Opisthorchiasis to choroba wywoływana przez pasożytnicze robaki z rodzaju Opisthorchis. Opisthorchisviverrini I Opisthorchiskoci (Przywra syberyjska lub kotowa, przywra kocia), należąca do klasy przywr (przywry). Rosja, Ukraina, Kazachstan i kraje Azji Południowo-Wschodniej to główne regiony rozprzestrzeniania się robaczycy. Przywra kocia zaraża ludzi i zwierzęta mięsożerne jedzące ryby. Pasożyt przedostaje się do organizmu człowieka poprzez spożycie niedostatecznie poddanych obróbce cieplnej, lekko solonych i surowych ryb z rodziny karpiowatych. Choroba atakuje pęcherzyk żółciowy, drogi żółciowe i przewody trzustkowe. Opisthorchiasis, wywoływana przez Opisthorchis viverrini, znajduje się na liście czynników rakotwórczych kategorii 1.
Klasa przywr (płaskich robaków pasożytniczych) obejmuje około 7200 gatunków pasożytów, których cykl życiowy odbywa się w organizmach kilku żywicieli i towarzyszy mu naprzemienność 3 pokoleń. Powodują takie niebezpieczne choroby, jak przywr, schistomatoza, fascioliaza itp.
Ryż. 1. Przywra kocia (zdjęcie po lewej) i przyssawka ustna pasożyta (zdjęcie po prawej).
Odniesienie historyczne
W 1884 roku włoski naukowiec S. Rivolti po raz pierwszy odkrył przywrę w wątrobie kota, ale nie był w stanie określić jej gatunku.
W 1891 roku profesor Uniwersytetu Tomskiego K. N. Winogradow odkrył pasożyta w ludzkiej wątrobie i nazwał go przywrą syberyjską.
W 1885 r. R. Blanchard opisał pasożyta i nazwał go przywrą kocią – Opisthorchis felineus, a chorobę – opisthorchiasis.
W 1893 r. niemiecki zoolog M. Braun zasugerował, a w 1891 r. niemiecki patolog M. Askani eksperymentalnie potwierdził, że do zarażenia przywr dochodzi poprzez jedzenie ryb.
W 1891 r. K. N. Winogradow zasugerował, aw 1932 r. G. Vogel eksperymentalnie udowodnił, że żywicielem pośrednim przywry syberyjskiej jest mięczak słodkowodny.
Ryż. 2. Na zdjęciu Opisthorchis felineus (przywra syberyjska lub kocia) i mięczak - ich żywiciel pośredni.
Trematody Opisthorchis viverrini powszechne w krajach Azji Południowo-Wschodniej - Tajlandii, Laosie, Kambodży i Wietnamie.
Trematody Opisthorchis felineus (Przywra syberyjska lub kotowa) są powszechne w dorzeczach rzek Irtysz, Ob, Wołga, Ural, Don, Kama, Biryusa i Północna Dźwina. Opisthorchiasis występuje najczęściej wśród populacji zamieszkującej środkowy i dolny bieg Irtyszu i Obu. Spośród wszystkich biohelminthiaz przywr stanowi 74,4% w Rosji. Niekorzystne są Okręgi Autonomiczne Chanty-Mansi i Jamalo-Nieniecki, w których odnotowuje się maksymalną zapadalność, a także obwody Kurgan, Swierdłowsk, Tomsk, Nowosybirsk, Tiumeń, Omsk i Republika Ałtaju. Co roku w Rosji wykrywa się ponad 25 tysięcy przypadków przywr.Opisthorchiasis jest wykrywana w niektórych krajach europejskich: Bułgarii, Francji, Włoszech, Holandii, Szwecji, Szwajcarii, Rumunii i Polsce.
Jedzenie lekko solonych i mrożonych ryb (dieta surowa) jest głównym czynnikiem rozprzestrzeniania się przywr wśród ludności niektórych regionów Rosji i ludów północy.
Ryż. 3. Na zdjęciu ryba nie poddana obróbce termicznej. Struganina to typowe danie ludów północy - Jakutów, Komi i Eskimosów (zdjęcie po lewej) oraz suszona wobla (zdjęcie po prawej).
Ogniska choroby notuje się w dorzeczach, w których żyją mięczaki z rodzaju Codiella i ryby z rodziny karpiowatych. W Rosji około 97% przypadków zakażenia przywrami zarejestrowanych jest w okręgach federalnych Syberii i Uralu.
Na robaczycę cierpią ludzie i zwierzęta rybożerne - najczęściej koty, ale także świnie, psy, fretki, lisy, lisy polarne itp.
Przywra kocia w stadium larwalnym (metacekaria) przedostaje się do organizmu zwierząt i ludzi, gdy jedzą ryby niedostatecznie poddane obróbce cieplnej, lekko solone lub surowe. Larwy pasożyta mogą przedostać się do produktów spożywczych z urządzeń do krojenia surowych ryb, jeśli są one niewłaściwie używane.
Jaja pasożytów dostają się do środowiska wodnego wraz z odchodami zwierzęcia lub chorego, gdzie zachowują żywotność do 6 miesięcy – co jest początkowym czynnikiem przenoszenia przywr.
Ryby z rodziny karpiowatych zakażone metacerkariami, spożywane jako pokarm w postaci niedostatecznie poddanej obróbce cieplnej, a także półgotowane i sery, są ostatecznym czynnikiem przenoszenia przywr.
Metacerkarie wykazują dużą odporność w środowisku zewnętrznym: w temperaturach od 3Od do 12Poniżej zera zachowują żywotność do 25 dni, od 30Od do 40Od poniżej zera - od 5 do 6 godzin. W bardzo wysokich temperaturach (smażenie, gotowanie) pasożyty giną w ciągu 15 – 20 minut.
Brak komór niskotemperaturowych w zakładach przetwórstwa rybnego jest jednym z czynników rozprzestrzeniania się infekcji.
Nasilenie procesów migracyjnych, stosowanie rotacyjnych i ekspedycyjnych metod organizacji pracy, zaangażowanie personelu zagranicznego w siłę roboczą oraz turystyka międzynarodowa to czynniki wpływające na rozprzestrzenianie się przywr.
Inwazja karpiowatych jest zróżnicowana. W niektórych przypadkach liczba ta sięga 100%. Maksymalną liczbę zarażonych ryb notuje się w zbiornikach położonych w pobliżu obszarów zaludnionych, w jeziorach gospodarczych i suchych korytach rzek (starorzeczach).
Rodzaj Cyprinidae obejmuje jelec, karp, leszcz, płoć, jaź, płoć, karp, błękitnik, karaś, lin, ukleja, kolec, wzdręga, chebak, baran, płotka i inne.
Czasami spotyka się gatunki siei zakażone larwami opisthorchidów - sielawa, muksun, ser i shchekur. Przypadki robaczycy zidentyfikowano u ryb żyjących w tym samym zbiorniku z rybami z gatunku karpia - okonia, szczupaka, miętusa, stynki i sandacza.
Dobrze podgrzane (gotowane i smażone) ryby nie mogą powodować przywr.
Ryż. 4. Leszcz i płoć to ryby z rodziny karpiowatych.
Ryż. 5. Ryby z rodziny karpiowatych - karaś złocisty i karp.
Karp to najważniejszy obiekt rybołówstwa w naszych wodach śródlądowych.
W fazie dojrzałości płciowej przywra kocia pasożytuje w pęcherzyku żółciowym, drogach żółciowych i przewodach trzustkowych. Żywicielem pośrednim pasożyta jest mięczak, a żywicielem dodatkowym karp. Opisthorchidy nie rozmnażają się w ciele żywiciela, ale przy ciągłym jedzeniu zakażonych ryb gromadzą się i składają jaja.
Przywra kota dorosłego ma ciało lancetowate – płaskie i wydłużone. Jego długość wynosi 8 - 18 mm, szerokość - 1,2 - 3,5 mm.
Pasożyt ma 2 przyssawki, które pomagają mu pozostać w organizmie żywiciela – ustną i brzuszną.
Na końcu głowy znajduje się jama ustna, która przechodzi do gardła i przełyku. Następnie od przełyku odchodzą 2 gałęzie jelitowe.
Na przeciwległym końcu pasożyta znajdują się 2 duże, czteropalczaste lub pięciopalczaste jądra oraz pęcherz wydalniczy.
Macica, żółtka i spermateka znajdują się pośrodku. Wypełniony jajami, nabiera brązowego koloru. Reszta ciała robaka jest przezroczysta.
Ryż. 7. Przyssawka opisthorchis felineus i gardło, przekrój optyczny (zdjęcie po lewej) i przekrój przyssawki ustnej w mikroskopie skaningowym (zdjęcie po prawej).
Opisthorchidy nie rozmnażają się w organizmie żywiciela, ale przy ciągłym zjadaniu zakażonych ryb pasożyty gromadzą się i składają jaja. Jeden pasożyt składa do 900 jaj dziennie. Jaja są uwalniane do środowiska zewnętrznego wraz z kałem. Nie są dojrzałe i nie są zaraźliwe. Aby dojrzeć, jaja opisthorchida przechodzą długi cykl życia.
W wodzie rzecznej zachowują żywotność przez rok, w wodzie bagiennej - do 40 godzin, w glebie i powietrzu - do 7-10 dni.
Jaja przywry kociej są koloru bladożółtego, kształtu owalnego, lekko asymetrycznego, o wymiarach 0,011-0,019 x 0,023-0,034 mm.
Skorupka jaja jest cienka, dobrze wyraźna.
Na jednym z biegunów jaja znajduje się „pokrywka”, na drugim końcu znajduje się guzek (występ skorupy).
Opistorchidy przechodzą długą drogę życiową w ciele 2 żywicieli pośrednich - mięczaków i ryb oraz w ciele żywiciela ostatecznego - człowieka lub mięsożercy.
Ryż. 10. Cykl życiowy przywry kociej.
Mięczak jest pierwszym żywicielem pośrednim opisthorchidów
Jaja przywry kociej wydalane są z kałem zakażonej osoby lub zwierzęcia. Ich dalszy rozwój następuje dopiero po przedostaniu się do wody. W zbiornikach jaja są połykane przez słodkowodne ślimaki z rodziny Bityniowate — Bitynia inflata. Ten typ mięczaków żyje w płytkich zbiornikach wodnych ze słabymi prądami lub w stojącej, świeżej, dobrze ogrzanej wodzie, bogatej w roślinność. W ciele mięczaka z jaj rozwijają się miracidia, które następnie przekształcają się w sporocysty, redie i cerkarie - larwy ogoniaste. Etap metamorfozy trwa 2 miesiące, po czym cerkarie dostają się do wody i są połykane przez karpie.
Ryba jest drugim żywicielem pośrednim opisthorchidów
Ryby z rodziny karpiowatych są drugim żywicielem pośrednim przywry kociej. W środowisku wodnym larwy opisthorchid żyją 2 dni i giną. Po połknięciu larwy penetrują tkankę mięśniową ryby i warstwę tłuszczu, tracą ogon i przekształcają się w metacerkarie. Metacerkarie znajdują się w okrągłej cystie - torebce i są mobilne. Torbiel ma kolor szary, a jej wielkość waha się od 0,17 do 0,30 mm. Proces trwa około 6 tygodni, po czym ryba staje się zakaźna.
Metacerkarie wykazują wysoką odporność w środowisku zewnętrznym: w temperaturach od 3 do 12Poniżej zera larwy zachowują żywotność do 25 dni, 30-40Od poniżej zera - 5 - 6 godzin. Podczas smażenia i gotowania pasożyty giną w ciągu 15–20 minut.
Ryż. 12. Metacerkaria opisthorchis pod mikroskopem. W warstwach mięśniowych ryb są one widoczne gołym okiem. Przyssawka doustna (OS). Przyssawka brzuszna (BP).
Ryż. 13. Opisthorchid u ryb. Metacerkarie znajdują się w okrągłej cystie - torebce, w postaci ruchomej larwy.
Ryż. 14. Metacerkarie opisthorchis w ciele jelenia.
Ryż. 15. Metacerkarie opisthorchis w ciele płoci.
Żywicielami ostatecznymi opisthorchidów są ludzie i zwierzęta mięsożerne
Ludzie i zwierzęta mięsożerne jedzące mięso ryb (koty, psy, świnie, fretki, lisy, lisy polarne itp.) zarażają się poprzez zjedzenie niedostatecznie usmażonych i ugotowanych ryb, lekko solonych, mrożonych lub surowych, zakażonych larwami przywry kociej. W przewodzie pokarmowym błona metacerkariów ulega rozpuszczeniu, a pasożyty przedostają się do dróg żółciowych, pęcherzyka żółciowego i przewodów trzustkowych, gdzie w ciągu 10-12 dni osiągają dojrzałość płciową i zaczynają składać jaja. Samice opisthorchidów składają i wypuszczają do 900 jaj dziennie. Pasożyty żywią się wydzieliną śluzu, komórkami nabłonkowymi i czerwonymi krwinkami.
Przywra kocia może żyć w organizmie człowieka od 10 do 20, a nawet do 40 lat, koty - 3 i więcej lat.
Pełny cykl rozwojowy przywry kociej trwa od 4 do 4,5 miesiąca.
Ryż. 16. Przywra kota w przewodzie żółciowym.
Ryż. 17. Na zdjęciu fragment macicy przywry syberyjskiej w drogach żółciowych z masą jaj.
