Zakażenie Haemophilus influenzae to grupa chorób zakaźnych wywoływanych przez Haemophilus influenzae (pałeczki grypy, Bacillus Pfeiffera). Mechanizm infekcji jest aerogenny. Zakażenie jest powszechne wśród dzieci, ponieważ w tym wieku obserwuje się największą liczbę nosicieli bakterii.
Choroba pierwotna często występuje pod przykrywką ostrej infekcji dróg oddechowych. Kiedy bakterie dostają się do krwioobiegu, pojawia się bakteriemia. Następnie drobnoustroje osadzają się w narządach wewnętrznych i powodują ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, stawów, płuc i tkanki podskórnej. Dotknięte są nagłośnia, osierdzie, zatoki przynosowe, rozwija się zapalenie ucha środkowego i posocznica. Choroba często trwa zaskakująco długo, czasami z poważnymi powikłaniami i często kończy się śmiercią. Śmiertelność spowodowana Haemophilus influenzae jest szczególnie powszechna wśród małych dzieci.
Szczepienie przeciwko Haemophilus influenzae może znacznie zmniejszyć częstość występowania tej choroby wśród dzieci.I tak w Wielkiej Brytanii wraz z wprowadzeniem rutynowych szczepień rejestruje się 1-2 przypadki rocznie. W Federacji Rosyjskiej bezpłatne szczepienia przeciwko hemophilus influenzae przysługują tylko niektórym kategoriom dzieci (dzieci przebywające w domach dziecka, osoby chore na nowotwory i nosiciele zakażenia wirusem HIV).
Ryż. 1. Zdjęcie przedstawia Haemophilus influenzae (oglądane pod mikroskopem elektronowym).
Haemophilus influenzae
Haemophilus influenzae jest gram-ujemną pałką coccobacillus. Mikroorganizm został po raz pierwszy wyizolowany przez niemieckiego naukowca R. Pfeiffera w 1892 roku. Bakteria należy do rodzaju Hemophilus, który obejmuje 16 gatunków bakterii. Aby mogły rosnąć poza organizmem, wymagają dodatku krwi do pożywki, której erytrocyty zawierają niezbędny dla bakterii termolabilny czynnik V i termostabilny czynnik X.
Ryż. 2. Zdjęcie przedstawia hemophilus influenzae (mikroskopia, barwienie metodą Grama). Wyglądają jak małe coccobacilli (zdjęcie po lewej). Kiedy bakterie rosną w niesprzyjających warunkach, przybierają wygląd długich włókien (zdjęcie po prawej).
Ryż. 3. Zdjęcie przedstawia wzrost kolonii Hemophilus influenzae na podłożach ze zniszczonymi czerwonymi krwinkami (po lewej). W celu identyfikacji czynników zakaźnych w niektórych przypadkach przeprowadza się jednoetapową hodowlę Staphylococcus aureus, wokół kolonii, w których obserwuje się wzrost prątków grypy (zdjęcie po prawej). Podobne zjawisko (zjawisko satelitarne) spowodowane jest uwalnianiem przez gronkowce czynników wzrostu niezbędnych do wzrostu Haemophilus influenzae.
Istnieją formy Haemophilus influenzae z kapsułką i bez niej. Uprawiane na pożywkach stałych mają inny wygląd. Formy otoczkowe mają ziarnisty wygląd, podczas gdy formy nietorebkowe mają śluzowaty lub błyszczący wygląd.
Zewnętrzna kapsułka pozwala bakteriom na długi czas ominąć układ odpornościowy człowieka, dlatego organizm albo nie wytwarza przeciwciał ochronnych, albo wytwarza je w małych ilościach.
Zewnętrzna torebka (błona) Haemophilus influenzae zawiera endotoksynę. Zbadano 6 typów antygenów otoczkowych od a do f. Oznaczenie antygenu otoczkowego ma znaczenie epidemiologiczne. Najbardziej niebezpiecznym podtypem jest Haemophilus influenzae typu b. Pręciki tego podtypu powodują rozwój ciężkiej infekcji. Mają dużą zdolność inwazyjną (penetrującą) dzięki obecności kosmków (fimbrii). Pręciki tego typu z łatwością przenikają do krwi pacjenta i powodują rozwój licznych ognisk ropno-septycznych w narządach wewnętrznych.
W ostatnim czasie obserwuje się wzrost oporności Haemophilus influenzae na leki przeciwbakteryjne. Do najważniejszych należą ampicylina, erytromycyna, chloramfenikol i tetracyklina. Coraz częściej odnotowuje się rozwój oporności wielolekowej szczepów H. influenzae typu b na tetracyklinę, chloramfenikol i/lub ampicylinę.
Ryż. 4. Na zdjęciu Haemophilus influenzae. Rozmaz wykonuje się z płynu mózgowo-rdzeniowego (zdjęcie po lewej) i czystej kultury (zdjęcie po prawej). Bakterie wyglądają jak małe pałeczki Gram-ujemne. Powiększenie x 900.
Choroby wywoływane przez Haemophilus influenzae są szeroko rozpowszechnione na całym świecie. Na średnich szerokościach geograficznych choroba występuje najczęściej późną zimą i wiosną.
Źródłem zakażenia są zdrowi nosiciele oraz pacjenci z lokalnymi i powszechnymi postaciami chorób.
Zakażenie Haemophilus influenzae rozprzestrzenia się drogą powietrzną poprzez mówienie, kichanie i kaszel wraz z drobnymi kropelkami śluzu z dróg oddechowych. Bakterie dostają się do organizmu człowieka (górne drogi oddechowe) poprzez kropelki unoszące się w powietrzu, kropelki unoszące się w powietrzu oraz kontakt z małymi dziećmi.
Haemophilus influenzae, będąc mikroorganizmem oportunistycznym, często (aż w 90% przypadków) występuje w prawidłowej mikroflorze błon śluzowych dróg oddechowych (zdrowy nosiciel). Najwięcej nosicieli bakterii obserwuje się w dzieciństwie. Bakterie typu b stanowią około 5%. Nosicielami zakażenia są pozornie całkowicie zdrowi ludzie, a więc to oni są najbardziej niebezpieczni z epidemiologicznego punktu widzenia. Nosiciele bakterii uwalniają do środowiska zewnętrznego najmniej niebezpieczne rodzaje bakterii.
Najczęściej dotknięte są małe dzieci w wieku od 6 miesięcy do 2 lat. Alkoholizm i narkomania, złe warunki materialne i życiowe są czynnikami zwiększonego ryzyka. Do grupy ryzyka zaliczają się osoby starsze, dzieci karmione butelką, pacjenci z niedoborami odporności (onkologia, choroby krwi, zakażenie wirusem HIV itp.), osoby z usuniętą śledzioną, dzieci z domów dziecka.
Ryż. 5. Zdjęcie przedstawia objawy sepsy wywołanej zakażeniem hemophilus influenzae u dziecka.
Jak rozwija się infekcja hemophilus influenzae (patogeneza chorób)
Bakterie dostają się do organizmu człowieka (górne drogi oddechowe) przez kropelki unoszące się w powietrzu, a u małych dzieci – przez kropelki unoszące się w powietrzu i drogi kontaktu. Dobra odporność miejscowa nie pozwala na rozprzestrzenianie się infekcji, a patogeny mogą długo pozostawać w drogach oddechowych (infekcja utajona, bezobjawowa).
Duża liczba wprowadzonych bakterii i towarzysząca infekcja wirusowa powodują, że infekcja hemophilus influenzae przybiera postać jawną. Substancje otoczkowe patogenów hamują fagocytozę, a patogeny, rozrywając połączenia międzykomórkowe, szybko przenikają do krwi. Rozwija się bakteriemia. Haemophilus influenzae pozostaje we krwi przez kilka dni, aż całkowita masa drobnoustrojów osiągnie poziom krytyczny. Następnie drobnoustroje osadzają się w narządach wewnętrznych i powodują ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, stawów, płuc i tkanki podskórnej. Dotknięte są nagłośnia, osierdzie, zatoki przynosowe, rozwija się zapalenie ucha środkowego i posocznica.
Nietorebkowe szczepy Haemophilus influenzae infekują głównie błony śluzowe dróg oddechowych. Choroby ogólnoustrojowe wywoływane są przez otoczkowe szczepy bakterii, z których najniebezpieczniejsze są bakterie typu B.
Ryż. 6. Na zdjęciu oczodołowe zapalenie tkanki łącznej pochodzenia hemofilnego.
Haemophilus influenzae atakuje zarówno górne drogi oddechowe, jak i powoduje inwazyjne choroby ogólnoustrojowe. Bakterie typu B najczęściej dostają się do krwi. Choroby są prawie zawsze ostre i często przewlekłe. Proces zapalny ma charakter ropny.
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych częściej stwierdza się u dzieci w wieku 6-9 miesięcy, zapalenie tkanki łącznej u dzieci w wieku 1 roku, zapalenie nagłośni u dzieci w wieku 2 lat i starszych oraz zapalenie płuc u dorosłych. Choroba atakuje także stawy, osierdzie, zatoki przynosowe, rozwija się zapalenie ucha środkowego i posocznica.
Okres inkubacji choroby jest trudny do określenia. U zdrowych nosicieli bakterii infekcja hemophilus influenzae nie objawia się przez długi czas.Proliferacja bakterii rozpoczyna się, gdy mechanizmy odpornościowe ulegają osłabieniu.
Pierwotny objaw zakażenia przypomina ostre infekcje dróg oddechowych. Gdy tylko bakterie dostaną się do krwi i rozprzestrzenią się po całym organizmie, pojawiają się lokalne formy choroby.
Oznaki i objawy zakażenia hemophilus influenzae z ropnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych
Ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych rozwija się najczęściej u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 4 lat. Choroba zaczyna się od objawów ostrych infekcji dróg oddechowych. Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych często łączy się z takimi objawami zakażenia hemophilus influenzae, jak zapalenie nagłośni, zapalenie tkanki łącznej, ropne zapalenie stawów, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc i ropne zapalenie opłucnej.
Choroba jest ciężka i często ma długotrwały przebieg. Śmiertelność wynosi 10%. Jeśli przebieg jest korzystny, choroba kończy się wyzdrowieniem w ciągu 2-3 tygodni.
Zastosowanie bakteriologicznych metod diagnostyki oraz wykrycie antygenu otoczkowego Haemophilus influenzae w płynie mózgowo-rdzeniowym pozwala na szybkie postawienie diagnozy.
Ryż. 7. Zdjęcie przedstawia ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Miękkie opony są pogrubione, matowe i nasycone zielonkawą ropą. Naczynia krwionośne są wypełnione krwią.
Jeżeli utrzymuje się podwyższona temperatura ciała, ból głowy, ciągły płacz dziecka, drżenie mięśni, wymioty lub zarzucanie pokarmu, należy natychmiast zwrócić się o pomoc lekarską.
Oznaki i objawy zakażenia Haemophilus influenzae z cellulitem
Choroba jest rejestrowana u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 2 lat. Zapalenie tkanki podskórnej najczęściej lokalizuje się w okolicy policzków i wokół oczodołu. W niektórych przypadkach po dotkniętej stronie rejestruje się zapalenie ucha środkowego. Cellulit rozwija się bardzo szybko. Już po kilku godzinach pojawia się obrzęk, bolesny w dotyku, o charakterystycznym kolorze.U starszych dzieci cellulit może pojawić się na kończynach.
Ryż. 8. Na zdjęciu cellulit w okolicy prawego policzka dziecka (po lewej) i cellulit w okolicy kończyny dolnej (po prawej).
Ryż. 9. Na zdjęciu hemofilowe zapalenie tkanki łącznej oczodołu prawego oka u dziecka. Górna powieka jest opuchnięta i sina.
Oznaki i objawy zakażenia Haemophilus influenzae w zapaleniu płuc
Zapalenie płuc wywołane zakażeniem hemophilus influenzae może mieć charakter ogniskowy lub płatowy. U 75% dzieci zapalenie płuc występuje z ropnym zapaleniem opłucnej. W niektórych przypadkach (do 5%) rejestruje się ropne zapalenie osierdzia wraz z zapaleniem płuc.
Zapalenie płuc wywołane przez Haemophilus influenzae często ma długotrwały przebieg, co powoduje, że lekarze podejrzewają infekcję gruźlicą. Zapalenie płuc i opłucnej częściej odnotowuje się u osób starszych. Zagrożone są osoby z przewlekłą patologią dróg oddechowych.
Ryż. 10. Na zdjęciu na zdjęciu rentgenowskim płuc widać hemofilowe zapalenie płuc.
Oznaki i objawy zakażenia hemophilus influenzae ze stanem zapalnym nagłośni
Zapalenie nagłośni jest ciężką postacią zakażenia Haemophilus influenzae. Ze wszystkich zapaleń nagłośni 95% przypadków choroby występuje w hemofilowym zapaleniu nagłośni.
Choroba zawsze zaczyna się ostro. Temperatura ciała wzrasta do wysokiego poziomu. Wzrasta osłabienie i odurzenie. Rozwija się obrzęk i zapalenie nagłośni. Proces ten obejmuje inne części gardła, które znajdują się powyżej nagłośni. Napływ powietrza do płuc jest utrudniony. Choroba wymaga szybkiego rozwiązania diagnostycznego, ponieważ całkowita niedrożność dróg oddechowych prowadzi do uduszenia i śmierci dziecka. Intubacja dotchawicza lub tracheostomia uratuje pacjenta.
Silny ból gardła, przechylanie głowy, duszność i niemożność wypicia łyka wody lub wypowiedzenia słowa, wysoka temperatura ciała to powody, dla których należy pilnie zwrócić się o pomoc lekarską.
Ryż. 11. Na zdjęciu zapalenie nagłośni (zapalenie nagłośni).
Oznaki i objawy Haemophilus influenzae w posocznicy
Sepsa spowodowana zakażeniem hemophilus influenzae rozwija się najczęściej u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 1 roku. Choroba postępuje szybko i błyskawicznie, bez oznak uszkodzenia narządów wewnętrznych. W tym przypadku temperatura ciała dziecka wzrasta do 39°C i więcej, staje się niespokojne i ospałe, stwierdza się powiększoną śledzionę, gwałtownie spada ciśnienie krwi, pojawia się tachykardia, pojawiają się krwotoki na skórze kończyn, tułowia i twarzy oraz wzrasta liczba neutrofili we krwi obwodowej.
Choroba często kończy się wstrząsem septycznym i śmiercią pacjenta.
Ryż. 12. Zdjęcie przedstawia krwotoki w przebiegu sepsy hemofilnej u dzieci.
Bardzo wysoka temperatura ciała, letarg, senność, odmowa jedzenia, sine usta, tachykardia i pojawienie się na skórze dziecka ciemnych plam o różnej wielkości są powodem do pilnego poszukiwania pomocy lekarskiej.
Oznaki i objawy zakażenia Haemophilus influenzae w ropnym zapaleniu stawów
Ropne zapalenie stawów rozwija się, gdy stawy są dotknięte przez pałeczkę Pfeiffera typu b. Choroba jest najczęściej rejestrowana u dzieci poniżej 2 roku życia. Zwykle dotyczy to jednego lub rzadziej kilku stawów nośnych (dużych stawów). U jednej piątej pacjentów ropnemu zapaleniu stawów towarzyszy zapalenie kości i szpiku.
Inne objawy zakażenia Haemophilus influenzae
Zapalenie osierdzia i zapalenie płuc podczas zakażenia hemophilus influenzae u dziecka często występują razem. Choroba ma długotrwały przebieg.Charakterystyczną cechą zapalenia zatok jest nieświeży oddech i wydzielina z nosogardzieli. Opisano przypadki zapalenia oka (zapalenie wnętrza gałki ocznej), nerek (odmiedniczkowe zapalenie nerek) i wewnętrznej wyściółki serca (zapalenie wsierdzia).
Ryż. 13. Na zdjęciu ropne zapalenie wsierdzia (po lewej) i ropne zapalenie nerek (po prawej).
W odpowiedzi na wprowadzenie bakterii lub po wprowadzeniu szczepionki organizm wytwarza przeciwciała – IgA. Gatunki otoczkowe Haemophilus influenzae wydzielają proteazy, które inaktywują przeciwciała.
Naukowcy odkryli, że u osób, które wyzdrowiały po ogólnoustrojowym zakażeniu hemophilus influenzae oraz u osób po zaszczepieniu, odpowiedź immunologiczna miała różny stopień nasilenia w różnych kategoriach wiekowych. Małe dzieci albo w ogóle nie nabyły odporności, albo odporność była słabo wyrażona. Odporność u dzieci w średnim wieku miała umiarkowany stopień nasilenia. U młodzieży i dorosłych stwierdzono odporność i ponowne szczepienie (ponowne szczepienie) nie było wymagane.
Zakażenie hemophilus influenzae pozostawia silny układ odpornościowy. U osób z niedoborami odporności możliwe są nawracające choroby.
Zakażenie Haemophilus influenzae objawia się charakterystycznymi objawami choroby.
Diagnostyka bakteriologiczna obejmuje wykrywanie Haemophilus influenzae w rozmazach materiału biologicznego (mikroskopia) i wzrost kolonii patogenów na pożywkach.
Wykrywanie antygenu otoczkowego w płynie mózgowo-rdzeniowym u pacjentów z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych w 95% przypadków.
U pacjentów z powikłanym przebiegiem choroby stosuje się biopsję nakłuciową płuc i brzeżnych obszarów cellulitu z późniejszym badaniem materiału biologicznego.
Ryż. 14. Zdjęcie przedstawia hemophilus influenzae (mikroskopia).
Ryż. 15. Zdjęcie przedstawia rozwój kolonii patogenów. Do badań kulturowych wykorzystuje się pożywki z dodatkiem krwi.
