysoce wrażliwa na antybiotyki tetracyklinowe i makrolidy, oporna na penicylinę i inne antybiotyki β-laktamowe działające na nieobecną u patogenów ścianę komórkową bakterii.
Ryż. 2 i 3.Na zdjęciu po lewej stronie częstym typem mykoplazmy jest zapalenie płuc. Zdjęcie po prawej stronie przedstawia widok patogenu uzyskanego z czystej kultury.
Ryż. 5. Na zdjęciu strzałki wskazują organelle przyłączające patogenów.
Ryż. 6. Wzrost Micoplasma pneumoniae na powierzchni szkiełka. Widoczne są nici patogenów i początek tworzenia kolonii.
Ryż. 7 i 8. Mycoplasma pneumoniae rośnie powoli na pożywkach. Widoczny wzrost kolonii można zaobserwować dopiero w dniach 5–10. Świeżo izolowanym koloniom często brakuje peryferyjnej półprzezroczystej strefy.
Źródłem mykoplazmozy oddechowej są zarówno pacjenci z wyraźnym obrazem klinicznym, jak i ci z bezobjawowym przebiegiem choroby.
Do przenoszenia infekcji dochodzi głównie drogą kropelkową. Patogeny kolonizują komórki nabłonka rzęskowego dróg oddechowych i rozprzestrzeniają się wraz z kaszlem w postaci drobnych grudek śluzu. Zakażenie jest możliwe tylko poprzez bliski i długotrwały kontakt z chorym, ponieważ mykoplazmowe zapalenie płuc w środowisku zewnętrznym ulega szybkiemu wyschnięciu. Choroba szybko rozprzestrzenia się w rodzinach i grupach zorganizowanych, gdzie po 2-3 miesiącach zakaża się nawet 50% jej członków.
Najczęściej choroby wywołane mykoplazmowym zapaleniem płuc rejestruje się u dzieci od 5. roku życia, młodzieży i młodych dorosłych.
Mykoplazmoza dróg oddechowych jest szeroko rozpowszechniona w krajach o klimacie umiarkowanym. Najwięcej przypadków odnotowuje się w miesiącach letnich i jesiennych. Co 4 – 8 lat obserwuje się epidemiczny wzrost zachorowań.
Ryż. 9. Zdjęcie przedstawia kolonię Mycoplasma pneumoniae.Świeżo izolowane kolonie mają okrągły kształt o ziarnistej strukturze, często pozbawione peryferyjnej strefy półprzezroczystej.
Błona śluzowa dróg oddechowych jest punktem wejścia infekcji. Przyłączenie patogenów do komórek nabłonka rzęskowego następuje za pomocą specjalnych substancji - adhezyn, których produkcja pozwala mykoplazmom tworzyć dość silne wiązania z komórkami, co prowadzi do zaprzestania ruchu rzęsek i niemożności ruchu śluzu w drogach oddechowych. Ponadto mikroorganizmy mają organelle przyczepne, za pomocą których wykonują ruchy ślizgowe po powierzchni błony śluzowej.
Enzymy wydzielane przez Mycoplasma pneumoniae działają uszkadzająco na komórki nabłonkowe, co objawia się utratą połączeń międzykomórkowych i hamowaniem nieswoistych mechanizmów obronnych (klirens śluzowo-rzęskowy).
Częściej choroba uszkadza komórki nabłonkowe górnych dróg oddechowych i oskrzeli. Jednak w niektórych przypadkach infekcja przenika do tkanki płucnej, co prowadzi do rozwoju ostrego zapalenia płuc. Jednocześnie w komórkach nabłonka pęcherzykowego rozwija się dystrofia, metaplazja i zniszczenie, a przegrody międzypęcherzykowe pogrubiają się. U małych dzieci czasami rozwijają się błony szkliste. W śródmiąższu płucnym pojawiają się ograniczone nacieki. W ciężkich przypadkach rozwija się przewlekłe śródmiąższowe zwłóknienie płuc.
W niektórych przypadkach rozwija się uogólniona postać mykoplazmozy układu oddechowego, gdy infekcja rozprzestrzenia się przez krwioobieg i osadza się w układzie nerwowym, stawach, skórze i komórkach krwi.Badana jest rola mykoplazmowego zapalenia płuc w rozwoju takich schorzeń immunopatologicznych, jak astma oskrzelowa, zespół Stevensa-Johnsona, reumatoidalne zapalenie stawów, cytopenie immunologiczne itp.
Odporność po chorobie utajonej jest krótkotrwała i możliwe są powtarzające się infekcje. Po przebyciu ostrej choroby odporność utrzymuje się do 5-10 lat lub dłużej.
Ryż. 10. Przyłączenie Mycoplasma pneumoniae do rzęskowej komórki nabłonkowej za pomocą organelli (zaznaczonej strzałką).
Ryż. 11. Na zdjęciu po lewej stronie prawidłowy, nieuszkodzony nabłonek rzęskowy komórek tchawicy, na zdjęciu po prawej uszkodzony przez Mycoplasma pneumoniae.
Mykoplazmoza dróg oddechowych występuje w 2 postaciach: nieskomplikowanej postaci choroby (występuje w postaci ostrych infekcji dróg oddechowych) i postaci skomplikowanej (występuje w postaci zapalenia płuc).
Oznaki i objawy mykoplazmozy górnych dróg oddechowych
Okres inkubacji choroby wynosi średnio 9–12 dni (waha się od 4 dni do 3–4 tygodni). Początek jest często stopniowy. Objawy zatrucia są umiarkowane i utrzymują się od 7 do 10 dni. Temperatura jest podgorączkowa, z ostrym początkiem - gorączkowa. Ogólny stan pacjentów pozostaje zadowalający. Pacjenci skarżą się na zatkany nos i ból gardła. Podczas badania stwierdza się przekrwienie podniebienia miękkiego i migdałków oraz ziarnistość błony śluzowej. Czasami proces zakaźny wpływa na krtań, tchawicę i oskrzela. Choroba przebiega bez powikłań. Powrót do zdrowia następuje po tygodniu. Prognozy są korzystne.
Oznaki i objawy zapalenia płuc wywołanego mykoplazmą
Charakterystycznymi objawami ostrego zapalenia płuc wywołanego mykoplazmą jest stopniowy początek, łagodny przebieg („chodzące” zapalenie płuc), suchy, wyniszczający kaszel, łagodne zmiany fizyczne i powolna resorpcja nacieków.
W przypadkach, gdy zapalenie płuc jest kontynuacją ostrej infekcji dróg oddechowych, choroba rozwija się stopniowo, jeśli nie, rozwija się ostro, z wysokim (do 39C) temperatura ciała. Objawy zatrucia są łagodne lub umiarkowane. Zwykle trwa około 10 dni. Mycoplasma pneumonia charakteryzuje się rozbieżnością pomiędzy łagodnymi objawami zatrucia a wysoką gorączką. Temperatura ciała obniża się litycznie, po czym niewielka gorączka może utrzymywać się do 1 miesiąca. W przypadku ciężkiej choroby gorączka niewłaściwego typu utrzymuje się nawet do 30–40 dni.
Kaszel z zapaleniem płuc jest początkowo suchy, następnie z niewielką ilością plwociny, uporczywy, napadowy, krztusiec. Rzadko zdarza się, że w plwocinie pojawia się domieszka krwi.
Po 5 - 7 dniach pojawia się ból w klatce piersiowej. Podczas osłuchiwania czasami słychać suche i wilgotne rzężenia.
W badaniu RTG najczęściej ujawniają się zmiany śródmiąższowe i ogniskowe, rzadziej segmentowe, płatowe lub mieszane. Czasami dochodzi do uszkodzenia opłucnej. W ciężkich przypadkach w tkance płuc tworzą się masywne nacieki i tworzą się strefy niedodmy. Od 10 do 20% przypadków stanowią tak zwane „ciche” zapalenia płuc.
W ciężkich przypadkach choroby rejestruje się:
Zmiany w układzie sercowo-naczyniowym. U pacjentów może wystąpić obniżenie ciśnienia krwi i bradykardia. W ciężkich przypadkach zajęty jest mięsień sercowy.
Zespół wątrobowo-wątrobowy. Kiedy choroba wystąpi, często jest wykrywana. Powiększenie wątroby stwierdza się w 50% przypadków, śledziony - w 23%.
Zespół wysypki. W 12–17% przypadków na skórze pojawia się wysypka plamisto-grudkowa, miejscami zlewająca się. Zgłaszano przypadki rumienia guzowatego.
Zespół dyspeptyczny. Rzadko odnotowuje się nudności, wymioty, zaburzenia stolca i wzdęcia.
Uszkodzenie centralnego układu nerwowego. W przypadku krwiotwórczego rozprzestrzeniania się mykoplazm, w niektórych przypadkach wpływa to na substancję i błony mózgu i rozwija się zapalenie wielokorzeniowe.
W przypadku wpływu mykoplazm obserwuje się zmiany we krwi obwodowej:
w 50% przypadków obserwuje się umiarkowaną leukocytozę, rzadko stwierdza się leukopenię,
ESR wzrosła w zakresie od 20 do 50 mm/h,
aneozynofilię stwierdza się u 30–40% chorych,
w przypadku krwiopochodnego rozprzestrzeniania się infekcji może rozwinąć się niedokrwistość hemolityczna.
Przebieg zapalenia płuc wywołanego mykoplazmą jest przeważnie łagodny. Okres rekonwalescencji rozpoczyna się po 25–30 dniach, a w przypadku późnego zapalenia płuc po 40–45 dniach. W niektórych przypadkach w tkance płucnej tworzy się zwłóknienie płuc, a rzadko rozstrzenie oskrzeli.
Ryż. 12. Komórki (kolor szary) zakażone mykoplazmowym zapaleniem płuc.
Diagnostyka
Materiałem do badań laboratoryjnych są rozmazy z nosogardzieli, popłuczyny i plwocina z oskrzeli, wysięk opłucnowy oraz biopatycy tkanki płucnej.
Ze względu na wyjątkowo małe rozmiary Mycoplasma pneumoniae nie jest widoczna podczas konwencjonalnej mikroskopii z użyciem mikroskopu świetlnego. Do oglądania kolonii używa się mikroskopu stereoskopowego.
Kultura jest rzadko wykonywana. Identyfikację Mycoplasma pneumonia przeprowadza się za pomocą testów immunologicznych.
Przeciwciała przeciwko Mycoplasma pneumoniae wykrywa się za pomocą serodiagnostyki. Wykorzystuje się badania takie jak RPGA, RIF, RSK, immunofluorescencja i IFM.Wzrost miana przeciwciał określa się w sparowanych surowicach. Diagnostyczny jest 4-krotny wzrost miana w czasie. W pojedynczych badaniach miano 1:64 lub wyższe lub obecność IgM w mianie 1:128 jest wiarygodna diagnostycznie.
Techniki hybrydyzacji DNA i PCR są szybkie, niezawodne, bardzo czułe i specyficzne.
Technika PCR charakteryzuje się wysoką czułością i swoistością.
Ryż. 13. Na zdjęciu po lewej stronie widok Mycoplasma pneumoniae. Zdjęcie po prawej stronie pokazuje przyłączenie patogenu (oznaczone literą M) do rzęskowej komórki nabłonkowej za pomocą organelli (oznaczonej strzałką).
Leczenie i zapobieganie zakażeniom mykoplazmą
Zakażenia wywołane przez Mycoplasma pneumoniae mają tendencję do samoograniczania się. Udowodniono, że patogeny wykazują wrażliwość na antybiotyki tetracyklinowe, makrolidy i fluorochinolony. W przypadku mykoplazmowego zapalenia płuc należy je stosować przez 10–14 dni, w ciężkich przypadkach – do 3 tygodni. W leczeniu stosuje się również terapię patogenetyczną i objawową.
Mycoplasma pneumoniae jest oporna na β-laktamy, glikopeptydy, sulfonamidy, trimetoprim, polimyksynę, kwas nalidyksowy i ryfampicynę.
Pacjenci z mykoplazmozą dróg oddechowych, która występuje jako ostra infekcja dróg oddechowych, są izolowani przez 5-7 dni, z zapaleniem płuc - przez 3-4 tygodnie. Trwają prace nad szczepionkami zapobiegającymi tej chorobie.
Ryż. 14. Zdjęcie przedstawia prześwietlenie pacjenta z zapaleniem płuc wywołanym mykoplazmą.
Mykoplazmoza dróg oddechowych jest szeroko rozpowszechniona wśród dzieci. Ich choroba występuje w postaci ostrych infekcji dróg oddechowych, zapalenia tchawicy, zapalenia oskrzeli i ostrego zapalenia płuc. Choroba występuje najczęściej u dzieci powyżej 5 roku życia, młodzieży i młodych dorosłych.Przyczyną choroby jest Mycoplasma pneumoniae, u dzieci poniżej 5 roku życia - Ureaplasma urealyticum.
Choroba rozprzestrzenia się drogą kropelkową w wyniku bliskiego kontaktu ze źródłem infekcji. Okres inkubacji wynosi średnio 9–12 dni (różnice od 4 dni do 3–4 tygodni).
Zakażenie u dzieci ma różne postacie - od bezobjawowych po objawiające się, atakując zarówno górne drogi oddechowe (zapalenie nosogardzieli, zapalenie tchawicy), jak i dolne (zapalenie oskrzeli, ostre zapalenie płuc), często rozwija się zapalenie zatok wywołane mykoplazmą, zapalenie ucha środkowego i zapalenie krtani.
Oznaki i objawy mykoplazmozy oddechowej górnych dróg oddechowych u dzieci
Gdy zaatakowane zostaną górne drogi oddechowe, mykoplazmoza oddechowa zaczyna się ostro. Temperatura ciała dziecka wzrasta do poziomu gorączkowego, pojawia się osłabienie, ból głowy i złe samopoczucie. Pojawiają się ból i ból gardła, zatkany nos, ból ucha, objawy „suchego” zapalenia spojówek i katar (rzadko). Gorączka ustępuje w ciągu 3 – 5 dni, niewielka gorączka w niektórych przypadkach utrzymuje się do 1 – 2 tygodni. Zjawiska katarowe ustępują w ciągu 7 – 10 dni.
Oznaki i objawy mykoplazmozy oddechowej dolnych dróg oddechowych u dzieci
U dzieci z uszkodzeniem dolnych dróg oddechowych zapalenie często rozwija się w oskrzelach, rzadziej w tkance płucnej. W czasie epidemii zapalenie płuc wywołane mykoplazmą wynosi od 40 do 60%.
Gorączka gorączkowa utrzymuje się dłużej. Objawy zatrucia nie są jasno wyrażone. Kaszel jest suchy, napadowy, krztusiec i utrzymuje się dość długo – od kilku tygodni do kilku miesięcy. U starszych dzieci kaszel stopniowo staje się mokry (produktywny).
Podczas osłuchiwania płuc można usłyszeć zarówno suche, jak i wilgotne rzężenia.
U dzieci częściej obserwuje się obustronne uszkodzenie płuc.
W 10% przypadków rejestruje się pojawienie się wysypki plamisto-grudkowej.
W większości przypadków mykoplazmoza dróg oddechowych ma przebieg łagodny i łagodny. Skomplikowany przebieg odnotowano u dzieci cierpiących na ciężki niedobór odporności, zespół Downa i anemię sierpowatokrwinkową.
Diagnostyka laboratoryjna
Podczas przeprowadzania diagnostyki laboratoryjnej choroby u dzieci optymalne jest zastosowanie kilku metod:
wykrywanie swoistych przeciwciał przeciwko mykoplazmowemu zapaleniu płuc metodą ELISA,
wykrywanie genomu mikroorganizmów metodą PCR.
Leczenie mykoplazmozy układu oddechowego u dzieci
Uważa się, że u dzieci z grupy ryzyka wskazane jest leczenie przeciwbakteryjne; w innych przypadkach leczenie przeciwdrobnoustrojowe nie jest wymagane.
Przepisując antybiotyki, należy mieć świadomość, że mykoplazmowe zapalenie płuc jest oporne na naturalne i półsyntetyczne penicyliny, karbopenemy, cefalosporyny i ko-trimoksazol. Lekami z wyboru w leczeniu dzieci do 8. roku życia są antybiotyki z grupy makrolidów (Macropen i klarytromycyna), a u dzieci powyżej 8. roku życia stosuje się antybiotyki z grupy tetracyklin (Doksycyklina).
Przepisując makrolidy, należy wziąć pod uwagę następujące kwestie:
Profil bezpieczeństwa. Nie należy przepisywać antybiotyków jednocześnie z teofiliną, karbamazepiną i lekami przeciwhistaminowymi.
Skutki uboczne leków. Antybiotyki makrolidowe, choć rzadkie, powodują dość poważne działania niepożądane - nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunkę i cholestatyczne zapalenie wątroby.
Przepisując tetracykliny, należy wziąć pod uwagę następujące kwestie:
Profil bezpieczeństwa. Nie należy przepisywać antybiotyków jednocześnie z karbamazepiną, barbituranami, lekami zobojętniającymi kwas żołądkowy i ryfampicyną.
Skutki uboczne leków. Możliwy jest rozwój zapalenia języka, zaburzeń dyspeptycznych, zapalenia przełyku, neutro- i trombocytopenii, niedokrwistości, nadwrażliwości na światło itp.
Przeciwwskazania. Leki są przeciwwskazane w ciężkich chorobach wątroby, porfirii i leukopenii.
Przy odpowiednim leczeniu w zdecydowanej większości przypadków czas leczenia nie przekracza 10–14 dni.
Podczas leczenia wskazane jest przepisanie leczenia objawowego.
Zapobieganie
Opracowywane są środki specyficznego zapobiegania mykoplazmozie u dzieci i dorosłych. W przypadku ostrych infekcji dróg oddechowych o etiologii mykoplazmowej dzieci należy izolować przez 5 – 7 dni, w przypadku zapalenia płuc wywołanego mykoplazmą – przez 3 – 4 tygodnie.
