Polio związane ze szczepionką (VAP) to poważne powikłanie poszczepienne, które rozwija się w wyniku zastosowania żywej szczepionki przeciwko polio firmy Sebin. Choroba często występuje w postaci nieudanej (bezobjawowej), rzadziej z uszkodzeniem neuronów ruchowych przednich rogów rdzenia kręgowego, charakteryzującej się rozwojem monoparezy i korzystnym wynikiem. Dziś tego typu powikłania występują niezwykle rzadko, głównie u osób z osłabionym układem odpornościowym. Częstość powikłań wynosi 1 przypadek na 2–4 miliony szczepień. Niezwykle niski odsetek powikłań wynika z faktu, że początkowo podaje się 2 szczepionki inaktywowana szczepionka przeciwko polio (IPV), a dopiero kolejne szczepienia – żywa doustna szczepionka przeciwko polio (OPV). Stosowanie takiego schematu zapobiega rozprzestrzenianiu się wirusa.
W XX wieku odniesiono zwycięstwo nad szeregiem niebezpiecznych chorób zakaźnych.Klasycznym przykładem jest ospa. Choroba została całkowicie wyeliminowana pod koniec lat 70. XX wieku. Zwycięstwo to dało impuls do dalszych prac nad eliminacją innych groźnych chorób zakaźnych. Obecnie lekarze i naukowcy na całym świecie pracują nad kwestią wyeliminowania polio. Jeśli się powiedzie, polio stanie się, po ospie prawdziwej, drugą chorobą zakaźną, która zostanie całkowicie wyeliminowana z planety Ziemia. Choroba występuje obecnie endemicznie w Pakistanie i Afganistanie. Sporadyczne przypadki tej choroby występują w innych krajach.
Główną ochroną przed tą chorobą jest szczepienie przeciwko polio. Objęcie szczepieniami 95% populacji dzieci jest warunkiem koniecznym powszechnej eradykacji (wytępienia) choroby. Jest oczywiste, że w przypadku masowego uodpornienia żywą doustną szczepionką przeciwko polio u nieszczepionych dzieci lub niekompletnie zaszczepionych dzieci i dorosłych, wystąpią przypadki poliomyelitis związanego ze szczepieniem. Choroba często występuje w postaci nieudanej (bezobjawowej) i kończy się całkowitym wyzdrowieniem. W niektórych przypadkach rozwija się poszczepienne zapalenie poliomyelitis związane ze szczepionką, które występuje w wyniku uszkodzenia neuronów ruchowych rogów przednich rdzenia kręgowego. Choroba charakteryzuje się rozwojem monoparezy, korzystnym przebiegiem i wynikiem.
Ryż. 1. Poliomyelitis u dzieci: konsekwencje choroby.
Krótka informacja o szczepionkach przeciwko polio
W Rosji w celu zapobiegania polio stosuje się dwa rodzaje szczepionek: importowaną inaktywowaną szczepionkę przeciwko polio (IPV) i krajową żywą doustną szczepionkę przeciwko polio (OPV). Szczepienia przeciwko polio przeprowadza się wielokrotnie:
w wieku 3 i 4,5 miesiąca dziecko jest szczepione IPV, w wieku 6 miesięcy - OPV;
w wieku 18 i 20 miesięcy oraz w wieku 14 lat przeprowadza się ponowne szczepienie szczepionką OPV.
Szczepionka IPV nie zawiera żywych wirusów. Charakteryzuje się wysokim stopniem immunogenności – zapewnia rozwój dość intensywnej, specyficznej dla typu odporności humoralnej.
Szczepionka OPV zawiera silnie osłabione wirusy. Jego celem jest wspieranie wcześniej wypracowanej odporności. Niezwykle rzadko zdarza się, że szczepionka powoduje rozwój porażenia poliomyelitis związanego ze szczepieniem (VAPP).
Ryż. 2. Najpopularniejszą szczepionką przeciwko polio jest szczepionka doustna.
Przyczyny rozwoju i formy polio związanego ze szczepionką u dzieci i dorosłych
Ten typ zakażenia rozwija się u zaszczepionych pacjentów z obniżoną odpornością oraz w przypadku kontaktu z zaszczepionymi dziećmi.
Zapalenie polio związane ze szczepionką u dzieci z niedoborami odporności
Jedną z głównych przyczyn rozwoju powikłań poszczepiennych jest zmniejszenie odporności (stan niedoboru odporności) u dzieci w momencie szczepienia żywą szczepionką Sebin. Niezdiagnozowany niedobór odporności w okresie szczepienia może prowadzić do rozwoju porażenia wiotkiego – porażenia poliomyelitis związanego ze szczepionką (VAPP).
Polio związane ze szczepionkami u nieszczepionych dzieci
Jedną z przyczyn rozwoju powikłań poszczepiennych jest stosowanie żywej doustnej szczepionki przeciw polio (OPV) u wcześniej nieszczepionych dzieci na tle niedoborów odporności.
VAP po pierwszym szczepieniu
Powikłanie poszczepienne występuje u jednego dziecka na 150 tysięcy zaszczepionych OPV przeciwko polio po pierwszym szczepieniu.
Kontaktowa droga rozprzestrzeniania się polio związanego ze szczepionką
Po zaszczepieniu szczepionką OPV dzieci stanowią zagrożenie dla dorosłych i dzieci w ich otoczeniu, ponieważ są potencjalnymi nosicielami wirusa polio. Główną drogą zakażenia jest droga fekalno-oralna. Takie przypadki powikłań często rozwijają się w grupach i rodzinach wielodzietnych. Zwykła higiena (częste mycie rąk, nocników i zabawek) oraz oddzielenie dzieci nieszczepionych przeciwko polio lub nieszczepionych 3 razy z dziećmi zaszczepionymi OPV przez okres 2 miesięcy zapobiegnie rozwojowi choroby. Dzieci z obniżoną odpornością zaszczepione OPV uwalniają wirusy do środowiska zewnętrznego znacznie dłużej.
Zdolność osłabionych wirusów polio do odzyskiwania właściwości zjadliwych
Jedną z przyczyn rozwoju polio związanego ze szczepionkami jest osobliwość niektórych wirusów, gdy zmieniają swoje środowisko (przejście przez jelita), odzyskują zjadliwe właściwości i infekują neurony rdzenia kręgowego.
Dzieci zaszczepione OPV mogą powodować choroby u dorosłych z poważnie osłabionym układem odpornościowym w wyniku rozwoju wielu chorób, w tym AIDS, raka, a także podczas przyjmowania leków immunosupresyjnych. Osoby takie powinny czasowo wykluczyć kontakt z dzieckiem zaszczepionym OPV i ściśle przestrzegać zasad higieny, pamiętając, że główną drogą rozprzestrzeniania się zakażenia jest droga fekalno-ustna.
Ryż. 3. Konsekwencje polio. Niedowład kończyn górnych u osoby dorosłej i dziecka.
Polio związane ze szczepionką u dzieci: objawy i oznaki
Okres wylęgania
Ostre porażenie poliomyelitis, które rozwija się od 4 do 30 dni po szczepieniu OPV, uważane jest za poliomyelitis związane ze szczepionką.
Okres inkubacji choroby u osób, które miały kontakt z dziećmi zaszczepionymi szczepionką OPV, może wynosić 60 dni i dłużej.
U dzieci z poważnie osłabioną odpornością poszczepienne zapalenie poliomyelitis może rozwinąć się nawet po 6 miesiącach.
Oznaki i objawy poronnej postaci polio związanej ze szczepionką u dzieci
Poronna (aparalityczna) postać choroby objawia się podwyższoną temperaturą ciała, objawami ostrych infekcji dróg oddechowych i zaburzeniami pracy przewodu pokarmowego. Nie ma oznak uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Przebieg choroby jest korzystny i kończy się całkowitym wyzdrowieniem.
Oznaki i objawy polio porażennego związanego ze szczepionką u dzieci
Ostre porażenie wiotkie diagnozują pediatrzy i neurolodzy dziecięcy. Objawy kliniczne choroby są podobne do objawów polio wywołanych naturalnym wirusem.
We wczesnych stadiach W miarę postępu choroby objawy VAP przypominają ostre infekcje dróg oddechowych i zaburzenia jelitowe; u dziecka pojawia się silny ból głowy, bezsenność, letarg, uczucie zmęczenia i drżenie niektórych grup mięśni.
Dalej się rozwija etap paraliżujący. Zmniejsza się napięcie mięśni (zwykle kończyn dolnych), zakres dobrowolnych ruchów jest ograniczony, dziecko zaczyna utykać i ciągnąć nogę, rozwija się niedowład. Zjawiska te są łagodne i często widoczne. W rzadkich przypadkach dobrowolne ruchy całkowicie zanikają i rozwija się paraliż mięśni. Czas trwania fazy porażenia wynosi od 1 do 2 tygodni.
Po etapie paraliżu rozpoczyna się okres rekonwalescencji. Z reguły następuje całkowite przywrócenie funkcji dotkniętych mięśni; w niektórych przypadkach można zaobserwować łagodne niedociśnienie. Rzadko kiedy wada nie zostaje całkowicie przywrócona i pacjent pozostaje niepełnosprawny do końca życia. Proces zdrowienia trwa miesiącami, a nawet latami.
W przypadku trwałego paraliżu dochodzi do zaniku mięśni, rozwijają się przykurcze, skracanie i deformacja kończyn, a w kościach rozwija się osteoporoza (okres rezydualny). Pacjent pozostaje głęboko niepełnosprawny przez całe życie.
Ryż. 4. Poliomyelitis u dzieci. Niedowład wiotki kończyny lewej (zdjęcie po lewej). Paraliż kończyn dolnych i zanik mięśni (zdjęcie po prawej).
Pojawienie się pierwszych objawów choroby po zaszczepieniu żywą doustną szczepionką przeciwko polio w okresie od 4 do 30 dni po szczepieniu i do 60 dni w przypadku kontaktu z niedawno zaszczepionym OPV.
Wykrywanie szczepów szczepionkowych wirusa typu 1 i 2 w 2 próbkach kału pobranych w odstępach 1 dnia.
Izolacja wirusa na podstawie antygenów podobnych do szczepu szczepionkowego.
Wzrost miana swoistych przeciwciał we krwi 4 lub więcej razy.
Obecność stanu niedoboru odporności potwierdzona badaniami immunologicznymi i biochemicznymi.
Ryż. 5. W przypadku porażenia poliomyelitis związanego ze szczepionką zaatakowane są neurony ruchowe rogów przednich rdzenia kręgowego.
Leczenie VAP rozpoczyna się od izolacji pacjenta w szpitalu stacjonarnym z powodu chorób zakaźnych.Pobyt w szpitalu wynosi 40 dni, z łagodnym przebiegiem choroby i szybkim powrotem do zdrowia – 21 dni. Miejsce zamieszkania jest w pełni zdezynfekowane. Jedzenie dziecka powinno być smaczne i urozmaicone.
Zaleca się ścisły odpoczynek w łóżku przez okres 2 – 3 tygodni. Absolutny odpoczynek jest głównym czynnikiem zapobiegania paraliżowi. Monotonna pozycja zmienia się co 2 godziny.
Nie ma specyficznego leczenia VAP. Główne leczenie jest objawowe:
Silny ból łagodzi paracetamol, ibuprofen lub analgin, szynowanie i zabiegi termiczne.
Gammaglobulina Podawany jest w celu związania antygenów patogenu i usunięcia kompleksów immunologicznych.
Terapię witaminową prowadzi się od pierwszych dni choroby i dalej we wszystkich stadiach choroby. Pokazane Kwas askorbinowy, witamina B2 oraz b12.
We wczesnym okresie rekonwalescencji stosuje się mediatory i stymulatory układu nerwowego. Prozerin, Galantamina I Dibazol przywrócić przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Kwas glutaminowy (aminokwas) ma ekscytujący wpływ na neurony. Mięśnie są stymulowane prądem o niskiej częstotliwości.
Gimnastyka bierna i masaż dotkniętych kończyn są przeprowadzane od 2 do 3 tygodni choroby. Gimnastyka lecznicza prowadzona jest przez długi czas.
Jedno z ważnych miejsc w leczeniu VAP zajmują zabiegi fizjoterapeutyczne: terapia UHF, diatermia, wśród zabiegów termicznych najlepszy efekt daje ozokeryt.
Stosuje się hydroterapię i magnetoterapię oraz leczenie borowinowe.
Dzieciom z następstwami poliomyelitis związanego ze szczepieniem zaleca się leczenie sanatoryjne po 6 miesiącach. Kąpiele morskie, stosowanie błota i kąpiele mają korzystny wpływ na przebieg choroby.
Ryż. 6.Konsekwencje polio. Niedowład kończyn dolnych u osoby dorosłej i dziecka.
