Poliomyelitis jest ostrą wirusową, wysoce zakaźną chorobą, która atakuje głównie istotę szarą przednich rogów rdzenia kręgowego i jądra motoryczne pnia mózgu, co prowadzi do rozwoju wiotkiego porażenia i niedowładu mięśni ramion, tułowia i nogi. Nazwa polio oznacza polio – szary, myelos – rdzeń kręgowy. Synonimy choroby: choroba Heina-Medina, porażenie dziecięce kręgosłupa, ostre przednie zapalenie poliomyelitis, epidemiczne porażenie dziecięce.
Poliomyelitis dotyka głównie dzieci poniżej 5 roku życia. Przypadki choroby u dorosłych są szczególnie ciężkie. Wirusy poliomyelitis dostają się do organizmu ludzkiego poprzez żywność, wodę lub artykuły gospodarstwa domowego. Źródłem zakażenia są kał, mocz i ślina pacjenta. Zapadalność wzrasta w okresie letnio-jesiennym.
W przeszłości często występowały epidemie polio, obecnie odnotowuje się pojedyncze przypadki tej choroby, co ma związek ze szczepieniami zapobiegawczymi szczepionką Salka, a później doustną atenuowaną szczepionką Sabin, która pojawiła się na przełomie lat 50. i 60. ubiegłego wieku. . Tak więc według WHO w krajach regionu europejskiego w latach 1951–1955 na polio zachorowało 28,5 tys. dzieci, w latach 1961–1965 – 7,7 tys. dzieci, w 1975 r. – 1,1 tys. dzieci, w 1979 r. – 0,2 tys. dzieci. Po wprowadzeniu obowiązkowych masowych szczepień przeciwko polio zapadalność w Rosji spadła 100-krotnie. Od 1997 r. nie zgłoszono ani jednego przypadku choroby wywołanej przez dzikie szczepy wirusa. Powszechne szczepienie pokonało tę chorobę. W Federacji Rosyjskiej polio jest jedną z 9 uznanych infekcji, przeciwko którym stosowana jest obowiązkowa immunoprofilaktyka.
Ryż. 1. Muzeum Duńskie „Glyptothek”. Starożytna egipska stela (XIX - XV w. p.n.e.) przedstawia mężczyznę z „uschniętą” nogą, której przyczyną prawdopodobnie była choroba polio.
Historia badań nad polio
Poliomyelitis towarzyszy ludzkości od wielu tysiącleci. Choroba znana jest od IV wieku p.n.e. epoki, ale jej charakter przez długi czas pozostawał nieznany.
Pierwsze systematyczne badania i opis polio przeprowadził w 1840 roku niemiecki ortopeda Jacob Heine (Holandia). Zasugerował także możliwy zakaźny charakter choroby.
W 1907 roku Wickman I. (Szwecja) stworzył kliniczną klasyfikację choroby.
W 1908 roku Landsteiner i Popper doświadczalnie odtworzyli polio, wstrzykując małpie emulsję rdzenia kręgowego umierającego dziecka. Założono, że czynnik sprawczy choroby ma charakter wirusowy, ponieważ wyniki badania bakteriologicznego dały wynik negatywny.
Lata 1949-1951 to punkty zwrotne w badaniach nad polio. John Franklin Enders, Thomas Huckle Weller i Frederick Chapman Robbins odkryli zdolność wirusa polio do wzrostu w kulturach różnych typów tkanek, za co w 1954 roku otrzymali Nagrodę Nobla. Odkrycie to dało impuls do produkcji szczepionki przeciwko tej chorobie, rozwoju metod diagnostyki laboratoryjnej i jej aktywnego zapobiegania.
Ryż. 2. John Franklin Enders, Thomas Huckle Weller i Frederick Chapman Robbins odkryli zdolność wirusa polio do wzrostu w kulturach różnych typów tkanek, za co w 1954 roku otrzymali Nagrodę Nobla.
Źródłem wirusów polio są pacjenci, nosiciele wirusa, pacjenci z nieudanymi i usuniętymi postaciami choroby. Głównymi nosicielami choroby są pacjenci z wymazanymi postaciami choroby. Odnotowano pojedyncze przypadki infekcji u pacjentów w fazie porażenia. Co roku w Federacji Rosyjskiej rejestruje się 10–15 przypadków polio wywołanego szczepami szczepionkowymi.
Ryż. 3. Wirus poliomyelitis (wzrost 90 tys. razy).
Drogi zakażenia
Poliomyelitis to infekcja jelitowa. Zakażenie następuje głównie drogą fekalno-ustną, rzadziej drogą kropelkową i kontaktową.Źródłem infekcji są brudne ręce, skażona żywność, woda, zabawki itp. Muchy odgrywają pewną rolę w przenoszeniu infekcji.
Ryż. 4. Poliomyelitis u dzieci.
Jak przenosi się polio?
Wirusy poliomyelitis znajdują się w kale, moczu, śluzie nosowo-gardłowym i płynie mózgowo-rdzeniowym pacjenta. Uwalnianie wirusów do środowiska zewnętrznego rozpoczyna się w okresie inkubacji.
Wirus przedostaje się do środowiska zewnętrznego wraz z kałem od zakończenia okresu inkubacji do 40. dnia choroby. 1 gram kału zawiera około 1 miliona dawek zakaźnych.
Wirusy poliomyelitis pojawiają się w śluzie nosogardzieli na 3 dni przed wzrostem temperatury ciała i nadal są uwalniane do środowiska zewnętrznego przez 3 do 7 dni od początku choroby.
Sezonowość choroby
Przypadki polio odnotowuje się późnym latem i wczesną jesienią. Szczyt zachorowań przypada na sierpień – październik.
Podatność na wirusa
Podatność na wirusa polio jest powszechna, jednak maksymalna liczba przypadków występuje w wieku poniżej 7 lat, z czego 60–80% występuje u dzieci w wieku poniżej 4 lat. Dzieci w pierwszych 3 miesiącach życia, które otrzymały od matki przeciwciała ochronne, praktycznie nie chorują na polio. Po chorobie pozostaje silna odporność.
Odporność wirusów w środowisku zewnętrznym
Wirusy poliomyelitis są dość stabilne w środowisku zewnętrznym: w wodzie utrzymują się do 3 miesięcy, w kale do 6 miesięcy, a w niskich temperaturach długo.
Po podgrzaniu do 50OWirus ulega inaktywacji w ciągu 30 minut w wodzie o temperaturze 55°COC - w mleku, maśle, śmietanie i lodach. Wirus jest bardzo wrażliwy na suszenie, promieniowanie ultrafioletowe i środki dezynfekcyjne zawierające chlor. Zabija szybko po ugotowaniu.
Ryż. 5. Poliomyelitis u dzieci.Zdjęcie po lewej stronie przedstawia kręgosłupową postać choroby (porażenie kończyn dolnych). Zdjęcie po prawej stronie przedstawia pomostową postać choroby (niedowład nerwu twarzowego).
Wirus polio dostaje się do organizmu ludzkiego przez błonę śluzową jelit lub nosogardzieli. Okres inkubacji trwa średnio od 7 do 14 dni. W tym czasie wirusy namnażają się w formacjach limfatycznych jelit i gardła, przenikają do krwi i docierają do komórek nerwowych przednich rogów rdzenia kręgowego (najczęściej), z mniejszą stałością - komórki pnia mózgu i komórek podkorowych jądra móżdżku, a jeszcze rzadziej - komórki obszarów motorycznych rogów grzbietowych rdzenia kręgowego, mózgu i kory mózgowej. Często obserwuje się reakcję pia mater. Wirusy namnażają się w komórkach nerwowych i z czasem całkowicie lub częściowo je niszczą. Śmierć 25 - 30% komórek nerwowych prowadzi do rozwoju niedowładu i paraliżu. Pod koniec procesów destrukcyjnych martwe komórki nerwowe zostają zastąpione tkanką glejową, a następnie blizną. Objętość rdzenia kręgowego (rogów przednich) zmniejsza się, a unerwione mięśnie zanikają. W niektórych przypadkach dotyczy to narządów wewnętrznych. Najczęstszym zjawiskiem jest śródmiąższowe zapalenie mięśnia sercowego. Poliomyelitis występuje w 2 postaciach: nieparaliżującej i paraliżującej. Nieparalityczna postać polio występuje jako „drobna choroba”.
Najpowszechniejsza jest forma poronna. W ciągu 2-3 dni choroba kończy się całkowitym wyzdrowieniem.
Postać bezobjawowa jest łagodna i bezobjawowa, dlatego jest najniebezpieczniejszą postacią choroby. Brak objawów klinicznych umożliwia zarażenie innych osób polio.
Postać oponowa występuje z objawami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.Choroba trwa kilka tygodni i przy odpowiednim leczeniu kończy się całkowitym wyzdrowieniem.
Paralityczne poliomyelitis charakteryzuje się nagłym (w ciągu kilku godzin) rozwojem wiotkiego porażenia obwodowego. Najczęściej notowaną postacią choroby jest postać rdzeniowa, która atakuje mięśnie kończyn dolnych (częściej), szyi i tułowia (rzadziej). Wirus atakuje także jądro nerwu twarzowego (postać mostowa) i jądra nerwów czaszkowych IX, X, XII (postać opuszkowa). Kiedy rdzeń kręgowy i mózg zostaną uszkodzone, rozwija się całkowity paraliż. Choroba w takich przypadkach często kończy się śmiercią. W niektórych przypadkach, gdy rozwija się paraliż, funkcja dotkniętych mięśni nie zostaje w pełni przywrócona, a wada utrzymuje się przez całe życie.
Ryż. 6. Poliomyelitis u dzieci. Niedowład mięśni kończyn dolnych.
Polio związane ze szczepionką występuje po podaniu dziecku szczepionki przeciwko polio. Głównymi przyczynami rozwoju tej patologii u dziecka są obniżona odporność i mutacja wirusa. Najczęściej choroba rozwija się u niemowląt po pierwszym szczepieniu. Polio związane ze szczepionkami występuje niezwykle rzadko, głównie w krajach trzeciego świata. Na terytorium Federacji Rosyjskiej rejestruje się rocznie 10-15 przypadków tej choroby.
Jedyną metodą ochrony przed polio są szczepienia. Do szczepień w naszym kraju stosuje się 2 szczepionki:
Żywą, atenuowaną szczepionkę Seibin stosuje się 3 razy od 3 miesiąca życia w odstępie 45 dni. Od 18 roku życia ponowne szczepienie przeprowadza się 3 razy.
Inaktywowana (zabita) szczepionka Salk podawana pozajelitowo jest stosowana do uodporniania dzieci z niedoborami odporności i ich otoczenia.
Ryż. 7. Szczepionkę Sebin podaje się doustnie. Pod jego wpływem organizm dziecka rozwija potężną, trwałą odporność, także w jelitach.
Ryż. 8. Szczepionkę inaktywowaną Salk podaje się w postaci zastrzyku. Wywołuje ogólną odporność, ale nie rozwija jej w jelitach.
Ryż. 9. Na zdjęciu twórcy szczepionek przeciwko polio: Albert Bruce Sabin (zdjęcie po lewej) i Jonas Salk (zdjęcie po prawej). Ich szczepionki pokonały tę chorobę w większości krajów świata.
