Mięczak zakaźny jest jedną z najczęstszych chorób wirusowych u dzieci, atakującą skórę i błony śluzowe. Wirusy łatwo namnażają się w organizmie dziecka ze względu na niedojrzałość i wrażliwość układu odpornościowego. W Federacji Rosyjskiej na mięczaka zakaźnego cierpi około 5% populacji dzieci, głównie w wieku od 1 roku do 10–12 lat. W młodszym wieku choroba nie jest rejestrowana, co wynika z obecności odporności przekazanej przez matkę lub długiego okresu inkubacji infekcji. Większość przypadków dotyczy dzieci w wieku szkolnym.
Ryż. 1. Mięczak zakaźny u dzieci.
Czynnik sprawczy mięczaka zakaźnego
Przyczyną choroby jest wirus mięczaka zakaźnego (MCV). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Molluscipoxvirus z rodziny Poxvirus podklasy Chordopoxvirine. Jest największy w przyrodzie, ma prostokątny kształt, 2-niciowy DNA i genom w kształcie hantli.Znane są 4 genotypy tego wirusa, z których najpowszechniejszym jest MCV I (typ 1).
Ryż. 2. Widok wirusów ospy w mikroskopie elektronowym.
Mięczak zakaźny występuje wszędzie. Chorują zarówno dorośli, jak i dzieci w wieku od 1 do 12 lat, najczęściej od 1 do 4 lat.
Głównym rezerwuarem i źródłem zakażenia jest osoba chora. Czynnikiem transmisji są rzeczy osobiste i przedmioty codziennego użytku pacjenta. Wirus utrzymuje się przez kilka dni na zabawkach i siedzeniach autobusów szkolnych.
Najbardziej podatne na tę chorobę są osoby z obniżoną odpornością, cierpiące na atopowe zapalenie skóry, egzemę oraz przyjmujące glikokortykosteroidy. Choroba częściej występuje w regionach o gorącym i wilgotnym klimacie. Nieprzestrzeganie podstawowych zasad higieny, przeludnienie i złe warunki życia przyczyniają się do rozprzestrzeniania się infekcji.
Przede wszystkim choroba rozprzestrzenia się w rodzinie, wśród sióstr i braci.
Dzieci poniżej pierwszego roku życia zarażają się podczas wizyty w klinice lub na basenie, a także podczas masażu.
Starsze dzieci zarażają się w przedszkolu, szkole, podczas uprawiania sportów kontaktowych lub podczas wizyty na basenie.
U młodzieży i młodych ludzi do zakażenia może dojść podczas stosunku płciowego oraz w kontakcie ze skórą pacjenta.
Okres inkubacji trwa od 1 tygodnia do kilku miesięcy (średnio 2 – 7 tygodni).
Ryż. 3. Najczęściej na twarzy pojawia się wysypka z mięczakiem zakaźnym.
Mięczak zakaźny charakteryzuje się pojawieniem się charakterystycznej wysypki na skórze i błonach śluzowych, w większości przypadków bez subiektywnych odczuć. Czasami pacjentom przeszkadza swędzenie i pieczenie. Nietypowe formy choroby są rejestrowane bardzo rzadko.
Lokalizacja. Wysypka u dzieci zlokalizowana jest na skórze twarzy (często na czole i powiekach), szyi, górnej części klatki piersiowej (w tym pod pachami), kończyn górnych i dolnych. Najczęściej wysypka pojawia się na twarzy, tułowiu, pod pachami i w okolicy pieluszkowej. Jeśli wysypka pojawi się w okolicy narządów płciowych, należy wykluczyć możliwość wykorzystania seksualnego.
Rozpowszechnienie. Guzki w chorobie są zwykle pojedyncze - od 5 do 20 sztuk, zgrupowanych w jednym obszarze. Przy niedoborach odporności oraz u osób z atopowym zapaleniem skóry pojawiają się w dużych ilościach, rozproszonych po całym organizmie.
Po zarysowaniu zmiany rozprzestrzeniają się liniowo.
Charakterystyka wysypki. Na początku choroby na skórze pojawiają się małe (1–2 mm średnicy) grudki. Stopniowo powiększają się (do 5–7 mm) i przybierają wygląd guzka w kształcie kopuły. Guzki są twarde, cieliste lub białawe z perłowym połyskiem. Większość z nich ma wgłębienie pośrodku, które jest wyraźnie widoczne w powiększeniu. Po naciśnięciu z boków z guzka wyłania się gęsta, papkowata masa zawierająca keratynę i „ciała mięczaków” wypełnione ogromną liczbą wirionów. W nietypowych lub zaawansowanych przypadkach znak ten jest nieobecny.
Przebieg choroby. Mięczak zakaźny charakteryzuje się w większości przypadków samogojeniem w ciągu kilku miesięcy.Przy ciągłym drapaniu i rozprzestrzenianiu się infekcji na inne obszary skóry, guzki pojawiają się raz po raz, a gojenie jest opóźnione do 6–9 miesięcy lub dłużej. Chore dzieci podlegają izolacji od grupy dziecięcej do czasu całkowitego wyzdrowienia.
Komplikacje. Powikłania choroby obejmują przypadki wtórnej infekcji i rozprzestrzenienia się infekcji na tkankę oka.
Ryż. 5. Schemat budowy guzka mięczaka zakaźnego.
Ryż. 6. Mięczak zakaźny. Rodzaj wysypki na skórze.
W większości przypadków do postawienia diagnozy wystarczy badanie wzrokowe wykonane przez specjalistę. Jeśli to konieczne, przeprowadza się badanie mikroskopowe i histologiczne. Mięczaka zakaźnego u dzieci należy odróżnić od brodawek płaskich, trądziku i prosaków u noworodków.
Badanie mikroskopowe. Badaniu poddaje się materiał uzyskany poprzez wyciśnięcie guzków. Po zabarwieniu pod mikroskopem choroba ujawnia duże wewnątrz- i zewnątrzkomórkowe nagromadzenie cząstek wirusa.
Badanie histologiczne. Badanie histologiczne ujawnia zmiany w komórkach warstwy kolczystej. Komórki naskórka zawierają duże wtręty - „ciała mięczaków”. Składnik zapalny jest nieobecny lub nieznacznie wyrażony. Komórki warstwy podstawnej nie są dotknięte.
Ryż. 7. Na zdjęciu skupiska „ciał mięczaków” w grubości warstwy rogowej naskórka i warstwy ziarnistej.
Ryż. 8. Na zdjęciu „ciała mięczaków” z masami keratynowymi wypełniają zagłębienie w naskórku w kształcie krateru.
Bardzo często choroba mięczaka zakaźnego kończy się samoleczeniem.Odwrotny rozwój wysypki następuje od 7 do 12 tygodni po zakażeniu. Guzki miękną i powoli obumierają. Całkowite oczyszczenie skóry następuje po 6-9 miesiącach. W przypadkach, gdy rodzice nalegają na szybkie wyleczenie, stosuje się różne rodzaje leczenia.
W krajach zachodnich leczenie mięczaka zakaźnego u dzieci polega na wzmacnianiu układu odpornościowego i dokładnym wykonywaniu wszystkich procedur higienicznych. Patogeny atakują tylko powierzchniowe warstwy skóry. Po wyleczeniu wirusy znikają całkowicie, a organizm wytwarza przeciwko nim przeciwciała.
Lekarze domowi są innego zdania – uważają, że ogniska infekcji należy usunąć, aby uniknąć przeniesienia wirusów na inne części ciała poprzez drapanie.
Ryż. 9. Wysypka mięczaka zakaźnego na twarzy.
Ryż. 10. Wysypka wywołana mięczakiem zakaźnym u młodzieży.
Usuwanie ognisk infekcji
Najprostszą metodą usuwania mięczaka zakaźnego jest wyciśnięcie, zniszczenie guzków za pomocą ciekłego azotu i kauteryzacja fenolem przy użyciu drewnianego patyka.
Usunięcie ognisk infekcji można przeprowadzić poprzez łyżeczkowanie, gdy rdzeń zmiany chorobowej zostanie usunięty za pomocą łyżeczki, a następnie potraktowany roztworem jodu lub nadmanganianu potasu. Zastosowanie tej techniki nie daje 100% gwarancji wyleczenia. Ogniska mogą pojawiać się wielokrotnie - jeszcze 2 - 3 razy, ale potem znikają bez śladu. Podczas wykonywania łyżeczkowania u dzieci stosuje się krem znieczulający „Emla” i maść lidokainowo-prylokainową, nakładane 40 - 60 minut przed zabiegiem. Jeśli dziecko nie jest spokojne, ucieka się do stosowania środków uspokajających lub znieczulenia.
Laseroterapia u dzieci w leczeniu mięczaka zakaźnego jest stosowana niezwykle rzadko ze względu na ciągły niepokój dziecka i wymaga dużej cierpliwości ze strony rodziców.
Ryż. 11. Schematyczne przedstawienie usunięcia zmiany mięczaka zakaźnego (łyżeczkowanie).
Zmiany leczy się lekami przeciwwirusowymi w postaci kremu, maści lub żelu. Czas trwania leczenia wynosi od 1 tygodnia do 2 miesięcy.
Immunoterapia ma na celu wzmocnienie i stymulację układu odpornościowego dziecka. Im silniejszy układ odpornościowy, tym szybciej organizm dziecka poradzi sobie z infekcją.
Immunoterapia jest wskazana u osób z atopowym zapaleniem skóry, nawracającymi infekcjami grzybiczymi, bakteryjnymi i/lub wirusowymi. Przeprowadza się go pod kontrolą parametrów immunologicznych. Wskazane jest stosowanie immunomodulatorów Lykopid i Polyoxydonium, a także Isoprinosine, która ma działanie przeciwwirusowe i immunomodulujące.
Ryż. 14. Wysypka mięczaka zakaźnego na kończynach.
