Gronkowce u dzieci, w tym noworodków i niemowląt, budzą szczególne obawy lekarzy. Zakażenie gronkowcem od wielu lat pozostaje jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych.
Gronkowiec (Staphylococcus aureus) wpływa na skórę i tkankę podskórną, błony śluzowe i narządy wewnętrzne. Na rozwój infekcji gronkowcowej u dziecka wpływa niedoskonałość układu odpornościowego małych dzieci, powszechne stosowanie antybiotyków z późniejszym rozwojem dysbiozy i osłabiona odporność. Spośród 27 szczepów gronkowców tylko 3 stanowią największe zagrożenie dla człowieka. Największym zagrożeniem dla dziecka jest Staphylococcus aureus.
Ryż. 1. Gronkowiec chorobotwórczy wydziela wiele substancji, które pozwalają temu typowi drobnoustroju przetrwać w organizmie dziecka i uszkadzać jego narządy i tkanki.
Epidemiologia
Zakażenie przenoszą pacjenci i nosiciele patogennych szczepów gronkowca. Najbardziej niebezpieczne są otwarte ogniska ropne, zapalenie płuc i zaburzenia jelitowe o charakterze gronkowcowym u pacjentów z otoczenia dziecka.Chore dzieci w szczytowym okresie choroby są także źródłem patogennych szczepów gronkowców. Zdrowi nosiciele pracujący w placówkach medycznych, szpitalach położniczych i placówkach gastronomicznych są najbardziej niebezpiecznymi nosicielami infekcji.
Staphylococcus u noworodków i niemowląt objawia się w postaci pęcherzyka płucnego, mnogich ropni, pęcherzycy epidemicznej noworodków i złuszczającego zapalenia skóry (choroba Rittera).
Staphylococcus u starszych dzieci objawia się zapaleniem mieszków włosowych, ropnym zapaleniem skóry, czyrakami, karbunkułami, zapaleniem gruczołów potowych i ropowicą.
W przypadku zajęcia błon śluzowych infekcja gronkowcowa u dzieci objawia się nieżytem nosa, zapaleniem jamy ustnej, bólem gardła, zapaleniem krtani i zapaleniem spojówek.
Kiedy narządy wewnętrzne są zakażone gronkowcami, infekcja objawia się zapaleniem płuc, zapaleniem żołądka i jelit, zapaleniem jelit, zapaleniem kości i szpiku itp.
W jaki sposób infekcja gronkowcowa przenosi się na dzieci?
Gronkowce przenoszone są na noworodki przez matkę w okresie prenatalnym, podczas porodu przez zakażony kanał rodny oraz w okresie noworodkowym.
Gronkowce przenoszone są na noworodki i dzieci w pierwszych miesiącach życia poprzez kontakt przez ręce lekarzy, matek, przedmioty pielęgnacyjne i bieliznę.
Dzieci w pierwszym roku życia zarażają się poprzez zakażone mleko matki chorej na zapalenie sutka oraz mleko modyfikowane skażone bakteriami.
Starsze dzieci często zarażają się poprzez zjedzenie skażonej żywności. Toksyny gronkowcowe nie zmieniają zapachu, smaku ani wyglądu produktów spożywczych.
Droga zakażenia drogą powietrzną następuje jedynie w bezpośrednim sąsiedztwie źródła zakażenia i w efekcie następuje kolonizacja gronkowców w jamie nosowej i części ustnej gardła.
Ryż. 2. Na zdjęciu popękane sutki u karmiącej matki są źródłem zakażenia Staphylococcus aureus u niemowląt.
Ryż. 3.Na zdjęciu zapalenie sutka u matki karmiącej jest źródłem zakażenia Staphylococcus aureus u niemowląt.
Przyczyny podatności noworodków i niemowląt na zakażenie gronkowcowe
Osłabienie odporności przeciwbakteryjnej. U noworodków wydzielnicza immunoglobulina A, która chroni niemowlęta przed infekcjami bakteryjnymi, nie jest wytwarzana, a właściwości bakteriobójcze śliny są wyjątkowo słabe.
Błony śluzowe i skóra noworodków i niemowląt są bardziej wrażliwe.
Skaza wysiękowa, niedożywienie, sztuczne karmienie, długotrwałe stosowanie antybiotyków i leków hormonalnych przyczyniają się do rozwoju zakażenia gronkowcem.
Ryż. 4. Hipotrofia jest jednym z czynników rozwoju infekcji gronkowcowej u dzieci.
Zmiany skórne wywołane zakażeniem gronkowcowym u noworodków i niemowląt
Najczęściej infekcja gronkowcowa u dzieci atakuje skórę i tkankę podskórną (gronkowiec). Choroba rozwija się szybko, ogniska zapalne są podatne na ropienie.
Rozprzestrzenianie się infekcji gronkowcowej u noworodków i niemowląt jest związane z cechami strukturalnymi ich skóry.
Keratynocyty warstwy podstawnej nie są jeszcze trwale połączone ze sobą i z błoną podstawną.
U noworodków pH skóry jest neutralne, czyli bardziej sprzyjające rozprzestrzenianiu się infekcji.
Obecność ogromnej liczby gruczołów potowych u noworodków i niemowląt (12 razy więcej niż u dorosłych), zapewniająca zwiększone pocenie.
Rozwój infekcji gronkowcowej ułatwiają cechy strukturalne gruczołów potowych u dzieci, których przewody wydalnicze są rozszerzone i proste.
Vesikulopustuloza u noworodków i niemowląt
Staphylococcus aureus u dzieci (noworodków i niemowląt).Proskowniaki i pęcherzyki płucne są blisko spokrewnionymi stanami tego samego procesu zapalnego zlokalizowanego w gruczołach potowych. Miliaria jest stanem fizjologicznym. Jej wyzwalaczem jest wzmożona czynność gruczołów potowych, którą obserwuje się od końca pierwszego miesiąca życia do 1,5 – 2 roku życia dziecka. Małe czerwonawe grudki, które najczęściej pojawiają się na skórze głowy, klatce piersiowej, szyi i plecach, to rozszerzone ujścia przewodów ekrynowych gruczołów potowych.
W przypadku ropnego zapalenia ujścia gruczołów potowych na tle prosaków rozwija się vesiculopustulosis. Krosty wielkości ziarna prosa są wypełnione mleczną zawartością i otoczone aureolą przekrwienia. Kiedy infekcja rozprzestrzenia się głęboko w gruczoły, rozwijają się liczne ropnie.
Ryż. 5. Zdjęcie przedstawia wysypkę cieplną u niemowląt. Jego wyzwalaczem jest zwiększona funkcja gruczołów potowych.
Ryż. 6. Na zdjęciu vesiculopustuloza jest jednym z objawów zakażenia gronkowcem u niemowląt.
Ropnie mnogie u dzieci (rzekoma furunculoza palca)
Choroba może występować pierwotnie lub być kontynuacją pęcherzyka płucnego. Choroba charakteryzuje się zaangażowaniem w proces zakaźny przewodów wydalniczych gruczołów potowych, a nawet całego kłębuszka gruczołów. Guzki i większe (1–2 cm) węzły pojawiają się na skórze głowy, pośladkach, plecach i wewnętrznej stronie ud, a skóra staje się niebieskawoczerwona i cienka. Po otwarciu nacieków wydziela się gęsta ropa. Uzdrowienie następuje z blizną. Czynnikami ryzyka choroby są hipotrofia, krzywica, nadmierna potliwość, anemia i hipowitaminoza.
Ryż. 7. Na zdjęciu Staphylococcus aureus u noworodków - liczne ropnie u dzieci (pseudofurunculosis palca).
Pęcherzyca epidemiczna noworodków
Pęcherzyca epidemiczna noworodków pojawia się w pierwszym tygodniu życia dziecka i jest powierzchowną, rozległą zmianą ropną skóry. Pęcherzyca noworodków jest chorobą wysoce zaraźliwą.
Źródłem drobnoustrojów ropotwórczych (gronkowce i paciorkowce) jest zakażenie kanału rodnego i ropne u matki, zakażenie personelu i dzieci, przedmiotów pielęgnacyjnych, pieluszek oraz otaczającego powietrza. Choroba postępuje falowo, co 7-10 dni pojawiają się nowe wysypki, którym u dziecka towarzyszy niestrawność i wymioty.
Choroba przechodzi kilka etapów rozwoju. Najpierw pojawiają się czerwone plamy, w miejscu których wkrótce tworzą się bąbelki wypełnione klarownym płynem. Następnie ciecz staje się ropna i pęcherze pękają. W miejscu bąbelków tworzą się skórki. Gojenie następuje bez pozostawiania blizn. Im większy obszar dotknięty chorobą, tym cięższa jest choroba. W ciężkich przypadkach choroby na błonach śluzowych nosa i ust pojawiają się pęcherze.
Ryż. 8. Na zdjęciu Staphylococcus aureus u noworodków to pęcherzyca noworodka.
Złuszczające zapalenie skóry (choroba Rittera)
Noworodkowe złuszczające zapalenie skóry jest złośliwą postacią pęcherzycy. Wcześniaki są zagrożone. Choroba ma ciężki i długotrwały przebieg, towarzyszy jej wysoka gorączka i objawy zatrucia. Choroba jest szczególnie ciężka u bardzo małych dzieci. Mają rozległe obszary uszkodzeń. U dzieci w wieku 2–3 lat choroba postępuje korzystniej.
Ryż. 9. Staphylococcus u noworodków może powodować złuszczające zapalenie skóry noworodków. Na dużych obszarach przekrwionej skóry tworzą się duże pęcherze wypełnione surowiczym płynem.Po ich otwarciu odsłonięte są duże obszary uszkodzeń skóry. Złuszczający się naskórek ma wygląd białej grzywki.
Cellulit noworodków
Staphylococcus może powodować zapalenie tkanki łącznej u noworodków. Wspomaga przenikanie gronkowców do podskórnej warstwy tłuszczowej ropnego zapalenia skóry. Flegmon rozwija się od 5 do 8 dnia choroby z wysoką (do 39°) temperaturą ciała. Najczęściej ropowica pojawia się na plecach w okolicy lędźwiowej i krzyżowej. Początkowo pojawia się czerwona plama, której rozmiar szybko rośnie. Nasilają się objawy zatrucia. Pod czerwoną plamą wyczuwalne jest zagęszczenie, w środku którego szybko pojawia się fluktuacja. Po otwarciu ropnia uwalniana jest ropa. Gojenie jest powolne. Jeśli przebieg jest niekorzystny, chorobę komplikuje rozwój sepsy.
Noworodkowe zapalenie sutka
Staphylococcus może przenikać do tkanek narządu przez uszkodzone obszary skóry lub przewody gruczołu sutkowego i infekować je. W tym przypadku zapalenie gruczołu sutkowego powiększa się i staje się ostro bolesne przy badaniu palpacyjnym. Z biegiem czasu pojawiają się wahania. Terminowe i odpowiednie leczenie prowadzi do powrotu do zdrowia. W przeciwnym razie rozwija się flegma.
Ryż. 10. Staphylococcus u noworodka może powodować zapalenie sutka.
Zmiany skórne wywołane infekcją gronkowcową u starszych dzieci
Ryż. 11. Zdjęcie przedstawia ropne zapalenie skóry u dzieci. W przypadku zakażenia Staphylococcus aureus i Streptococcus na skórze pojawiają się najpierw czerwone plamy. Następnie na ich miejscu pojawiają się bąbelki z ropną zawartością, które szybko pękają. Zamiast bąbelków pojawiają się strupy przypominające z wyglądu „skorupki miodu”.
Ryż. 12. Na zdjęciu ropne zapalenie skóry u starszych dzieci. Zakażenie powierzchownych obszarów skóry przez Staphylococcus aureus i paciorkowce.
Ryż. 13.Jęczmień na oku charakteryzuje się rozwojem procesu zapalnego w korzeniach rzęs lub gruczołach łojowych. Najczęstszą przyczyną tej choroby jest Staphylococcus aureus.
Ryż. 14. Na zdjęciu czyrak jest jednym z objawów zakażenia gronkowcem u dzieci. Czyraki wpływają na mieszek włosowy i rozwija się masywny naciek.
Ryż. 15. Na zdjęciu ropień (nagromadzenie ropy w tkankach miękkich) jest objawem infekcji wywołanej przez Staphylococcus aureus.
Ryż. 16. Zdjęcie przedstawia ropowicę oczodołu dziecka. Główną przyczyną choroby jest Staphylococcus aureus. Choroba rozwija się w wyniku rozprzestrzeniania się drobnoustrojów ze zmian skórnych do włókien i tkanki łącznej.
Uszkodzenie błon śluzowych w wyniku zakażenia gronkowcem
Ryż. 17. Gronkowiec w jamie ustnej. Aftowe zapalenie jamy ustnej jest jednym z jego objawów.
Ryż. 18. Staphylococcus aureus w jamie ustnej dzieci często powoduje ropnie i zębopochodne zapalenie okostnej. Punktem wejścia infekcji są chore zęby.
Ryż. 19. Staphylococcus aureus w jamie ustnej dzieci może powodować zapalenie gardła, zapalenie migdałków (zdjęcie po lewej) i rozwój ropni okołomigdałkowych (zdjęcie po prawej).
Ryż. 20. Staphylococcus aureus u dzieci jest często przyczyną zapalenia spojówek.
Ryż. 21. Staphylococcus aureus w ustach dzieci może powodować zapalenie krtani. Zapalenie krtani najczęściej rozwija się u dzieci poniżej 3 roku życia na tle ostrej infekcji wirusowej dróg oddechowych.
Ryż. 22. Staphylococcus u dzieci może powodować chorobę ucha środkowego i zapalenie błędnika.
Uszkodzenia narządów wewnętrznych o charakterze gronkowcowym u dzieci
Ryż. 23. Zdjęcie przedstawia zapalenie płuc u dzieci. Gronkowcowe zapalenie płuc występuje częściej u małych dzieci. Mechanizmem wyzwalającym jest ostra infekcja wirusowa dróg oddechowych.Zakażenie przenika do tkanki płucnej z ognisk zakażenia gronkowcowego. Choroba jest ciężka i często śmiertelna.
Zmiany gronkowcowe żołądka i jelit u dzieci
Zatrucie pokarmowe
Staphylococcus u niemowląt może powodować zatrucie pokarmowe. Gronkowce przenikają do przewodu żołądkowo-jelitowego dziecka wraz z pożywieniem.
Enterotoksyny bakteryjne powodują zapalenie żołądka i jelita cienkiego. Głównymi objawami zatrucia pokarmowego są płynne, wodniste stolce ze śluzem, spazmatyczny ból w okolicy nadbrzusza i wzdłuż jelita grubego, nudności i wymioty o różnym nasileniu. Gorączka i zespół zatrucia rozwijają się w odpowiedzi na wprowadzenie gronkowców i działanie ich toksyn na organizm ludzki. Charakterystyczną cechą zatrucia pokarmowego jest nagły początek i krótki czas trwania choroby. W przypadku długotrwałego spożywania produktów spożywczych zawierających drobnoustroje, zatrucie pokarmowe może wystąpić także w postaci choroby przewlekłej.
Gronkowce mogą przedostać się do przewodu pokarmowego dziecka przez zabawki, ręce personelu medycznego, przedmioty do pielęgnacji itp., które są zakażone drobnoustrojami. W tym przypadku do organizmu dziecka przedostaje się niewiele drobnoustrojów, w wyniku czego choroba rozwija się powoli. Objawy zatrucia i uszkodzenia jelit zależą od ilości enterotoksyn dostających się do krwi, szybkości rozmnażania się drobnoustrojów i stanu odporności dziecka.
Zatrucie pokarmowe
Toksykozy to zatrucia pokarmowe, które powstają w wyniku spożycia produktów spożywczych zanieczyszczonych toksynami niektórych grup drobnoustrojów. Zatrucie gronkowcowe występuje częściej u starszych dzieci i nieco rzadziej u dzieci w pierwszym roku życia.Choroba rozpoczyna się od 2 do 5 godzin po zjedzeniu skażonej żywności. Wymioty i ostry ból w okolicy nadbrzusza są charakterystycznymi objawami zatrucia. Biegunka i gorączka często nie występują.
W przypadku ciężkiej zatrucia pojawia się biegunka i wymioty, nasilają się objawy zatrucia, a w kale pojawia się krew. Szybko następuje odwodnienie i rozwija się kwasica. U niemowląt choroba może być śmiertelna.
Wtórne zapalenie jelit i zapalenie jelit
Staphylococcus u dzieci w pierwszym roku życia może powodować rozwój wtórnego zapalenia jelit i zapalenia jelit, gdy drobnoustroje dostają się do jelit z płuc, nerek i innych narządów, w których zlokalizowane są ogniska zakażenia. Choroba postępuje falowo. Luźne stolce, podwyższona temperatura ciała i odmowa jedzenia to główne objawy choroby.
Ryż. 24. Staphylococcus u dzieci jest często przyczyną zatruć pokarmowych.
Posocznica gronkowcowa
Staphylococcus u noworodków może powodować rozwój posocznicy gronkowcowej (zakażenie organizmu bakteriami, które dostały się do krwi). Bakterie mogą przedostać się do organizmu noworodka przez ranę pępowinową, skórę, płuca, migdałki itp. Choroba może mieć ostry przebieg, objawiać się wysoką temperaturą ciała, dreszczami, ciężkim zatruciem i wysypką na skórze. W narządach wewnętrznych pojawiają się ogniska ropne. Dziecko rozwija anemię i traci na wadze. Jednak częściej u noworodków występuje podostry i powolny przebieg sepsy. Ich choroba często objawia się zaburzeniami w przewodzie pokarmowym.
Długotrwałe zatrucie, podwyższona temperatura ciała, obecność ognisk ropnych, narastająca niedokrwistość, słaby przyrost masy ciała to główne objawy diagnostyczne sepsy u noworodków.Rozpoznanie potwierdza wykrycie patogenów we krwi i materiale z ognisk ropnych.
Ryż. 25. Bakterie mogą przedostać się do organizmu noworodka przez ranę pępowinową.
Rozpoznanie choroby zakaźnej opiera się na wykryciu patogenu lub jego toksyn. Aby potwierdzić rozpoznanie choroby o charakterze gronkowcowym, stosuje się bakteriologiczne metody badawcze - bakterioskopię i hodowlę materiału biologicznego. Materiałem do uprawy mogą być zeskrobiny z dotkniętych obszarów skóry, krew, mocz, wysięk i kał. W przypadku zatrucia pokarmowego patogen izoluje się z podejrzanych produktów zatrucia.
Wzrost miana przeciwciał podczas RZS z autoszczepem i muzealnym szczepem gronkowca niewątpliwie wskazuje na gronkowcowy charakter choroby.
Wzrost miana antystafilolizyny i antytoksyny podczas reakcji neutralizacji toksyny z antytoksyną wskazuje również na gronkowcowy charakter choroby.
Obecnie szeroko stosowane są metody takie jak PCR, ELISA i RLA.
Ryż. 26. Zdjęcie przedstawia Staphylococcus aureus pod mikroskopem.
Ryż. 27. Zdjęcie przedstawia widok kolonii gronkowców wyizolowanych podczas posiewu mleka matki.
Więcej o leczeniu infekcji gronkowcowych przeczytasz w artykule
