Aspergiloza to ciężka choroba grzybicza wywoływana przez różne rodzaje grzybów pleśniowych z rodzaju Aspergillus. Grzyby żyją wszędzie. Zakażenie następuje poprzez wdychanie konidiów (zarodników) patogenów. Aspergiloza nie jest przenoszona z osoby na osobę. Na tę chorobę narażeni są pracownicy niektórych specjalności, osoby z osłabionym układem odpornościowym, cukrzycą, osoby po przeszczepie, osoby długotrwale stosujące cytostatyki, hormony steroidowe, antybiotyki oraz osoby poddawane radioterapii.
Grzyby wnikają do naczyń krwionośnych, co prowadzi do powstawania skrzepów krwi i zawałów otaczających tkanek lub rozwijają się w formacjach jam (zatoki przynosowe, jamy płucne i rozstrzenie oskrzeli). Miejscowo Aspergillus atakuje nos i zatoki przynosowe, przewód słuchowy zewnętrzny, oczy, skórę i paznokcie.Podczas rozprzestrzeniania się (rozprzestrzeniania się grzybów przez krew) atakowane jest serce, centralny układ nerwowy, przewód pokarmowy, wątroba, śledziona, nerki, kości, węzły chłonne i wątroba. U osób z atopią zależną IgE (nadwrażliwość typu I) na zarodniki grzybów, cierpiących na choroby płuc, takie jak mukowiscydoza i astma oskrzelowa, rozwija się alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna.
Ryż. 1. Od lewej do prawej: kolonie A. fumigatus, A. flavus i A. niger – główne typy pleśni Aspergillus chorobotwórczych dla człowieka.
Jak rozwija się aspergiloza?
W wielu krajach świata w ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowań na grzybice narządów wewnętrznych, w szczególności aspergilozę oskrzelowo-płucną. Najczęstszym czynnikiem sprawczym u ludzi jest Aspergillus fumigatus.
Aspergillus aktywnie niszczy tkanki organizmu ludzkiego, zwierząt i ptaków, a także różne materiały i substraty środowiska zewnętrznego. Do organizmu człowieka dostają się najczęściej poprzez drogi oddechowe, rzadziej poprzez żywność. Grzyby mogą infekować skórę w miejscach ran oparzeniowych, zabiegów chirurgicznych i urazów. Objawy choroby zależą od stopnia uszkodzenia konkretnego narządu.
Zarodniki Aspergillus zawierają alergeny, co powoduje rozwój alergicznej postaci choroby. Toksyny grzybowe powodują ciężkie zatrucie - mykotoksykozę. Składniki alergiczne i toksyczne można łączyć.
Choroba ma różne formy manifestacji, co jest związane ze stanem odporności pacjenta. U osób z prawidłową odpornością choroba może przebiegać bezobjawowo w postaci nosicieli. U osób osłabionych choroba ma ciężki przebieg i wyraźne objawy.
Najczęściej notowana jest aspergiloza płuc, rzadziej aspergillus kolonizuje przewód słuchowy, błonę śluzową nosa i zatoki przynosowe. Rozsiane formy grzybicy obserwuje się w 30% przypadków, zmiany skórne - u 5% pacjentów.
Istnieją lokalne, rozsiane i septyczne formy choroby.
Nieinwazyjna aspergiloza
Nieinwazyjna aspergiloza objawia się rozwojem aspergilloma w jamach płucnych (jamy, ropnie, rozstrzenie oskrzeli), zatokach przynosowych lub pojawieniem się reakcji alergicznych. W przypadku aspergilloma w jamach płucnych grzyby rozmnażają się w rozkładającej się martwej tkance i nie kiełkują ścian jam. Masa grzybni jest formacją kulistą.
U osób z atopią zależną IgE (nadwrażliwość typu I) na zarodniki grzybów rozwija się alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna, często u pacjentów z astmą oskrzelową i mukowiscydozą. W oskrzelach rosną strzępki grzyba. Czopy śluzowe powstające w czasie choroby prowadzą do powstawania dużych obszarów rozstrzeni oskrzeli. Proces patologiczny nie wpływa na tkankę płucną. Objawy choroby są łagodne.
Inwazyjna aspergiloza
Inwazyjna (inwazja - wprowadzenie, inwazja) aspergiloza rozwija się z głębokim tłumieniem układu odpornościowego pacjenta. W zależności od stopnia obniżonej odporności choroba ma charakter ostry, podostry lub przewlekły.
Spośród wszystkich postaci inwazyjnej aspergilozy 90% zmian występuje w płucach. W tym przypadku strzępki grzyba wrastają w ścianę oskrzeli, tkankę płuc i naczynia krwionośne, tworząc ogniska martwiczego zapalenia - martwicze zapalenie płuc, ropnie grzybicze i przewlekłe ziarniniaki, powikłane krwawieniem i odmą opłucnową.Choroba jest ciężka. Objawy są wyraźne.
U 30% chorych grzyby przedostają się do łożyska naczyniowego, powodując zatorowość naczyń skóry, krezki, serca, nerek, wątroby, wsierdzia, tarczycy i innych narządów, gdzie tworzą się specyficzne ziarniniaki podatne na powstawanie ropni. Zamknięcie naczyń mózgowych często kończy się zawałem mózgu. Uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego w 50 - 90% przypadków kończy się śmiercią pacjentów.
Ryż. 2. Grzybnia i owocniki grzybów pod mikroskopem.
Ryż. 3. Okaz histologiczny. Strzępki Aspergillus w tkance płuc pod mikroskopem (zdjęcie po lewej) i narządach owocujących (zdjęcie po prawej).
Aspergiloza płucna jest pojęciem zbiorowym. Jest używany w odniesieniu do szeregu chorób wywoływanych przez grzyby z rodzaju Aspergillus. Aspergiloza płucna występuje głównie u osób z niedoborami odporności lub chorobami płuc. W ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowalności na tę chorobę, a także poszerzenie zakresu metod jej leczenia. Późne rozpoznanie aspergilozy płucnej w niektórych przypadkach prowadzi do śmierci pacjenta.
Wyróżnia się trzy postacie aspergilozy płucnej:
Nieinwazyjne (aspergiloma i alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna).
Inwazyjne (ostre i przewlekłe, pierwotne i wtórne). Występują grzybicze (grzybicze) zapalenie oskrzeli, zapalenie opłucnej i zapalenie płuc.
Istnieją połączone formy choroby.
U osób z prawidłową odpornością rozwijają się zwykle miejscowe postacie choroby: aspergiloza krtani, tchawicy i oskrzeli. U pacjentów z niedoborami odporności (pierwotnymi i wtórnymi) choroba często rozwija się w ostrej postaci inwazyjnej (wariant septyczny).Śmiertelność w przypadku aspergilozy oskrzelowo-płucnej wynosi 20–37%.
Ryż. 4. Aspergiloza płucna.
Objawy zapalenia oskrzeli Aspergillus
Zapalenie oskrzeli wywołane przez Aspergillus często towarzyszy zapaleniu płuc wywołanemu przez Aspergillus. Zarodniki grzybów Aspergillus poprzez wdychanie (inhalację) przedostają się do oskrzeli, kolonizują błonę śluzową i powodują miejscowy stan zapalny. Pojawiające się czopy śluzowe przyczyniają się do rozwoju dużych obszarów rozstrzeni oskrzeli. Choroba często staje się przewlekła. Na zdjęciu rentgenowskim nie ma konkretnych objawów choroby. Pacjent odczuwa osłabienie i pocenie się, niską gorączkę, kaszel i duszność. Czasami w płucach można usłyszeć suchy świszczący oddech.
Objawy zapalenia płuc Aspergillus
Zapalenie płuc Aspergillus występuje głównie w dolnych partiach płuc. Zwykle poprzedza je zapalenie oskrzeli wywołane przez kropidlak. Pacjentowi dokucza kaszel, duszność i podwyższona temperatura ciała. Wraz z powstawaniem ropnia (ropienia) stan pacjenta gwałtownie się pogarsza, temperatura ciała znacznie wzrasta, pojawia się ból w klatce piersiowej i krwioplucie. W plwocinie widać szarawo-zielonkawe płatki, na zdjęciu rentgenowskim - nacieki (pojedyncze lub wielokrotne) i ubytki.
Objawy pierwotnej i wtórnej aspergilozy płucnej
Pierwotna aspergiloza oskrzelowo-płucna Choroba jest rzadka, występuje na tle wcześniej niezmienionego płuca. Aspergillus po przedostaniu się do układu oddechowego powoduje rozwój grzybiczego zapalenia oskrzeli z późniejszym kiełkowaniem ścian oskrzeli, tkanki płucnej (grzybicze zapalenie płuc) i naczyń krwionośnych, gdzie tworzą się ogniska martwiczego zapalenia. Ropnie grzybicze i przewlekłe ziarniniaki prowadzą do rozwoju krwawień i odmy opłucnowej.Proces ten szybko ulega uogólnieniu. Choroba kończy się wyniszczeniem i śmiercią pacjenta.
Wtórna aspergiloza płucna występuje na tle zmian wynikających z chorób, takich jak gruźlica płuc, rozstrzenie oskrzeli, przewlekłe zapalenie oskrzeli, ropień płuc itp. Odnotowuje się zapalenie oskrzeli Aspergillus, zapalenie tchawicy i płuc. Wtórna aspergiloza stanowi aż 80% wszystkich przypadków tej choroby.
Ryż. 5. Aspergiloza płucna. Zapalenie płuc lewego płata dolnego płata Aspergillus (zdjęcie po lewej). Ostra inwazyjna aspergiloza (zdjęcie po prawej).
Ostra inwazyjna (septyczna) aspergiloza występuje u pacjentów z pierwotnymi niedoborami odporności lub chorobami powodującymi wtórny niedobór odporności (wtórny niedobór odporności), który występuje na tle chorób takich jak sarkoidoza, białaczka, podczas leczenia lekami immunosupresyjnymi itp. Gorączka, powtarzające się dreszcze , kaszel z lepką plwociną zawierającą zielonkawo-szare grudki, duszność, ból w klatce piersiowej, utrata apetytu i zmęczenie to główne oznaki i objawy inwazyjnej (septycznej) aspergilozy. Choroba postępuje ciężko i szybko. Proces zakaźny często rozprzestrzenia się na sąsiednie struktury; aspergillus przenosi się przez krew po całym organizmie, wpływając na narządy i tkanki, co kończy się śmiercią pacjenta.
Ryż. 6. Etapy rozwoju inwazyjnej aspergilozy płucnej. W ciągu 7 dni tworzy się ubytek.
Ryż. 7. Zdjęcie przedstawia nagromadzenie zarodników i strzępek grzyba Aspergillus w badanym materiale.
Ryż. 8. Strzępki grzybicze w plwocinie pacjenta.
Ryż. 9.Hodowlę Aspergillus izoluje się z wydzieliny z nosa, plwociny, krwi, płynu oskrzelowo-pęcherzykowego itp. Na zdjęciu po lewej stronie widać kulturę grzyba Aspergillus fumigatus, po prawej stronie Aspergillus niger.
Ryż. 10.CT. Inwazyjna ostra aspergiloza płuc. Liczne obszary nacieku i tworzenia się pasm w płucach.
Przewlekłą aspergilozę płuc obserwuje się zwykle, gdy infekcja grzybicza rozprzestrzenia się na już dotknięte płuca, gdzie tworzą się jamy, ropnie i rozstrzenie oskrzeli. Często tacy pacjenci mają spleśniały zapach z oddechu; w plwocinie widoczne są zielonkawo-szare grudki lub płatki zawierające grzybnię. W ubytkach badanie rentgenowskie ujawnia cień w jamie w postaci kuli otoczonej aureolą gazową w kształcie półksiężyca.
CNPA jest najrzadszą i najtrudniejszą do zdiagnozowania postacią choroby. Aspergiloza płuc staje się przewlekła u osób z prawidłową odpornością i upośledzonymi lokalnymi mechanizmami obronnymi. Pleśnie mają zdolność wrastania w ściany oskrzeli i naczyń krwionośnych, wnikają głęboko w tkankę płucną i osadzają się w jamach płucnych. Procesowi towarzyszy martwica tkanek, zapalenie naczyń, zakrzepica i powstawanie ziarniniaków. Miejscowe zmiany w oskrzelach charakteryzują się rozwojem ziarniniakowego zapalenia oskrzeli. Głównym objawem choroby jest gęsta śluzowa plwocina z szarozielonymi grudkami lub płatkami. Śluz może blokować oskrzela, co prowadzi do rozwoju niedodmy. Możliwe jest, że po pneumonektomii w kikucie oskrzeli może rozwinąć się specyficzny proces.
Ta postać choroby rozwija się w wyniku wdychania ogromnych dawek zarodników Aspergillus, w wyniku czego następuje uszkodzenie dużych obszarów płuc.
Objawy przewlekłego niszczącego zapalenia płuc
W miarę postępu choroby proces przenosi się z oskrzeli do tkanki płucnej, gdzie powoli rozwija się zapalenie płuc wywołane przez aspergillus. Częściej zapalenie grzybicze atakuje górne płaty płuc. Ze względu na kliniczne podobieństwo choroby do gruźlicy, zapalenie płuc wywołane przez aspergillus nazwano „pseudotuberkulozą”. Kaszel z plwociną, czasami krwioplucie (10% przypadków), ból w klatce piersiowej (dotyczy opłucnej) to główne objawy choroby. Charakterystyczną cechą przewlekłego niszczącego zapalenia płuc jest brak gorączki i ciężkiego zatrucia. Przewlekłe wyniszczające zapalenie płuc należy odróżnić od histoplazmozy, przewlekłej choroby ziarniniakowej i zakażenia wirusem HIV.
Ryż. 11. Przewlekłe niszczące zapalenie płuc wywołane przez kropidlak, ścieńczenie opłucnej, ogniska rozsiane, liczne ropnie.
W wyniku kolonizacji jam w płucach powstaje aspergilloma. Ubytki mogą powstawać w wyniku gruźlicy, rozstrzeni oskrzeli lub histoplazmozy. Aspergiloma lokalizuje się także w cystach płuc i jamach rozedmowych. Substratem do żerowania grzybów jest tkanka martwicza. Aspergilloma to kulista masa składająca się ze splecionych nitek grzybni, detrytusu, śluzu i elementów komórkowych. Formacja znajduje się wewnątrz kulistej lub owalnej kapsuły, od której ścian jest oddzielona szczeliną powietrzną w kształcie półksiężyca. Aspergillus nie wnika w ścianę jamy.Endotoksyny i enzymy proteolityczne Aspergillus mogą niszczyć naczynia krwionośne, powodując krwotok płucny, który często prowadzi do śmierci pacjenta. Zakrzepica prowadzi do pojawienia się obszarów martwicy, a następnie do powstania inwazyjnej lub przewlekłej martwiczej aspergilozy. Możliwy jest utajony przebieg aspergilloma.
Rozpoznanie aspergilloma ustala się na podstawie badania rentgenowskiego, mikroskopii i posiewu plwociny, badania histologicznego materiału biopsyjnego oraz reakcji strącania, której czułość wynosi 95%.
Aspergilloma nie może być wyleczona zachowawczo. W przypadku powtarzających się krwawień i wystąpienia aspergillusowego zapalenia płuc wskazana jest resekcja płuca.
Ryż. 13. Na zdjęciu rentgenowskim (po lewej) i SCT (po prawej) we wnęce widoczny jest sferyczny cień ze szczeliną powietrzną w kształcie sierpa lub półksiężyca.
Ryż. 14. Makropreparat. Podczas sekcji zwłok u dziecka chorego na białaczkę wykryto aspergilloma.
Aspergiloza alergiczna oskrzelowo-płucna rozwija się w odpowiedzi na alergeny z zarodników grzybów Aspergillus (najczęściej Aspergillus fumigatus). W niektórych przypadkach u pacjentów rozwija się alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych. Podatne na tę chorobę są osoby z dziedziczną atopią zależną od IgE (nadwrażliwość typu I). W kontakcie z powszechnymi alergenami środowiskowymi wytwarzają zwiększoną ilość przeciwciał – IgE. Zarodniki o małych rozmiarach (1–2 mikrony) wnikają do obwodowych części płuc, alergeny w tym przypadku powodują alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych. Duże zarodniki (10–12 mikronów) osadzają się w proksymalnych odcinkach oskrzeli i stają się przyczyną rozwoju alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej.
Na tę chorobę predysponowani są przede wszystkim pacjenci z alergicznym nieżytem nosa, zapaleniem zatok, hormonozależną astmą oskrzelową (10-15% przypadków), mukowiscydozą (7% przypadków) oraz osoby stosujące długotrwale glikokortykosteroidy.
Patogeneza. Zarodniki grzybów wnikają do oskrzeli poprzez wdychanie (inhalację), kolonizują błonę śluzową i powodują miejscowy stan zapalny. Kiełkują dobrze w temperaturze ciała człowieka, a ich liczba szybko rośnie. Alergeny stale przedostające się do tkanek powodują uszkodzenie układu odpornościowego i niedrożność dróg oddechowych. Oskrzela rozszerzają się i wypełniają gęstym śluzem zawierającym strzępki grzybów. W miąższu płuc tworzą się ziarniniaki z martwicą. Pęcherzyki gęstnieją. W biopsjach płuc stwierdza się głównie naciek jednojądrzasty z obecnością eozynofilów.
Objawy i symptomy. U pacjentów rozwija się osłabienie, ból głowy i klatki piersiowej, napadowy kaszel z brązową plwociną w postaci odlewu oskrzeli, duszność i krwioplucie (w 50% przypadków). W płucach słychać suchy świszczący oddech. Prognozy są poważne. U pacjentów w płucach rozwijają się ciężkie procesy niszczące.
Diagnostyka. Rozpoznanie alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej opiera się na następujących kryteriach:
u pacjenta występuje alergiczny nieżyt nosa, zapalenie zatok, hormonozależna astma oskrzelowa, mukowiscydoza lub fakt długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów;
obecność trwałych lub przejściowych nacieków w tkance płucnej;
wykrywanie rozstrzeni oskrzeli podczas bronchoskopii;
identyfikacja strzępek grzybów w plwocinie;
pozytywne testy skórne z antygenem Aspergillus fumigatus;
wzrosła (ponad 500 w mm3) eozynofile we krwi obwodowej;
wysoki (ponad 1000 ng/ml) poziom całkowitej immunoglobuliny E;
wykrywanie wytrącających się przeciwciał;
identyfikacja swoistych IgE i IgG dla Aspergillus fumigatus;
izolacja kultur grzybów z popłuczyn oskrzelowych i plwociny;
obecność centralnego rozstrzenia oskrzeli u pacjentów.
U pacjentów z alergiczną aspergilozą oskrzelowo-płucną pojemność życiowa płuc jest zmniejszona. U 80% chorych stwierdza się centralne, rzadziej proksymalne rozstrzenie oskrzeli, w którym stwierdza się rozwój grzybów będących stałym źródłem antygenów. W 85% przypadków stwierdza się nacieki w płucach. Często są niestabilne, zlokalizowane w górnych partiach, jedno- lub dwustronne. W miarę postępu choroby rozwija się zwłóknienie tkanki płucnej („płuco o strukturze plastra miodu”).
Rejestrowane są przypadki miejscowych uszkodzeń narządów mających kontakt ze środowiskiem zewnętrznym: nosa i zatok, przewodu słuchowego, oczu, skóry i paznokci.
Rozprzestrzenianie się grzybów wpływa na narządy wewnętrzne. Aspergiloza ma ciężki przebieg i wiąże się z ryzykiem rozwoju niewydolności oddechowej, wątroby i nerek. Aspergillus wpływa na centralny układ nerwowy, przewód pokarmowy, serce, kości i węzły chłonne.
Narządy wewnętrzne częściej atakują grzyby Aspergillus fumigatus, otwarte jamy ciała częściej kolonizują Aspergillus niger i Aspergillus terreus.
Aspergiloza przewodu słuchowego zewnętrznego
Objawy i symptomy. Otomykoza Aspergillus występuje z objawami swędzenia i bólu w kanale słuchowym. Wydzielina z ucha jest obfita, ma zielonkawy kolor i często pojawia się w nocy. Na poduszce mogą pojawić się mokre plamy (grzyb ma zdolność wchłaniania albuminianów z wydzielin tkankowych). Na skutek nacieku skóry dochodzi do zwężenia kanału słuchowego. Na ścianach przejścia pojawiają się szare osady, po ich usunięciu pozostaje krwawiąca powierzchnia. Błona bębenkowa często dotknięta jest zapaleniem grzybiczym. Jeśli przebieg jest niekorzystny, proces patologiczny może rozprzestrzenić się na okostną i kości (zapalenie kości i szpiku).
Po interwencjach chirurgicznych może rozwinąć się zapalenie ucha środkowego. Proces jest w toku. Ropienie, stany zapalne i swędzenie przewodu słuchowego zewnętrznego, uczucie przekrwienia, utrata słuchu i ból głowy to główne objawy choroby.
Diagnostyka. Rozpoznanie otomykozy Aspergillus opiera się na wywiadzie, objawach klinicznych, danych z badań mikroskopowych i izolacji grzybów z pożywki. Wykonuje się testy alergiczne skórne oraz PCR.
Leczenie. W leczeniu tej choroby stosuje się miejscowo leki przeciwgrzybicze. W ciężkich przypadkach wskazane jest ogólnoustrojowe leczenie przeciwgrzybicze. Czyszczenie ucha jest warunkiem skutecznej terapii.
Objawy i symptomy. Aspergilozę nosa i zatok przynosowych częściej stwierdza się u młodych osób z prawidłową odpornością, chorych na alergiczny nieżyt nosa, astmę oskrzelową, polipy nosa czy częste bóle głowy.
Nieżyt nosa Aspergillus występuje jako naczynioruchowy nieżyt nosa. Wydzielina z nosa zawiera brązowawą skórkę i film o nieprzyjemnym zapachu. Podczas badania (rynoskopia) błona śluzowa jest obrzęknięta. W przebiegu przewlekłym obserwuje się rozrost, pojawiają się polipy i krwawiące granulki. W niektórych przypadkach rejestruje się perforację przegrody nosowej.
W przypadku zapalenia zatok Aspergillus najczęściej dotknięte są zatoki szczękowe. U pacjentów z prawidłową odpornością rejestruje się nieinwazyjne formy choroby. W przypadku nieinwazyjnego zapalenia zatok w jamie zatoki pojawia się kulista formacja (mycetoma, aspergilloma) składająca się ze splotu grzybni grzybowej. Mycetoma ma kruchą konsystencję i niejednorodną strukturę w CT. W tym przypadku wystarczające jest łyżeczkowanie, a następnie drenaż zatok.
W przypadku niedoborów odporności rejestruje się inwazyjne formy zapalenia zatok. Grzyby wrastają w ściany jamy, niszczą kości twarzy, przenikają do oczodołu i mózgu.
Głównymi objawami choroby są ból w projekcji zatok, obrzęk błony śluzowej nosa, trudności w oddychaniu, wydzielina z nosa o nieprzyjemnym zapachu, krwawienia z nosa oraz owrzodzenia błony śluzowej nosa. W niektórych przypadkach choroba przez długi czas pozostaje bezobjawowa.
Diagnostyka. Rozpoznanie choroby opiera się na danych pochodzących z badań mikroskopowych, histologicznych i rentgenowskich. W przypadku aspergilozy CT może wykryć obszerną, gęstą formację ze zwapnionymi wtrąceniami składającymi się z siarczanu wapnia i soli fosforanowych.Przy inwazyjnym wzroście grzyba określa się zniszczenie formacji kostnych.
Ryż. 18. Aspergilloma w zatoce klinowej (zdjęcie po lewej). Grzybicze zapalenie zatok (zdjęcie po prawej).
Ryż. 19. Wolumetryczne gęste tworzenie (aspergilloma) w zatoce szczękowej.
Objawy zapalenia migdałków Aspergillus
Zapalenie migdałków Aspergillus występuje na tle przewlekłego nieswoistego zapalenia migdałków, często z powodu ich uszkodzenia (na przykład kości). Najczęściej dotyczy to jednego migdałka. Głównym objawem choroby jest silny ból gardła promieniujący do ucha. Po zbadaniu migdałka można zobaczyć szare, brązowe lub żółtawe płytki, po usunięciu widoczna jest zerodowana powierzchnia. Często płytka rozprzestrzenia się na łuki podniebienne. Aspergillus może migrować i infekować inne narządy.
Objawy aspergilozy oka
Aspergiloza oczna może być pierwotna lub wtórna. We wtórnym zapaleniu wnętrza gałki ocznej grzyby przedostają się do orbity drogą krwiopochodną, w 17% przypadków - z zatok przynosowych. Choroba objawia się wrzodziejącym zapaleniem powiek, zapaleniem woreczka żółciowego, zapaleniem rogówki, zapaleniem spojówek, powierzchownym lub głębokim zapaleniem rogówki. W niektórych przypadkach rozwija się zapalenie całego oka i zakrzepica naczyń. Gdy orbita jest zaangażowana w proces patologiczny, rejestruje się obrzęk, opadanie powiek, wytrzeszcz i uszkodzenie nerwów czaszkowych.
Rozpoznanie choroby przeprowadza się za pomocą biopsji, badania histologicznego, CT i MRI. W przypadku alergicznej postaci choroby rokowanie jest korzystne. U osób z niedoborami odporności choroba ma ciężki przebieg i rokowanie negatywne.
Ryż. 20. Na zdjęciu aspergiloza oczna (keratomykoza).
Oznaki i objawy aspergilozy skórnej
Pierwotna aspergiloza skórna występuje rzadko. Zwykle dotyczy to uszkodzonych obszarów skóry.U osób z obniżoną odpornością aspergiloza rozwija się w okolicach cewników dożylnych, ran chirurgicznych, oparzeń oraz w okolicy opatrunków okluzyjnych. Choroba charakteryzuje się rozwojem wrzodziejącego lub ropniowego zapalenia skóry, pojawieniem się czerwonych martwiczych plam lub pęcherzy z krwotoczną zawartością.
Ryż. 21. Na zdjęciu aspergiloza skóry dłoni i stóp.
Aspergiloza paznokci
Aspergiloza paznokci często występuje jako powikłanie banalnej grzybicy paznokci. Kanały powstające podczas rozwoju grzybicy paznokci stanowią dobre schronienie dla istnienia i rozmnażania się grzybów pleśniowych, w tym aspergillus, które są szeroko rozpowszechnione w środowisku. Same leki przeciwgrzybicze nie są w stanie wyleczyć dotkniętego paznokcia. Konieczne jest okresowe zmiękczanie paznokcia za pomocą ureplastów, a następnie usuwanie dotkniętych obszarów, w tym za pomocą obróbki sprzętowej.
Ryż. 22. Aspergiloza paznokci. Płytka kostna ma zgrubienie, przez jej środek biegnie czarny pasek (zdjęcie po lewej). Na zdjęciu po prawej stronie wyraźnie widać kanał podpaznokciowy, którego ściany pokryte są czarnym nalotem.
W przypadku rozprzestrzeniania się krwiotwórczego Aspergillus wpływa na wiele narządów wewnętrznych i tkanek, co prowadzi do śmierci pacjenta. Oznaki i objawy choroby:
W przypadku uszkodzenia przewodu żołądkowo-jelitowego rozwija się zapalenie przełyku kropidlaka, nadżerkowe zapalenie żołądka, zapalenie jelit i zapalenie otrzewnej. Nudności, wymioty, luźne, pieniste stolce i spleśniały oddech to główne objawy choroby. W kale wykrywa się ogromną liczbę aspergillus.
Zakażenie grzybicze wątroby często prowadzi do rozwoju marskości narządu.
Kiedy centralny układ nerwowy jest uszkodzony, w mózgu tworzą się liczne ropnie, rozwija się zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i pojawiają się krwotoki podpajęczynówkowe. Zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych wywołane przez Aspergillus często kończy się śmiercią pacjenta.
Gdy serce jest uszkodzone, rejestruje się zapalenie wsierdzia, zapalenie mięśnia sercowego i zapalenie osierdzia.
Kiedy Aspergillus przenika do kości, rozwija się zapalenie kości i szpiku Aspergillus.
W węzłach chłonnych rozwija się proces ziarniniakowy Aspergillus.
Ryż. 23. Skupiska grzybni i organów owocujących grzyba Aspergillus pod mikroskopem.
Aspergiloza jest poważną chorobą grzybiczą. Jej diagnostyka i leczenie prowadzone są wyłącznie przez lekarzy w trybie ambulatoryjnym lub stacjonarnym. Osoby z ciężkim przebiegiem choroby podlegają hospitalizacji. Sukces leczenia zależy przede wszystkim od szybkości postawienia diagnozy i natychmiastowego, a nawet agresywnego leczenia. Lek przeciwgrzybiczy Amfoterycyna do niedawna był to lek z wyboru w leczeniu aspergilozy. Obecnie stosuje się także nowe leki - Worykonazol I Kapsofungina.
W przypadku infekcji kombinowanych (grzyby + bakterie) stosuje się leki przeciwbakteryjne o szerokim spektrum działania. Oprócz tego w leczeniu grzybicy stosuje się terapię patogenetyczną i objawową. Niemałe znaczenie ma normalizacja stanu odporności pacjenta.
Leczenie łagodnych postaci aspergilozy
Podczas leczenia łagodnych postaci grzybic należy stosować leki przeciwgrzybicze, takie jak Amfoglukamina (Amfoterycyna + Meglumina), Mykoheptyna w formie tabletek i Intrakonazol. Kursy są krótkie i powtarzane przez 10–20 dni, 4–6 razy dziennie.
Leczenie ciężkich postaci aspergilozy
W leczeniu ciężkich postaci aspergilozy stosuje się je Worykonazol I Amfoterycyna B. Według wskazań wykonuje się chirurgiczne oczyszczenie zmian. Skuteczność leczenia inwazyjnej aspergilozy wynosi około 35%.
Amfoterycynę stosuje się dożylnie i wziewnie. Jeśli lek ma wyraźne działanie toksyczne, można go zastąpić liposomalną postacią leku - Ambizin Lub Amfolip.
Worykonazol jest lekiem pierwszego rzutu w leczeniu aspergilozy. Jej stosowanie jest skuteczniejsze i bezpieczniejsze niż amfoterycyna B.
Kapsofungina stosowany w leczeniu oporności grzybów na amfoterycynę B, lipidowe formy amfoterycyny i intrakonazol. Lek jest dobrze tolerowany.
Stosowany w leczeniu aspergilozy Intrakonazol. Jest to lek drugiego rzutu. Stosuje się go dopiero po ustabilizowaniu się zmiany grzybiczej i kontynuuje do czasu trwałego ustąpienia wszelkich objawów choroby. Jego stosowanie jest uzasadnione w okresie terapii cytotoksycznej (profilaktyka wtórna aspergilozy).
Flucytozyna stosowany w połączeniu z podstawowymi lekami przeciwgrzybiczymi na uszkodzenia mózgu, ponieważ ma zdolność przenikania do płynu mózgowo-rdzeniowego.
Dawkowanie leków przeciwgrzybiczych i czas trwania leczenia ustalane są indywidualnie. Flukonazol jest nieaktywny wobec grzybów Aspergillus.
W leczeniu alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej wskazane jest stosowanie krótkich kursów doustnych leków kortykosteroidowych np. Prednizolon w dawce 0,5 – 1,0 mg/kg na dzień. Aby zapobiec rozwojowi aspergilozy, przepisuje się Intrakonazol 200 mg 2 razy dziennie.
Leczenie aspergilloma
Aspergiloma można leczyć wyłącznie chirurgicznie, obowiązkowo przepisując leki przeciwgrzybicze przed i po operacji.
Leczenie lokalnych postaci aspergilozy
W leczeniu aspergilozy narządów laryngologicznych i oczu wiodące miejsce zajmuje leczenie miejscowe. Leki przeciwgrzybicze stosuje się w postaci maści, kremów i kropli, zawsze w połączeniu z enzymami i środkami antyseptycznymi.
Ryż. 24. Aspergillus rośnie w postaci pleśni na powierzchni wielu podłoży. Wykorzystują substancje organiczne, aby zapewnić im funkcje życiowe.
