Toksoplazmoza w czasie ciąży jest niebezpieczna zarówno dla kobiety w ciąży, jak i dla płodu. Choroba należy do grupy infekcji odzwierzęcych. Jej czynnikiem sprawczym jest Toxoplasma gondii (Toxoplasma gondii) to jednokomórkowy pasożyt, dla którego człowiek jest żywicielem pośrednim. Toksoplazmozę charakteryzuje duża zmienność, co jest bezpośrednio związane ze stanem układu odpornościowego człowieka. Odnotowuje się zarówno bezobjawowe przenoszenie zakażenia, jak i ciężkie objawy choroby. Najczęściej choroba u ludzi ma łagodny przebieg.
Toxoplazma może przenikać przez łożysko kobiety w ciąży. Wpływają na przebieg samej ciąży i powodują patologie rozwojowe u płodu. Powszechnymi metodami zapobiegania toksoplazmozie u kobiet w ciąży są badania serologiczne kobiety ciężarnej w kierunku toksoplazmozy i terapia przeciwdrobnoustrojowa.
Ryż. 1.Na zdjęciu Toxoplasma gondii to pasożyty jednokomórkowe.
Ryż. 2. Schemat rozprzestrzeniania się infekcji. Głównymi żywicielami Toxoplasma są koty dzikie i domowe. Zwierzęta stałocieplne (w tym ludzie) i ptaki są pośrednie.
Ryż. 3. Głównym źródłem rozprzestrzeniania się toksoplazmy są koty domowe i dzikie.
Cysty tkankowe dostają się do żołądka kota, gdy zjada on zakażoną żywność, w tym zakażone myszy. Następnie pasożyty wnikają do komórek nabłonka jelit, gdzie powstają oocysta. Oocysty zaczynają być uwalniane do środowiska zewnętrznego w kale zwierzęcia od 3 do 24 dni po zakażeniu. Okres uwalniania oocyst wynosi od 1 do 3 tygodni. W tym czasie miliony oocyst przedostają się do środowiska zewnętrznego (ziemia, woda, piasek, warzywa, owoce i warzywa), które w sprzyjających warunkach utrzymują się ponad 1 rok.
Jak rozwija się choroba
Wnikając do jamy jelita cienkiego człowieka, oocysty (kontakt z kocimi odchodami, ziemią lub piaskiem) lub cysty pasożytów (niedostatecznie przetworzone termicznie produkty mięsne) wprowadzane są do błony śluzowej jej dolnych odcinków.
Następnie oocysty lub cysty przedostają się przez przewód limfatyczny do krezkowych (krezkowych) węzłów chłonnych, w których rozwijają się ziarniniaki zakaźne.
Węzły chłonne znacznie się powiększają.
Wnikając do krwi, pasożyty rozprzestrzeniają się po całym organizmie. W miejscach ich penetracji (wątroba, śledziona, węzły chłonne, układ nerwowy, oczy, mięsień sercowy i mięśnie szkieletowe) tworzą się nagromadzenia cyst toksoplazmy. Ziarniniaki zapalne, które powstają w miejscach gromadzenia się patogenów, stopniowo niszczą tkankę.
Po zakończeniu infekcyjnego zapalenia w miejscach zniszczonych obszarów (martwica) wytrącają się sole wapna (zwapnienia).
Toksoplazmoza u kobiet w ciąży może występować w postaci nosicielstwa, mieć przebieg utajony (ukryty), mieć przebieg ostry lub podostry lub stać się przewlekłą z okresowymi zaostrzeniami. Choroba jest najczęściej łagodna.
Odporność hamuje rozmnażanie i rozprzestrzenianie się pasożytów.
Bezobjawowy przebieg choroby można określić jedynie poprzez oznaczenie poziomu przeciwciał lub oznaczenie immunoglobulin IgM w teście immunoenzymatycznym (ELISA).
Ostra postać toksoplazmozy u kobiet w ciąży
Ostra postać choroby jest zawsze trudna. Okres inkubacji (okres reprodukcji Toxoplasma) trwa średnio kilka tygodni. Ogólne osłabienie, złe samopoczucie, bóle mięśni, dreszcze i niska temperatura ciała to główne objawy toksoplazmozy podczas ciąży w tym okresie.
Powiększone węzły chłonne (najczęściej szyi i tyłu głowy, rzadziej w okolicy pach i pachwin) mają miękką konsystencję, są lekko bolesne przy badaniu palpacyjnym i nie są zrośnięte ze sobą. Ich rozmiar nie przekracza 1,5 cm. Powiększenie krezkowych węzłów chłonnych symuluje obraz ostrego brzucha.
Choroba często przebiega w postaci neuroinfekcji z objawami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia mózgu. Rozwija się zapalenie nerwu wzrokowego i niedowład.
Wysypka jest krótkotrwała i ma charakter plam (różyczek) i grudek.
Kiedy tkanka mięśniowa jest uszkodzona, rozwija się zapalenie mięśni i zapalenie mięśnia sercowego.
W niektórych przypadkach wątroba i śledziona ulegają powiększeniu.
Kiedy narządy wzroku ulegają uszkodzeniu, rozwija się zapalenie naczyniówki i siatkówki.
Ostra postać toksoplazmozy trwa od kilku dni do kilku miesięcy. Następnie powstaje wtórna utajona postać choroby lub choroba staje się przewlekła.
Ryż. 4. Toksoplazma z torbieli rzekomych lub cyst ulega aktywacji i przenika do krwi, skąd przez łożysko przedostaje się do płodu, atakując go w każdej fazie jego rozwoju.
Przewlekła toksoplazmoza w czasie ciąży
Przewlekła toksoplazmoza występuje z ciągłymi zaostrzeniami i rzadkimi okresami osłabienia objawów choroby oraz znikomą skutecznością leczenia przeciwinfekcyjnego. Długotrwała niska gorączka, objawy zatrucia i osłabienia, uogólnione powiększenie węzłów chłonnych to główne objawy toksoplazmozy w czasie ciąży w tym okresie choroby.
Objawy kliniczne choroby zależą od uszkodzenia narządów wewnętrznych - centralnego i obwodowego układu nerwowego, mięśni, oczu, wątroby, śledziony, narządów płciowych. Pacjenci niepokoją się osłabieniem, zaburzeniami snu i pogorszeniem apetytu. Utrata pamięci, adynamia i niestabilność psycho-emocjonalna są stałymi objawami choroby.
Objawy toksoplazmozy w czasie ciąży nie mają żadnych cech ani różnic w stosunku do znanego obrazu klinicznego choroby.
Oznaki i objawy toksoplazmozy szczegółowo opisano w artykule
Diagnostyka laboratoryjna toksoplazmozy u kobiet w ciąży
Metody serologiczne: pośrednia reakcja immunofluorescencyjna (IRIF), test immunoenzymatyczny (ELISA Toxo, IgG, IgM) stanowią podstawę laboratoryjnej diagnostyki toksoplazmozy. Dynamika poziomu przeciwciał klasy IgG i IgM jest wyznacznikiem skuteczności terapii.
Obecność przeciwciał klasy IgM, znacząco zwiększająca się dynamika miana immunoglobulin oraz ich wysoki poziom potwierdzają rozpoznanie toksoplazmozy. Wiarygodność diagnozy potwierdzają dane z monitorowania poziomu przeciwciał w czasie.
Wzrost poziomu przeciwciał wszystkich klas obserwuje się po 2 – 3 tygodniach od momentu zakażenia. Za prawidłową interpretację uzyskanych danych odpowiada lekarz.
Następujące czynniki wskazują na infekcję w czasie ciąży:
wzrost miana przeciwciał w przypadku reakcji w odstępie 2 – 3 tygodni,
obecność epidemiologicznych przesłanek pierwotnej infekcji,
wykrywanie trofozoidów Toxoplasma w płynach biologicznych kobiety ciężarnej,
Referencyjną metodą diagnostyczną jest dodatnia reakcja na wykrycie DNA patogenów w płynie owodniowym (metoda PCR).
Ryż. 5. Toksoplazma pod mikroskopem (po lewej). W ostrej fazie choroby toksoplazma występuje we wszystkich płynach biologicznych pacjenta. Jeden koniec pasożyta jest zaostrzony, co ułatwia mu penetrację komórek żywiciela.
Leczenie prowadzi się zarówno w przypadku jawnej postaci choroby, jak i jej ukrytego przebiegu.
Przewlekłą toksoplazmozę leczy się przed lub po zakończeniu ciąży.
Kobiety, które chorowały przed ciążą i nie mają żadnych dolegliwości ani objawów choroby, przy stale niskim poziomie IgM, nie wymagają leczenia.
Pacjenci z toksoplazmozą nie stanowią zagrożenia dla innych, co pozwala nie izolować ich w trakcie leczenia, ale leczyć w domu lub w ogólnym szpitalu somatycznym.
Leczenie toksoplazmozy u kobiet w ciąży prowadzi się od drugiego trymestru ciąży. Rowamycyna I Fansidar są lekami z wyboru w leczeniu tej choroby. Wskazane jest przeprowadzenie dwóch pełnych cykli terapii przeciwdrobnoustrojowej z przerwą 1–1,5 miesiąca. Dobry efekt osiąga się poprzez jednoczesne stosowanie immunomodulatorów (Galovit, polioksydonium). Spadek poziomu przeciwciał IgM wskazuje na pozytywną dynamikę procesu leczenia
Wyboru leku, jego dawki i ustalenia czasu trwania leczenia dokonuje wyłącznie lekarz. Wykrycie toksoplazmozy we wczesnym okresie ciąży i wdrożenie odpowiedniego leczenia zapobiegnie zakażeniu płodu.
Toksoplazmozę w czasie ciąży potwierdza specjalista chorób zakaźnych. W Federacji Rosyjskiej kobiety w wieku rozrodczym zakażają się toksoplazmą w 20–30% przypadków.
Kobiety, które chorowały na toksoplazmozę przed ciążą (pół roku lub dłużej) i nie mają żadnych dolegliwości ani objawów choroby, przy stale niskim poziomie IgM, nie wymagają leczenia. Uważa się je za osoby praktycznie zdrowe. Dzieci urodzone przez takie kobiety są badane pod kątem toksoplazmozy, jeśli jest to wskazane klinicznie.
Kobiety niezakażone toksoplazmą stanowią 70 - 80%. Są narażeni na toksoplazmozę wrodzoną.
Grupę wysokiego ryzyka stanowią kobiety w ciąży zarażone w czasie ciąży, ponieważ w 30–40% przypadków infekcja przenosi się na płód. W przypadku pojawienia się po raz pierwszy pozytywnych reakcji serologicznych, 3-4-krotnego wzrostu miana przeciwciał, u kobiet w ciąży wskazane jest doraźne leczenie profilaktyczne. Dzieci urodzone przez takie kobiety są badane pod kątem toksoplazmozy i, jeśli są wskazania, leczone.Obserwacja ambulatoryjna takich dzieci wynosi 10 lat.
W celu wykrycia pierwotnej infekcji kobiety w ciąży niezakażone Toxoplasmą poddawane są obserwacji ambulatoryjnej i badaniom raz na 1 – 2 miesiące.
Stała kontrola serologiczna w czasie ciąży jest podstawą zapobiegania toksoplazmozie.
Ryż. 6. Zdjęcie przedstawia płód w 8 tygodniu ciąży. Zakażenie toksoplazmą w I trymestrze ciąży jest powikłane poważnymi wadami rozwojowymi i wewnątrzmaciczną śmiercią płodu. Ryzyko zakażenia płodu w tym okresie wynosi 17%.
Ryż. 7. Zdjęcie przedstawia płód w 12 tygodniu ciąży. Zakażenie płodu toksoplazmą w 12–18 tygodniu ciąży jest powikłane poważnym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego (wodogłowie), narządów wzroku i wątroby. Ryzyko zakażenia płodu w tym okresie wynosi 25%.
Ryż. 8. Zdjęcie przedstawia płód w 18. tygodniu ciąży. Zakażenie płodu toksoplazmą w 18–24 tygodniu ciąży jest powikłane patologią wielu narządów wewnętrznych. Po urodzeniu noworodki doświadczają żółtaczki, anemii, powiększenia wątroby i śledziony oraz trombocytopenii. Ryzyko zakażenia płodu w tym okresie wynosi 65%.
Ryż. 9. Zdjęcie przedstawia płód w 28. tygodniu ciąży. Zakażenie płodu Toxoplasma w późniejszych stadiach (28 - 40 tygodni) jest powikłane głuchotą i uszkodzeniem narządów wzroku, które pojawiają się kilka lat po urodzeniu. Ryzyko zakażenia płodu w tym okresie wynosi 80%.
Toksoplazmoza wrodzona występuje u 1–8 pacjentów na 1000 żywych noworodków.
Zakażenie kobiety w ciąży we wczesnych stadiach lub na krótko przed ciążą jest niebezpieczne ze względu na możliwość uszkodzenia komórki jajowej przez toksoplazmę, co prowadzi do poronienia, porodu martwego, urodzenia dzieci z wadami rozwojowymi, powiększenia wątroby i śledziony itp.
W przypadku bezobjawowej infekcji u kobiety w ciąży w okresie supresji odpornościowej może wystąpić reaktywacja toksoplazmozy. Toksoplazma z torbieli rzekomych i cyst ulega aktywacji i przenika do krwi, skąd przez łożysko przedostaje się do płodu, atakując go w każdej fazie jego rozwoju.
Zakażenie płodu w późnej ciąży prowadzi do narodzin dzieci, u których objawy toksoplazmozy w postaci głuchoty i uszkodzenia narządu wzroku pojawiają się kilka lat po urodzeniu.
Wrodzona toksoplazmoza występuje albo w postaci ostrej choroby, albo może natychmiast przyjąć przebieg utajony lub przewlekły.
Ostra postać toksoplazmozy wrodzonej ma ciężki przebieg. Zatrucie, gorączka, wysypki skórne (osucha), uszkodzenie wielu narządów wewnętrznych, oczu, centralnego układu nerwowego i powiększone węzły chłonne to główne objawy kliniczne choroby. Choroba często ma charakter postępujący. Dziecko umiera w pierwszych tygodniach życia.
W niektórych przypadkach nasilenie procesu stopniowo ustępuje, a choroba staje się przewlekła. W tym okresie choroba objawia się oznakami uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego - upośledzeniem umysłowym, niedowładem, paraliżem, napadami padaczkowymi, zapaleniem naczyniówki i siatkówki.
Ryż. 10. Wysypka u noworodka spowodowana toksoplazmozą (osucha noworodkowa).
Jeśli kobieta w ciąży została zakażona we wczesnym stadium lub na krótko przed ciążą, jeśli występują oznaki reaktywacji wcześniej nabytej toksoplazmozy, jeśli istnieje wysokie ryzyko urodzenia dziecka z patologią narządów wzroku i poważnymi organicznymi zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym pojawia się kwestia przerwania ciąży ze względów medycznych.
W przypadku zakażenia Toxoplasma w 2. i 3. trymestrze kobiety w ciąży podlegają leczeniu.
U kobiet w ciąży z przewlekłym przebiegiem choroby lub nosicielką toksoplazmy nie ma ryzyka zakażenia płodu.
Dziecko z toksoplazmozą wrodzoną u kobiety zakażonej w czasie ciąży rodzi się tylko raz. Kolejne ciąże są ubezpieczone na wypadek urodzenia się dziecka chorego na toksoplazmozę.
Ryż. 17. Zapobieganie toksoplazmozie i obserwacja kliniczna kobiety w ciąży jest kluczem do urodzenia zdrowego dziecka.
dokładnie myć ręce po kontakcie z surowym mięsem, pracy z ziemią,
Zabawa w piaskownicy jest niebezpieczna dla dzieci,
przestrzegać zasad trzymania zwierząt domowych.
Ryż. 18.Badanie i leczenie kotów domowych jest podstawą zapobiegania toksoplazmozie.
Ryż. 19. Właściwa pielęgnacja zwierząt domowych zapobiegnie chorobom.
Toksoplazmoza w czasie ciąży zawsze przeraża przyszłe matki. Obawy te są zawsze uzasadnione, ponieważ infekcja wpływa nie tylko na organizm kobiety w ciąży, ale także wpływa na płód. Stała obserwacja lekarska przez lekarza ginekologa-położnika, wczesne wykrycie choroby i odpowiednie leczenie, przestrzeganie zasad higieny osobistej i właściwa pielęgnacja zwierząt domowych pozwolą zapobiec chorobie.
