Wirusowe zapalenie wątroby typu A (choroba Botkina) jest ostrą infekcją enterowirusową, której mechanizmem infekcji jest głównie fekalno-ustny („choroba brudnych rąk”). Przyczyną zakażenia jest wirus zapalenia wątroby typu A (HAV – wirus zapalenia wątroby typu A, HAV). Na tę chorobę podatne są wszystkie osoby, które nie mają przeciwciał przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu A. Prawie wszyscy chorzy wracają do zdrowia, a po przebytej chorobie rozwijają stabilną odporność na powtarzające się infekcje. W rzadkich przypadkach odnotowuje się piorunujące postacie choroby, często prowadzące do śmierci. Choroba Botkina ma ciężki przebieg u niemowląt i osób starszych.
Co roku na całym świecie rejestruje się około 1,4 miliona przypadków tej choroby, przy czym najczęściej występują one u dzieci w wieku od 4 do 15 lat. Spośród wszystkich wirusów HAV jest uważany za jeden z najbardziej odpornych na czynniki środowiskowe. Głównym źródłem zakażenia jest pacjent w ostrej fazie choroby. Pacjenci z wymazanymi i anistterycznymi postaciami zapalenia wątroby stanowią zagrożenie. Wirusy dostają się do organizmu człowieka poprzez skażoną wodę i żywność; istnieją także mechanizmy infekcji kontaktowej, domowej i seksualnej.Niehigieniczne warunki i zła higiena osobista przyczyniają się do rozprzestrzeniania się wirusowego zapalenia wątroby typu A. Choroba jest szeroko rozpowszechniona w Azji, Ameryce Południowej, basenie Morza Śródziemnego i Afryce. Bezpieczne zaopatrzenie w wodę, bezpieczeństwo żywności, właściwa higiena osobista i szczepienia to główne środki zapobiegania wirusowemu zapaleniu wątroby typu A.
Ryż. 1. Wirusy zapalenia wątroby typu A.
Wirus zapalenia wątroby typu A
Wirus zapalenia wątroby typu A jest hepatotropowy. Może rozmnażać się tylko w komórkach wątroby. Ma słabe działanie niszczące. Stanowi do 50% wszystkich wirusowych zapaleń wątroby.
Taksonomia
Czynnik wywołujący wirusowe zapalenie wątroby typu A należy do rodziny Picornaviridae (pikornawirusy), rodzaju Hepatovirus. Jego morfologia jest podobna do enterowirusów. HAV jest wirusem RNA typu 72, ma prostą budowę i jeden antygen specyficzny dla wirusa.
Historia odkrycia
Założenie, że „żółtaczka” (zapalenie wątroby typu A) ma charakter zakaźny, zostało przyjęte przez S. P. Botkina w 1888 roku. Wirusowy charakter choroby został po raz pierwszy udowodniony w 1937 roku przez amerykańskich naukowców D. Findlaya i F. McColluma. Sam wirus został wyizolowany całkiem niedawno – w 1979 r. przez S. Feystone’a z kału pacjentów metodą immunologicznej mikroskopii elektronowej.
Struktura wirusa zapalenia wątroby typu A
HAV to po prostu zorganizowany wirus.
Dojrzałe wiriony mają kształt kulisty o symetrii sześciennej (dwudziestościan) o wielkości 25–27 nm.
Genom jest reprezentowany przez jednoniciową, niesegmentowaną cząsteczkę +RNA zlokalizowaną w centrum wirionu. Zawiera białko VPg.
Powierzchnia kapsydu nie ma wypukłości i składa się z 32 kapsomerów. Nie ma superkapsydu.
Wirusy zawierają cztery białka strukturalne: VP1, VP2, VP3, VP4.
Ryż. 2. Schemat budowy wirusa HAV (wirusa zapalenia wątroby typu A).
Reprodukcja
Reprodukcja wirusa zapalenia wątroby typu A zachodzi w cytoplazmie komórek wątroby. Bezpośrednie szkodliwe skutki są wzmacniane przez mechanizmy odpornościowe. Genomowy +RNA na rybosomach komórek wątroby wiąże się i ulega translacji do polipeptydu prekursorowego, który następnie jest cięty przez proteazy (enzymy) na poszczególne fragmenty P1 - P3, które są prekursorami białek strukturalnych VP1 - VP4. Z fragmentu P3 powstają niestrukturalne białka RNA: zależna polimeraza i proteaza RNA. Pod wpływem polimerazy RNA nić +RNA ulega transkrypcji (przepisywaniu) na komplementarny -RNA, który posłuży jako matryca do syntezy +RNA – dokładnej kopii genomu wirusa. Następnie następuje montaż cząstek wirusa i uwolnienie wirionów z komórki.
antygeny HAV
Wirus zapalenia wątroby typu A ma jeden antygen (antygen HA), na podstawie którego jest identyfikowany. Antygen specyficzny dla wirusa, jak wszystkie antygeny, ma charakter białkowy.
Uprawa
Wirusów HAV nie można hodować w konwencjonalnych pożywkach, ponieważ rozmnażają się w cytoplazmie komórek wątroby. Z trudem rozmnażają się w hodowlach komórkowych. Zasadniczo są to ciągłe linie komórkowe pochodzące z nerek małp (małp zielonych) i ludzi. W eksperymencie zakażenie rozmnożono wyłącznie na małpach: pawianach, marmozetach, szympansach i hamadryach. HAV nie mają wyraźnego działania cytopatycznego.
Zrównoważony rozwój
Wirusy zapalenia wątroby typu A mają zwiększoną odporność na czynniki środowiskowe:
narażenie na detergenty i rozpuszczalniki;
niskie temperatury;
stabilny w środowiskach o niskim pH (środowiska kwaśne);
utrzymują się długo w wodzie wodociągowej, ściekach, produktach spożywczych i przedmiotach ekologicznych;
w kulturach komórkowych wirusy pozostają zakaźne przez 4–12 godzin w temperaturze +60Z.
Inaktywacja wirusa:
HAV są wrażliwe na chlor, formaldehyd i promieniowanie ultrafioletowe;
w ciągu 5 minut umierają po ugotowaniu;
podczas autoklawowania (120C) umierają w ciągu 20 minut pod wpływem suchego ciepła w temperaturze 180°CUmierają w ciągu godziny.
Ryż. 3. Na zdjęciu czynnikami wywołującymi wirusowe zapalenie wątroby typu A są HAV.
Jak przenosi się wirusowe zapalenie wątroby typu A? Epidemiologia choroby
Choroba Botkina to klasyczna antroponoza. Jedynym rezerwuarem (źródłem) infekcji jest człowiek. HAV jest intensywnie wydalany z kałem do środowiska zewnętrznego pod koniec okresu inkubacji i przed wystąpieniem żółtaczki. Pacjenci z annikterycznymi i wymazanymi postaciami choroby są zakaźni, co jest szczególnie powszechne wśród dzieci. Wraz z pojawieniem się żółtaczki zmniejsza się zakaźność pacjentów.
Rozprzestrzenianiu się choroby sprzyja wysoka oporność wirusa HAV w środowisku zewnętrznym. W Rosji szczyt zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A przypada na październik-styczeń.
Ryż. 5. Na zdjęciu wirusy zapalenia wątroby typu A (widok pod mikroskopem elektronowym).
Mechanizm zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu A ma charakter kałowo-ustny. Głównymi czynnikami przenoszenia zakażenia są produkty spożywcze, w tym te, które nie zostały poddane obróbce cieplnej przed sprzedażą (mrożone owoce i warzywa, owoce morza itp.), woda zanieczyszczona odchodami, brudne ręce oraz skażone artykuły gospodarstwa domowego, w tym zabawki dla dzieci. . Wirusy mogą być przenoszone poprzez zażywanie narkotyków w formie zastrzyków i kontakty seksualne.
Ryż. 6. W krajach słabo rozwiniętych gospodarczo i społecznie, o niskim poziomie higieny sanitarnej, do zakażenia wirusami dochodzi już we wczesnym dzieciństwie.
Występowanie choroby
Przypadki wirusowego zapalenia wątroby typu A i epidemie tej choroby odnotowuje się we wszystkich krajach świata. W krajach europejskich 80% populacji poniżej 40. roku życia ma w surowicy przeciwciała przeciwko HAV. W krajach słabo rozwiniętych gospodarczo i społecznie, o niskim poziomie higieny sanitarnej, do zakażenia wirusami dochodzi już we wczesnym dzieciństwie. W wielu krajach aż 100% populacji ma we krwi przeciwciała ochronne. Powszechne występowanie HAV notuje się w krajach Afryki, Ameryki Łacińskiej i Azji Południowo-Wschodniej. Masowa migracja, turystyka, niedobory wody, słabe systemy zaopatrzenia w wodę i kanalizacji oraz niski poziom higieny publicznej przyczyniają się do rozprzestrzeniania się choroby.
W Federacji Rosyjskiej rozprzestrzenianiu się infekcji sprzyja wysoki poziom organizacji dzieci (żłobki i przedszkola, internaty, obozy sportowe) oraz procesy migracyjne.
Ryż. 7. Rozmieszczenie geograficzne wirusowego zapalenia wątroby typu A.
Wirusowe zapalenie wątroby typu A przebiega etapami:
Wirusy zapalenia wątroby typu A dostają się do organizmu człowieka głównie poprzez żywność lub wodę. Namnażają się w komórkach nabłonka jelit i tkance limfatycznej.
Następnie patogeny dostają się do krwioobiegu, powodując krótkotrwałą wiremię. Ich maksymalną ilość we krwi rejestruje się pod koniec okresu inkubacji i początkowym okresie choroby.
Z krwi HAV przenika do komórek wątroby, gdzie intensywnie się namnażają, powodując ostre rozsiane zapalenie wątroby. Działanie cytopatogenne jest słabo wyrażone. Nie można wykluczyć możliwości uszkodzenia komórek wątroby przez komórki NK – komórki NK. U pacjentów rozwija się żółtaczka i podwyższony poziom transaminaz. Przed pojawieniem się żółtaczki wirusy są wydzielane w dużych ilościach z żółcią do dwunastnicy, a następnie wydalane z kałem.Kiedy pojawia się żółtaczka, zmniejsza się intensywność wydzielania wirusa HAV (paradoks epidemiczny).
W większości przypadków pod wpływem układu odpornościowego (przeciwciał) replikacja wirusa zatrzymuje się i następuje powrót do zdrowia. Ciężkie (piorunujące) formy i skutki śmiertelne są rejestrowane niezwykle rzadko.
Odporność po chorobie jest trwała, trwa przez całe życie i jest powiązana z IgG. IgM pojawia się w surowicy krwi na początku choroby i znika po 3–4 miesiącach. Równolegle z rozwojem odporności humoralnej w jelicie rozwija się odporność lokalna (syntetyzowane są immunoglobuliny wydzielnicze SIgA.
Ryż. 4. Wirusowe zapalenie wątroby typu A (choroba Botkina) nazywane jest „chorobą brudnych rąk”.
