Bąblowica jest powszechna, ale najczęściej chorobę notuje się w krajach o rozwiniętej hodowli zwierząt. Objawy bąblowicy o niskim nasileniu u ludzi we wczesnych stadiach choroby prowadzą do późnego rozpoznania. Przyczyną choroby jest tasiemiec (Echinococcus granulosis). Jaja pasożyta dostają się do organizmu człowieka przez usta. Głównym źródłem robaczycy u ludzi są zakażone psy. W jelicie cienkim jaja echinokoków tracą zewnętrzną skorupę i zamieniają się w onkosfery. Za pomocą chitynowych haczyków pasożyt przyczepia się do ściany jelita, przenika przez nią, a następnie poprzez krwiobieg larwy pasożyta rozprzestrzeniają się po całym organizmie i osiedlają się w narządach wewnętrznych: najczęściej w wątrobie (45 - 85%). ) i płuca (15 - 20%), rzadziej - mózg, śledziona, oczy, serce, trzustka i kości. Pod koniec drugiego tygodnia larwa przybiera postać bańki. W miarę wzrostu cysty wywierają nacisk na narząd, co poważnie upośledza ich funkcję.Ropienie torbieli i pęknięcie jej błon jest poważnym powikłaniem choroby.
Ryż. 1. Na zdjęciu echinokoki.
Mechanizmy rozwoju objawów bąblowicy u człowieka
Rosnące cysty bąblowicowe prowadzą do rozwoju uczulenia organizmu i działają mechanicznie na narząd, zaburzając jego funkcjonowanie. Pod wpływem produktów przemiany materii pasożyta rozwija się przewlekłe zapalenie zaatakowanego narządu. Jeśli bańka jest duża, może pęknąć i ropieć.
Uczulenie organizmu podczas bąblowicy
Produkty przemiany materii pasożyta prowadzą do rozwoju nadwrażliwości zarówno typu natychmiastowego, bieżącego, jak i opóźnionego. Najczęstszymi reakcjami alergicznymi są pokrzywka i eozynofilia. A w przypadku pęknięcia ściany pęcherza i uwolnienia płynu torbielowatego do jamy brzusznej lub opłucnej rozwija się wstrząs anafilaktyczny. W przypadku bąblowicy mnogiej rozwijają się różne reakcje immunopatologiczne.
Uderzenie mechaniczne
Torbiel bąblowata rośnie niezwykle powoli, ale w ciągu wielu lat (20 lat lub więcej) może osiągnąć ogromne rozmiary. Opisano przypadki wykrycia pęcherzy echinokokowych o masie 12 kg i większej. Bąblowica mnoga jest rzadka. Nasilenie objawów bąblowicy u człowieka zależy od wielkości i lokalizacji cyst, które prowadzą do ucisku narządu i jego zaniku.
Ze względu na średnicę cysty dzielą się na małe (do 5 cm średnicy), średnie (od 6 do 10 cm średnicy), duże (11–20 cm średnicy) i olbrzymie (21 cm i więcej).
Zewnętrzna włóknista ściana pęcherza osiąga 0,5 cm lub więcej. Wewnętrzna skorupa jest cienka. Tworzy się w nim wiele kapsułek lęgowych, w których znajdują się embrionalne scolexy, do 100 w jednej kapsułce.Część scolexów wydostaje się z torebek i swobodnie unosi się w płynie cysty („piasku bąblowicowym”). Liczba skoleksów w 1 metrze sześciennym. mililitr piasku echinokokowego sięga 400 tys. Często w bańce tworzą się pęcherzyki córki.
Śmierć i ropienie pęcherza prowadzą do rozwoju ostrego ropnego zapalenia ściany pasożyta.
Pęknięcie ściany prowadzi do uwolnienia zawartości i wszczepienia scolexu i pęcherzy potomnych do sąsiednich narządów.
Nadmierne zakażenie jajami bąblowca prowadzi do powstawania wielu pęcherzy zlokalizowanych w różnych narządach.
Kiedy pasożyt umiera, ulega zwapnieniu.
Bąblowica często występuje pod przykrywką procesu nowotworowego.
Objawy bąblowicy u ludzi są polimorficzne. Zależą one od lokalizacji cyst, ich liczby i wielkości, tempa wzrostu, a także wieku pacjenta, reaktywności jego organizmu i współistniejącej patologii. Choroba rozwija się powoli i trwa latami. Pierwsze objawy choroby często pojawiają się wiele miesięcy, a nawet lat po zakażeniu. Często cysty bąblowate są wykrywane przypadkowo. Na przykład z fluorografią płuc lub USG wątroby.
Szybkość nasilania się objawów bąblowicy u ludzi zależy od umiejscowienia cyst w zaatakowanym narządzie. Tak więc, zlokalizowane w obwodowych częściach wątroby, cysty nie ujawniają się przez dłuższy czas. Zlokalizowana przy bramie wątroby, w miarę wzrostu torbieli, dość wcześnie zaczyna uciskać przewody wątrobowe, co objawia się żółtaczką; po ucisku żyły wrotnej rozwija się wodobrzusze.
U ludzi wyróżnia się 4 stadia bąblowicy: utajona, faza łagodnych objawów, faza szczegółowego obrazu klinicznego i czwarta faza powikłań.
Ryż. 5. Bąblowica mózgu.
Objawy bąblowicy u ludzi w fazie utajonej
Czas trwania ukrytego etapu bąblowicy (od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów klinicznych) jest trudny do ustalenia. Często nie jest możliwe dokładne określenie czasu inwazji. Pojawienie się pierwszych subiektywnych objawów zależy od lokalizacji torbieli bąblowatej. Gdy torbiel zlokalizowana jest w obwodowych częściach wątroby, faza utajona trwa latami. W przypadku bąblowicy rdzenia kręgowego faza utajona jest krótka, ponieważ nawet najmniejszy wzrost torbieli wywiera już pewien nacisk na narząd, co natychmiast prowadzi do powikłań - niedowładu i porażenia kończyn oraz zaburzeń narządów miednicy.
W niektórych przypadkach bąblowica przebiega bezobjawowo przez całe życie i zostaje wykryta nieoczekiwanie na podstawie badań skrawek w postaci zwapnionych cyst u osób zmarłych z powodu innych chorób.
Objawy bąblowicy u ludzi w stadium 2
Po fazie utajonej następuje okres łagodnych, subiektywnych objawów choroby. Objawy bąblowicy u ludzi w tym okresie zależą od lokalizacji cyst. Tak więc w przypadku bąblowicy wątroby pacjenci mogą skarżyć się na uczucie ciężkości i bólu w prawym podżebrzu, z chorobą płuc - dusznością i trudnościami w oddychaniu, z uszkodzeniem mózgu, pacjenci skarżą się na bóle głowy.
Objawy bąblowicy u ludzi w trzecim etapie
Na etapie wyraźnych objawów klinicznych objawy bąblowicy są wyraźnie wyrażone, pojawiają się objawy alergii i zatrucia, a samą torbiel określa się za pomocą badania palpacyjnego, badania rentgenowskiego lub ultradźwięków.
Powikłania bąblowicy
Powikłania bąblowicy na etapie wzrostu torbieli zdarzyć się w dowolnym miejscu.
Niemal natychmiast, już w utajonym stadium choroby, pojawiają się powikłania, gdy torbiel zlokalizowana jest w rdzeniu kręgowym. Najmniejszy wzrost formacji powoduje ucisk na rdzeń kręgowy, co komplikuje niedowład, paraliż i zaburzenia narządów miednicy.
Gdy torbiel zlokalizowana jest w obwodowych częściach wątroby, powikłania pojawiają się późno. Zlokalizowany na wrotach wątroby pęcherz echinokokowy zaczyna dość wcześnie uciskać przewody wątrobowe, co objawia się żółtaczką; gdy żyła wrotna jest ściśnięta, rozwija się wodobrzusze.
Ucisk rosnącej torbieli na oskrzela zlokalizowany w tkance płucnej objawia się niedodmą. Ucisk dużego pęcherza echinokokowego prowadzi do przemieszczenia narządów śródpiersia.
Niebezpieczne powikłania bąblowicy wiążą się z ropieniem torbieli i pękaniem jej ścian.
Ropienie cyst w bąblowicy powstaje, gdy w jego skorupie tworzy się pęknięcie, przez które bakterie swobodnie przedostają się do środka. Źródłem zakażenia są drogi żółciowe i oddechowe. Ropne pęcherze echinokokowe pojawiają się w postaci ropni i występują z objawami zatrucia ropnego i silnego bólu w zaatakowanym narządzie.
Kiedy ściana pęknie zawartość torbieli wlewa się do jamy ciała, czemu towarzyszy ból, wstrząs anafilaktyczny i krwawienie.Po wypłynięciu zawartości pęcherza echinokokowego, scoleks zostaje wszczepiony do sąsiednich narządów.
Po zlokalizowaniu w wątrobie zawartość torbieli przedostaje się do jamy brzusznej, czemu towarzyszy wstrząs anafilaktyczny, rozwój zapalenia otrzewnej i rozprzestrzenianie się procesu patologicznego.
Po zlokalizowaniu w tkance płucnej zawartość torbieli przedostaje się do jamy opłucnej, co prowadzi do rozwoju zapalenia opłucnej.
Często, gdy ścianki pęcherzyków pękają, ich zawartość przedostaje się do pustych narządów: dróg żółciowych, żołądka, jelit czy oskrzeli.
Przyczyny zgonów pacjentów z bąblowicą są wstrząs toksyczny, który powstał w wyniku przedostania się zawartości torbieli do jamy opłucnej lub jamy brzusznej, przerzutów do ważnych narządów i amyloidozy.
Ryż. 6. Pęcherze echinokokowe w płucach wyglądają jak przerzuty.
Bąblowica wątroby u ludzi występuje w 45–85% przypadków. Najczęściej onkosfery osadzają się w małych naczyniach włosowatych prawego płata wątroby. Torbiele echinokokowe rosną powoli. Gdy torbiel zlokalizowana jest w obwodowych częściach wątroby, faza utajona trwa kilka lat, powikłania pojawiają się późno. W miarę powiększania się pęcherza echinokokowego pacjenci zaczynają skarżyć się na uczucie ciężkości i bólu w prawym podżebrzu.
Zlokalizowana w wrotach wątroby cysta dość wcześnie zaczyna uciskać przewody wątrobowe, co objawia się żółtaczką, gdy żyła wrotna jest ściśnięta, rozwija się wodobrzusze.
Ropiejące torbiele objawiają się ropniami i występują z objawami ropnego zatrucia i silnym bólem zajętego narządu. Źródłem infekcji w tym przypadku są drogi żółciowe.
Kiedy torbiel pęka, jej zawartość dostaje się do jamy brzusznej, czemu towarzyszy rozprzestrzenianie się procesu patologicznego, rozwój zapalenia otrzewnej i wstrząs anafilaktyczny. Śmierć może nastąpić w wyniku wstrząsu toksycznego. Zawartość torbieli może przedostać się do opłucnej i spowodować ropne zapalenie opłucnej, przedostać się do dróg żółciowych i spowodować ropne zapalenie dróg żółciowych.
Test Katsoni, radiografia i USG narządów jamy brzusznej to główne metody diagnozowania choroby. Główną metodą leczenia bąblowicy wątroby jest chirurgiczne usunięcie torbieli bąblowicowej wraz z zawartością i błonami.
W ogólnej strukturze częstości występowania bąblowicy 20–30% przypadków wynika z bąblowicy płucnej. Jest to druga najczęstsza lokalizacja po bąblowicy wątroby (80%).
Etap bezobjawowy trwa długo. Często chorobę wykrywa się przypadkowo podczas badania rentgenowskiego.
W miarę powiększania się pęcherza echinokokowego zaczynają pojawiać się pewne objawy związane z jego lokalizacją. Torbiel może uciskać tkankę płuc, naczynia krwionośne, oskrzela i opłucną. Skrócenie oddechu, trudności w oddychaniu, kaszel i ból w klatce piersiowej to najczęstsze objawy bąblowicy płucnej.
Zapalenie tkanki płucnej objawia się wzrostem temperatury ciała do poziomu podgorączkowego. Kiedy cysta ropieje, temperatura wzrasta do 39°C i przez długi czas niepokoi pacjenta.
W przypadku bąblowicy płucnej u pacjentów rozwijają się objawy zatrucia i alergizacji organizmu (pokrzywka, eozynofilia i patologiczne reakcje immunologiczne).
Ucisk dużego pęcherza echinokokowego prowadzi do przemieszczenia narządów śródpiersia. Przy nacisku na oskrzela rozwija się niedodma.
Pojawienie się pęknięć w błonie prowadzi do ropienia torbieli. Ropiejące torbiele objawiają się ropniami i występują z objawami ropnego zatrucia i silnym bólem zajętego narządu. Powodują zapalenie płuc (długotrwałe zapalenie płuc) i agresywne reakcje alergiczne. W 90% przypadków torbiel wnika do oskrzeli, rzadziej do jamy brzusznej, opłucnej, osierdzia i dróg żółciowych.
Głównymi metodami diagnozowania choroby są badania immunologiczne, prześwietlenie klatki piersiowej, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Podstawą leczenia jest terapia skojarzona, obejmująca przepisywanie leków przeciwpasożytniczych i techniki chirurgiczne.
Ryż. 8. Echinococcus w płucach. Na lewym radiogramie płuc widoczne są dwa jednorodne cienie w lewym płucu, na prawym widać cień torbieli w dolnym płacie prawego płuca.
Bąblowica mózgu charakteryzuje się długim, bezobjawowym przebiegiem. Wynika to z powolnego wzrostu cyst. Z reguły pacjenci zgłaszają się do lekarza, gdy torbiel osiąga duże rozmiary, a u pacjenta rozwijają się objawy ogniskowe i zespół nadciśnienia tętniczego.
Ogniskowe objawy bąblowicy mózgowej zależą od lokalizacji torbieli. U 20% pacjentów z tą chorobą występują korowe napady padaczkowe, ale najczęściej (do 60%) pacjentów doświadcza niedowładów kończyn.
Wraz z długim przebiegiem choroby u wielu pacjentów rozwijają się zaburzenia psychiczne w postaci delirium, depresji i demencji.
Zespół nadciśnienia wewnątrzczaszkowego objawia się zawrotami głowy, wymiotami i zastoinowymi tarczami wzrokowymi. Pacjenci często doświadczają wtórnego zaniku wzroku i ślepoty.
W 30% przypadków u pacjentów z bąblowicą mózgową występuje zwiększona liczba eozynofilów. Płyn mózgowo-rdzeniowy wykazuje podwyższony poziom białka i pleocytozę. Czasami pleocytoza może być nieobecna.
Bąblowica często występuje pod postacią guza mózgu. Ułatwia diagnostykę choroby za pomocą tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego mózgu, wykrycie torbieli bąblowicowych w innych narządach, wykonanie testu alergicznego skóry i serodiagnostykę.
Bąblowica mózgu stale postępuje. Jedyną metodą leczenia jest usunięcie torbieli, a następnie leczenie przeciwpasożytnicze. W przeciwnym razie choroba niezmiennie prowadzi do śmierci pacjenta.
Jeśli torbiel zostanie usunięta bez pęknięcia torebki, rokowanie jest korzystne. Jeśli torebka pęknie i pasożyt przedostanie się do przestrzeni płynu mózgowo-rdzeniowego, rokowanie jest niekorzystne. Nawrót w takich przypadkach, nawet po leczeniu przeciwpasożytniczym, następuje po 1-2 latach, po czym następuje śmierć.
Ryż. 9. Bąblowica mózgu. Obraz MRI po lewej stronie pokazuje liczne torbiele w obu półkulach mózgu. Zdjęcie po prawej stronie przedstawia pojedynczą ogromną cystę w okolicy czołowej.
Jeśli podczas infekcji larwy Echinococcus krwiopochodnie z jelita dostaną się do tkanki nadtwardówkowej rdzenia kręgowego lub naczyń włosowatych gąbczastej substancji trzonów kręgowych, wówczas mówią o pierwotnej bąblowicy rdzenia kręgowego.Jeśli larwa pasożyta zaatakowała struktury rdzenia kręgowego z sąsiednich narządów (na przykład po pęknięciu torbieli), mówi się o wtórnej bąblowicy.
W przypadku lokalizacji wewnątrztwardówkowej etap utajony jest krótkotrwały, ponieważ nawet najmniejszy wzrost torbieli wywiera już pewien nacisk na narząd, co natychmiast prowadzi do powikłań - niedowładu i paraliżu kończyn oraz dysfunkcji narządów miednicy.
Rzadziej zajęte są trzony kręgów. W miarę wzrostu pęcherza echinokokowego trzon kręgowy stopniowo zaczyna się zapadać, następnie łuki i rdzeń kręgowy są ściskane. Początkowo pacjent odczuwa ból, który nasila się przy gwałtownych ruchach. Ponadto ruchliwość kręgosłupa jest ograniczona i powstaje kifoskolioza. Mięśnie proste grzbietu pogrubiają się w postaci wałka.
Bąblowicę rdzenia kręgowego należy odróżnić od gruźlicy i nowotworów kręgosłupa.
Główną metodą leczenia jest leczenie chirurgiczne.
Ryż. 10. Na zdjęciu torbiel echinokokowa rdzenia kręgowego.
W korze nerek rozwija się torbiel bąblowata. Najczęściej dotknięta jest nerka lewa. Istnieje kilka rodzajów cyst bąblowatych:
Nazywa się cystą, której ściana nie jest uszkodzona Zamknięte.
Nazywa się cystą wystającą do kielicha nerkowego i przemywaną moczem z nienaruszoną ścianą pseudozamknięte.
Nazywa się cystą wystającą do kielicha nerkowego i przemywaną moczem z uszkodzoną ścianą otwarty. W tym przypadku zawartość torbieli stale przedostaje się do moczu (echinokokuria).
W przypadku bąblowicy nerka jest zdeformowana, jej kielichy i miednica rozszerzają się, miąższ nerek zanika, ruchliwość narządu jest upośledzona i obserwuje się jego przemieszczenie. Po śmierci pasożyt ulega zwapnieniu.
Osłabienie, złe samopoczucie, zwiększone zmęczenie, ból, a nawet kolka nerkowa to główne objawy bąblowicy nerek u ludzi. Przyczyną kolki nerkowej jest wydzielanie potomnych pęcherzy echinokokowych. W tym okresie w moczu pojawia się krew. Kiedy pęcherz echinokokowy ropieje, w moczu pojawia się zwiększona liczba leukocytów. W przypadku otwartej torbieli podczas cystoskopii można zobaczyć swobodnie unoszące się pęcherze potomne.
Głównym sposobem leczenia bąblowicy nerek jest usunięcie pęcherza bąblowicowego.
Bąblowica serca występuje rzadko. Jego udział we wszystkich przypadkach choroby waha się od 0,2 do 2% przypadków. Larwy pasożyta osiedlają się w mięśniu sercowym (zwykle w lewej komorze). Torbiele niezwykle rzadko są zlokalizowane w osierdziu.
Cysty rosną powoli - od 1 do 5 lat.
Ucisk naczyń wieńcowych prowadzi do rozwoju choroby wieńcowej i zaburzeń przewodzenia serca. Głównymi objawami bąblowicy u ludzi tej lokalizacji są ból w klatce piersiowej i duszność.
U niektórych pacjentów rozwija się zawał mięśnia sercowego i złośliwe zaburzenia rytmu serca.
Torbiele echinokokowe w śledzionie mogą być pojedyncze lub mnogie. Są one zlokalizowane w różnych działach.
W przypadku pojedynczej torbieli bąblowcowej śledziona nabiera gęstej, elastycznej konsystencji, jej torebka pogrubia się, a narząd nabiera koloru ciemnej wiśni.
W przypadku licznych torbieli powierzchnia śledziony staje się grudkowata, jej tkanki zanikają, a narząd przypomina worek („worek bąblowcowy”).
Jeśli przebieg jest skomplikowany, torbiel może ropieć. W przypadku pęknięcia ściany zawartość torbieli przedostaje się do jamy brzusznej, czemu towarzyszy ból i wstrząs anafilaktyczny, po ucieczce zawartości pęcherza echinokokowego następuje implantacja scolexu w sąsiednich narządach.
Leczenie bąblowicy śledziony jest wyłącznie chirurgiczne.
Ryż. 14. Bąblowica śledziony. Zdjęcie po prawej stronie przedstawia ogromną jamę w miejscu torbieli bąblowca.
Ryż. 18. Echinococcus w kościach: po lewej stronie na radiogramie echinococcus zniszczył kość strzałkową, po prawej - kości miednicy. Rozwój cyst pasożytniczych prowadzi do złamań patologicznych.
