Leiszmanioza to grupa pasożytniczych chorób przenoszonych przez wektory, głównie odzwierzęcych. Większość postaci leiszmaniozy odzwierzęcej to naturalne choroby ogniskowe. Choroba występuje powszechnie w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Spośród 88 krajów, w których leiszmanioza występuje endemicznie, 72 to kraje rozwijające się, z czego 13 należy do najbiedniejszych krajów świata.
Co roku na leiszmaniozę choruje ponad 2 miliony ludzi. Około 350 milionów ludzi żyje w strefach ryzyka. W sumie na świecie jest ponad 12 milionów pacjentów. Statystyki dotyczące chorób są wyraźnie zaniżone ze względu na niedoskonałą rejestrację przypadków. W wielu krajach w ogóle się tego nie przeprowadza. Rezerwuarem pasożytów są ssaki i ludzie. Leishmania przenoszona jest przez komary. Choroba przenoszona jest przez ukąszenia zakażonych owadów. Istnieją cztery grupy pasożytów, z których każda ma swoje własne rozmieszczenie geograficzne i powoduje charakterystyczny dla siebie obraz kliniczny choroby. U ludzi leiszmanioza rozwija się w postaci skórnej i trzewnej.
Ryż. 1. Skórna postać leiszmaniozy prowadzi do znacznych defektów kosmetycznych.
Formy leiszmaniozy
Istnieje leiszmanioza trzewna (uszkodzenie narządów wewnętrznych) i skórna postać choroby (uszkodzenie skóry i błon śluzowych). Na różnych obszarach geograficznych obie formy choroby mają swoje własne warianty kliniczne i epidemiologiczne.
Klasyfikacja
Biorąc pod uwagę różnorodność opcji klinicznych, wyróżnia się:
Leiszmanioza trzewna
Hindus (kala-azar).
Śródziemnomorsko-Środkowoazjatycki (kala-azar dla dzieci).
Afryka Wschodnia.
Leiszmanioza skórna
Leiszmanioza antroponotyczna i zoonotyczna Starego i Nowego Świata.
Leiszmanioza skórna i śluzówkowo-skórna Nowego Świata.
Zoonotyczna leiszmanioza skórna Starego Świata (wrzód Pendina, wrzód Bagdadu).
Zoonotyczna leiszmanioza skórna Nowego Świata (meksykańska, brazylijska i peruwiańska).
Leiszmanioza antroponotyczna lub miejska (choroba Borowskiego).
Skórna rozlana leiszmanioza Nowego Świata.
Leiszmanioza śluzówkowo-skórna Nowego Świata (amerykańska, nosowo-gardłowa, espundia, choroba Breda).
90% przypadków leiszmaniozy skórnej odnotowano w Iranie, Arabii Saudyjskiej, Syrii, Afganistanie, Peru i Brazylii.
Zoonotyczna leiszmanioza skórna Starego Świata
Zoonotyczna leiszmanioza skórna Starego Świata lub pustyni (wrzód Pendiana, wrzód Sarta, Bagdad, Aleppo, wrzód wschodni lub Delhi itp.) Rozprzestrzenia się głównie w regionach Środkowej i Azji Mniejszej, Afryki Północnej i Zachodniej, Turkmenistanu i Uzbekistanu.
Patogeny
Chorobę wywołuje około 20 gatunków Leishmania, z których główne to Leishmania tropica major i Leishmania aethiopica.
Rezerwuar pasożytów
Rezerwuarem pasożytów są małe gryzonie: szczury, myszy, myszoskoczki.
Wektory
Nosicielami Leishmania są komary z rodzaju Phlebotomus (P. papatasi itp.).
Sezonowość
Maksymalną aktywność komarów obserwuje się w miesiącach jesiennych - letnim okresie owadów. Choroba charakteryzuje się pełzającym charakterem rozprzestrzeniania się.
Szkodliwy kontyngent
Chorują ludzie w każdym wieku. Wśród miejscowej ludności częściej zakażają się dzieci, gdyż dorośli już wcześniej cierpieli na tę chorobę.
Klinika choroby
Klasyczna postać leiszmaniozy skórnej. Okres inkubacji choroby wynosi 1–4 tygodnie (średnio 10–20 dni). Najpierw na skórze pojawia się grudka, która szybko powiększa się do wielkości orzecha laskowego, pośrodku której pojawia się obszar martwiczy. Obszar martwicy szybko zamienia się w głęboki wrzód. Czasami powstają zmiany potomne. Owrzodzenia mogą być „mokre” (w przypadku podgatunku L. tropica tropica) lub „suche” (w przypadku głównego podgatunku L. tropica) i zawsze są bezbolesne. Czasami wrzód na pierwszych etapach rozwoju przypomina wrzód. Typowy wrzód w leiszmaniozie z podmytymi krawędziami i grubym brzegiem nacieku. Wydzielina jest zwykle surowiczo-ropna lub krwawo-ropna. Często wokół tworzą się guzki wtórne.
Wrzody tworzą się na otwartych obszarach ciała i mogą być pojedyncze lub mnogie. Chorobie towarzyszy rozwój bezbolesnego zapalenia naczyń chłonnych i zapalenia węzłów chłonnych.
Po 3 - 6 miesiącach wrzody nabłonkują i powstają blizny. Blizna jest szorstka, zabarwiona („znak diabła”).
Kiedy dotknięty jest podgatunek L.tropica tropica, czasami odnotowuje się nawracające formy choroby, które charakteryzują się intensywnym powstawaniem ziarniniaków i naprzemiennością dotkniętych obszarów z obszarami gojenia. Choroba trwa latami. Objawy wyleczenia nie są obserwowane przez długi czas.
Inne formy leiszmaniozy skórnej.
Forma rozproszono-infiltrująca. Charakteryzuje się dużym dotkniętym obszarem i gojeniem bez śladu. Rejestrowana jest głównie u osób starszych.
Typ gruźlicy (lupooidalny) najczęściej odnotowuje się u dzieci. Wokół blizn lub na bliznach tworzą się grudki, które nigdy nie powodują owrzodzeń i zawsze pozostawiają blizny. Proces ten trwa długo, lata i dziesięciolecia.
Ryż. 3. Rodzaj wrzodu w leiszmaniozie skórnej.
Zoonotyczna leiszmanioza skórna Nowego Świata
Choroba występuje powszechnie w południowych regionach Stanów Zjednoczonych, Ameryce Środkowej i Południowej. Nazywa się ją leiszmaniozą skórną brazylijską, meksykańską i peruwiańską.
Patogeny
Podgatunek L. mexicana amazonensis, podgatunek L. mexicana venezuelensis, podgatunek L. mexicana pifanoi i podgatunek L. mexicana garnhami.
Rezerwuar patogenu
Gryzonie oraz liczne zwierzęta domowe i dzikie.
Szczyt zachorowań obserwuje się w porze deszczowej, głównie wśród mieszkańców obszarów wiejskich.
Wektory infekcji
Komary z rodzaju Lutzomyia.
Obraz kliniczny
Podobny do afrykańskiego i azjatyckiego typu leiszmaniozy skórnej, z wyjątkiem „wrzodu gumowego”. Chorobę tę wywołuje podgatunek L. mexicana mexicana, przenoszona przez komara Lutzomyia olmeca i odnotowano ją w Meksyku, Belize i Gwatemali. Dotyczy to głównie osób zajmujących się podbijaniem gumy i drwali. Owrzodzenia, które częściej występują na skórze szyi i uszu, są bezbolesne i utrzymują się przez kilka lat. Choroba prowadzi do poważnej deformacji uszu. Nazywa się to popularnie „uchem Chiclero” (chiclero to gumowy nabijak). Bez leczenia wrzód goi się samoistnie w ciągu sześciu miesięcy.
Antroponotyczna leiszmanioza skórna
Epidemiologia
Leiszmanioza skórna antroponotyczna lub miejska (choroba Borowsky'ego typu 1, wrzód orientalny, wrzód Aszchabadu) wywoływana jest przez podgatunek L. tropica minor. Choroba jest szeroko rozpowszechniona głównie w miastach krajów Bliskiego i Środkowego Wschodu, Morza Śródziemnego i zachodniej części Półwyspu Hindustan.
Obraz kliniczny
Okres inkubacji choroby wynosi od 2 miesięcy do 2 lat. W niektórych przypadkach wydłuża się on do 5 lat. Choroba zaczyna się od pojawienia się na skórze guzka - grudek o średnicy 2–3 mm, lekko brązowawego koloru. W środku grudki widać (przez szkło powiększające) otwór zamknięty czopem łusek, który można łatwo usunąć czubkiem skalpela. Grudka ostatecznie zwiększa się do 1 cm średnicy i jest całkowicie pokryta łuskowatą skórką. Po usunięciu skorupy odsłonięty jest okrągły wrzód pokryty ropną płytką nazębną. Dno owrzodzenia jest gładkie lub pomarszczone. Wzdłuż krawędzi owrzodzenia tworzy się naciek, który stopniowo ulega rozpadowi, zwiększając średnicę uszkodzenia. Bez leczenia wrzód goi się średnio w ciągu roku. W niektórych przypadkach blizny utrzymują się do 1,5 – 2 lat. Świeża blizna ma różowy kolor, następnie blednie, a w miejscu owrzodzenia tworzy się blizna zanikowa. W zależności od liczby ukąszeń liczba owrzodzeń waha się od 1 do 10. Znajdują się one na otwartych obszarach ciała - twarzy, dłoniach.
Czasami występuje duży obszar uszkodzeń (dłonie, stopy). Skóra nad ukąszeniami jest stale czerwona. Powierzchnia jest lekko łuszcząca się, gładka lub lekko wyboista. Nie ma owrzodzeń. Czasami na powierzchni nacieku pojawiają się pojedyncze owrzodzenia.
Ryż. 4. Wrzód z leiszmaniozą skórną na twarzy osoby dorosłej i dziecka.
Leiszmanioza śluzówkowo-skórna
Leiszmanioza śluzówkowo-skórna nazywana jest także leiszmaniozą Nowego Świata, leiszmaniozą nosowo-gardłową lub amerykańską, chorobą Bredy lub espundią. Do tej grupy zalicza się szereg chorób charakteryzujących się zmiennym przebiegiem.
Etiologia
Leiszmanioza śluzówkowo-skórna jest wywoływana przez podgatunek L. braziliensis braziliensis, podgatunek L. braziliensis panamensis i podgatunek L. braziliensis guyanensis. L. peruviana powoduje zmiany śluzówkowo-skórne na endemicznych obszarach górskich.
Epidemiologia
Choroba występuje powszechnie w wilgotnych regionach leśnych Ameryki Południowej i Środkowej. Z reguły chorują robotnicy przy pracach drogowych i leśnych oraz mieszkańcy leśnych wsi. Duże gryzonie są nosicielami infekcji. Nosicielami są komary z rodzaju Lutzomyia.
Klinika
Choroba zaczyna się od ukąszenia zarażonego komara. Po okresie inkubacji trwającym od 1 do 4 tygodni pojawiają się pierwsze objawy choroby, podobne do objawów skórnej postaci leiszmaniozy. W niektórych przypadkach choroba na tym się kończy. Ale częściej choroba postępuje. Po zabliźnieniu się owrzodzeń skóry na języku, błonie śluzowej nosa i policzkach pojawiają się bezbolesne owrzodzenia z przerzutami, nadżerkowe lub grzybkowate. Pacjent martwi się gorączką, utratą masy ciała i infekcjami bakteryjnymi. Zmiany wrzodziejące prowadzą do zniszczenia przegrody nosowej, chrząstki krtani i gardła, podniebienia miękkiego i twardego. Jeśli zajęte zostaną drogi oddechowe, choroba może zakończyć się śmiercią pacjenta. Czasem choroba zanika samoistnie, czasem po kilku latach możliwe są nawroty.
Ryż. 5. Leiszmanioza śluzówkowo-skórna.
Ryż. 6. W przypadku leiszmaniozy śluzówkowo-skórnej często wpływa to na błonę śluzową jamy ustnej. Zdjęcie po lewej stronie przedstawia zmianę wrzodziejącą podniebienia twardego i miękkiego.Zdjęcie po prawej stronie pokazuje uszkodzenie błony śluzowej dziąseł.
Najcięższa postać leiszmaniozy ma charakter trzewny. Co roku choruje na nią ponad 500 tysięcy osób, z czego 50 tysięcy umiera. Chorobę obserwuje się w 65 krajach, z czego ponad 90% przypadków występuje w Indiach, Nepalu, Bangladeszu, Etiopii, Sudanie i Brazylii.
Atrakcja:
Leiszmanioza trzewna lub ogólna (kala-azar, choroba Leishmana-Donovana, tropikalna splenomegalia, gorączka dum-dum). Chorobę wywołuje l. donovani podgatunek donovani. Antroponoza. Występuje w Azji Południowej i Afryce.
Leiszmanioza trzewna z Afryki Wschodniej. Chorobę wywołuje l. donovani podgatunek archibaldil. Zoonoza.
Śródziemnomorska - środkowoazjatycka leiszmanioza trzewna („dzieciństwo”). Chorobę wywołuje l. donovani podgatunek infantum/ Zoonoza. występuje w Ameryce Południowej, krajach śródziemnomorskich i Azji.
W leiszmaniozie trzewnej pasożyty przenikają do komórek RES (układu siateczkowo-śródbłonkowego) i szpiku kostnego. Głównymi objawami choroby są powiększenie wątroby i śledziony, gorączka i niedokrwistość, utrata masy ciała aż do wyczerpania oraz leukopenia.
Jako leki lecznicze stosuje się amfoterycynę B, pięciowartościowe preparaty antymonu i miltefozynę.
Indyjska leiszmanioza trzewna (Kala-azar)
Kala-azar jest chorobą zagrażającą życiu. Występuje z długotrwałą gorączką, prowadząc do ciężkiego wycieńczenia, utraty sił, a nawet śmierci. Epidemie choroby odnotowuje się co 20 lat. Dotknięta jest młodzież i młodzi ludzie mieszkający głównie na obszarach wiejskich.
Rozpowszechnienie
Kala-azar występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii.Choroba jest szeroko rozpowszechniona w Azji Południowej i Środkowej, Europie Południowej i Ameryce Łacińskiej.
Rezerwuar infekcji
W Ameryce Łacińskiej i Eurazji rezerwuarem infekcji są gryzonie, szakale, lisy i psy, w Bangladeszu i wschodnich Indiach – ludzie.
Leishmania jest przenoszona przez komary z rodzaju Phlebotomus.
Obraz kliniczny choroby
Podstawowy efekt objawia się w postaci grudki w miejscu ukąszenia, która często znika bez śladu. 3 do 12 miesięcy po zakażeniu u pacjenta pojawia się gorączka (zawsze złego typu). Temperatura ciała okresowo wzrasta. Ataki gorączki trwają 2–8 tygodni, a następnie pojawiają się nieregularnie. U pacjentów rozwija się niestrawność, transport składników odżywczych i ich wchłanianie w jelicie cienkim, co objawia się biegunką (biegunką), stłuszczeniem, bólami brzucha, wycieńczeniem, hipowitaminozą, zespołem astenowo-wegetatywnym, anemią i zaburzeniami metabolizmu elektrolitów. Leishmania krążąca we krwi jest wchłaniana przez komórki układu siateczkowo-śródbłonkowego i komórki szpiku kostnego, w wyniku czego dochodzi do uszkodzenia wątroby i śledziony, powiększenia się węzłów chłonnych, rozwoju anemii, zmniejszenia liczby leukocytów i płytek krwi oraz obrzęków pojawia się. Przy słabej pigmentacji na skórze pojawiają się szare plamy („czarna gorączka” - kala-azar w języku perskim).
Choroba jest ciężka. Bez leczenia pacjent umiera.
Do diagnozowania leiszmaniozy trzewnej stosuje się biopaty wątroby, śledziony, węzłów chłonnych i szpiku kostnego.
Do leczenia stosuje się leki pięciowartościowych soli antymonu, pentamidynę i amfoterycynę B.
Wczesne wykrywanie chorych i zwierząt domowych, odstrzał bezdomnych psów, tępienie komarów i stosowanie środków ochrony osobistej są podstawą zapobiegania leiszmaniozie trzewnej.
Ryż. 7. Rycina 12. W przypadku leiszmaniozy dochodzi także do znacznego powiększenia wątroby i śledziony.
Ten typ choroby wywoływany jest przez l. donovani podgatunek infantum/chagasi. Zoonoza. Występuje w Ameryce Południowej, krajach śródziemnomorskich, Afryce, na Bliskim Wschodzie, w Azji Środkowej i na Zakaukaziu. Choroba nazywana jest także dziecięcą leiszmaniozą trzewną, ponieważ 80–90% wszystkich przypadków to dzieci w wieku 1–5 lat.
Rezerwuar infekcji
W miastach są psy; lisy, szakale i jeżozwierze - na wsi. W ostatnich latach w związku z rozprzestrzenianiem się zakażenia wirusem HIV osoby zażywające narkotyki w formie iniekcji zaczęły odgrywać rolę nosicieli zakażenia.
Klinika
Okres inkubacji choroby wynosi od 10–20 dni do 3–5 miesięcy, rzadko – do 1 roku lub dłużej. Podstawowy efekt objawia się w postaci grudki w miejscu ukąszenia, która często znika bez śladu. U pacjenta stopniowo pojawia się osłabienie, utrata apetytu, skóra staje się blada, wątroba i śledziona powiększają się, a temperatura okresowo wzrasta. Z biegiem czasu temperatura ciała wzrasta do 39–40C. Gorączka jest falowana, nieregularna i trwa kilka dni lub nawet miesięcy. W niektórych przypadkach temperatura w ciągu pierwszych 2–3 miesięcy może nieznacznie wzrosnąć, a nawet być normalna.
Wątroba i śledziona, obwodowe, wewnątrz klatki piersiowej, krezkowe i inne grupy węzłów chłonnych powiększają się do dużych rozmiarów. Stopniowo stan pacjenta znacznie się pogarsza.Pacjent staje się wyczerpany (kacheksja), uszkodzenie szpiku kostnego prowadzi do anemii i agranulocytozy, której często towarzyszy martwica błony śluzowej jamy ustnej. Rozwija się zespół krwotoczny: na błonach śluzowych i skórze pojawiają się krwotoki, obserwuje się krwawienie z nosa i przewodu pokarmowego. Zwłóknienie wątroby jest powikłane nadciśnieniem wrotnym i hipoalbuminemią, objawiającym się wodobrzuszem i obrzękiem. Zatrucie i niedokrwistość prowadzą do nieprawidłowego funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego. U dorosłych obserwuje się nieregularne miesiączki i impotencję. Napięcie mięśniowe ulega znacznemu zmniejszeniu, skóra staje się cieńsza i rozwijają się obrzęki wolne od białka. Leiszmanioza trzewna występuje w postaci ostrej, podostrej i przewlekłej.
Ryż. 8. Leiszmanioza trzewna u dzieci. Głównymi objawami choroby są kacheksja, powiększenie wątroby i śledziony.
