Wirus Epsteina-Barra jest szeroko rozpowszechniony na wszystkich kontynentach i występuje zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. W większości przypadków przebieg choroby jest łagodny i kończy się wyzdrowieniem. Przebieg bezobjawowy rejestruje się w 10–25% przypadków, w 40% infekcja występuje pod przykrywką ostrej infekcji dróg oddechowych, w 18% przypadków u dzieci i dorosłych rejestruje się mononukleozę zakaźną.
U pacjentów z obniżoną odpornością choroba postępuje długo, z okresowymi zaostrzeniami, pojawieniem się powikłań i rozwojem niekorzystnych następstw (patologia autoimmunologiczna i nowotwory) oraz wtórnych stanów niedoborów odporności. Objawy choroby są różnorodne. Wiodącymi są zespoły zatruciowe, zakaźne, żołądkowo-jelitowe, mózgowe, stawów i serca. Leczenie zakażenia wirusem Epsteina-Barra (EBVI) jest złożone i obejmuje leki przeciwwirusowe, immunomodulatory, terapię patogenetyczną i objawową. Dzieci i dorośli po przebytych chorobach wymagają długotrwałej rehabilitacji oraz monitorowania klinicznego i laboratoryjnego.
Ryż. 1. Zdjęcie przedstawia wirusa Epsteina-Barra. Zobacz pod mikroskopem elektronowym.
Wirus Epsteina-Barra
Wirus Epsteina-Barra został odkryty w 1964 roku przez M. Epsteina i Y. Barra. Należy do rodziny wirusów opryszczki (jest to wirus opryszczki typu 4), podrodziny wirusów gamma i rodzaju limfokryptowirusów. Patogen zawiera 3 antygeny: jądrowy (EBNA), kapsydowy (VCA) i wczesny (EA). Cząstka wirusa składa się z nukleotydu (zawiera dwuniciowy DNA), kapsydu (składa się z podjednostek białka) i otoczki zawierającej lipidy.
Wirusy atakują limfocyty B. W tych komórkach patogeny mogą pozostać przez długi czas i wraz ze spadkiem funkcjonowania układu odpornościowego stać się przyczyną rozwoju przewlekłej infekcji wirusem Epsteina-Barra, szeregu ciężkich patologii onkologicznych o charakterze limfoproliferacyjnym , choroby autoimmunologiczne i zespół chronicznego zmęczenia.
W miarę namnażania się wirusów aktywują podział limfocytów B i są przekazywane do komórek potomnych. Komórki jednojądrzaste – atypowe limfocyty – pojawiają się we krwi pacjenta.
Patogeny dzięki dużemu zestawowi genów są w stanie ominąć układ odpornościowy człowieka. A ich większa zdolność do mutacji pozwala wirusom uniknąć działania przeciwciał (immunoglobulin) powstałych przed mutacją. Wszystko to powoduje rozwój wtórnych niedoborów odporności u osób zakażonych.
Specyficzne antygeny wirusa Epsteina-Barra (kapsyd, jądro, błona) powstają sekwencyjnie i indukują (promują) syntezę odpowiednich przeciwciał. Przeciwciała w organizmie pacjenta powstają w tej samej kolejności, co pozwala nie tylko zdiagnozować chorobę, ale także określić czas trwania infekcji.
Ryż. 2. Zdjęcie przedstawia dwa wirusy Epsteina-Barra pod mikroskopem. Informacja genetyczna wirionów jest zamknięta w kapsydzie - otoczce białkowej. Zewnętrzna strona wirionów jest luźno otoczona błoną. Rdzeń kapsydu i błona cząstek wirusa mają właściwości antygenowe, co zapewnia patogenom dużą zdolność niszczenia.
Choroba jest mało zaraźliwa (mało zaraźliwa). Wirusy atakują zarówno dorosłych, jak i dzieci. Najczęściej EBVI przebiega bezobjawowo lub w postaci ostrych infekcji dróg oddechowych. Dzieci w pierwszych 2 latach życia są zakażone w 60% przypadków. Odsetek osób, które mają we krwi przeciwciała przeciwko wirusom wśród młodzieży wynosi w różnych krajach 50–90%, wśród dorosłych – 95%.
Epidemie choroby występują raz na 5 lat. Chorobę częściej rejestruje się u dzieci w wieku 1 – 5 lat żyjących w zorganizowanych grupach.
Źródło infekcji
Wirus Epsteina-Barra dostaje się do organizmu ludzkiego od pacjentów z klinicznie wyraźnymi i bezobjawowymi postaciami choroby.Pacjenci, którzy cierpieli na ostrą postać choroby, pozostają niebezpieczni dla innych przez 1 do 18 miesięcy.
Drogi przenoszenia patogenów
Wirus Epsteina-Barra rozprzestrzenia się drogą kropelkową (ze śliną), poprzez kontakt domowy (poprzez artykuły gospodarstwa domowego, zabawki, seks oralny, całowanie i uścisk dłoni), pozajelitowy (poprzez transfuzję krwi), seksualny i wertykalny (od matki do płodu).
Brama wejściowa
Bramą wejściową dla patogenu jest błona śluzowa górnych dróg oddechowych. Dotknięte są przede wszystkim narządy bogate w tkankę limfatyczną – migdałki, śledziona i wątroba.
Ryż. 3. Wirus Epsteina-Barra przenoszony jest przez ślinę. Choroba ta często nazywana jest „chorobą pocałunku”.
Wirus Epsteina-Barra najczęściej przedostaje się do górnych dróg oddechowych poprzez unoszące się w powietrzu kropelki. Pod wpływem czynników zakaźnych komórki nabłonkowe błony śluzowej nosa, jamy ustnej i gardła ulegają zniszczeniu, a patogeny przedostają się w dużych ilościach do otaczającej tkanki limfatycznej i gruczołów ślinowych. Po wniknięciu do limfocytów B patogeny rozprzestrzeniają się po całym organizmie, atakując przede wszystkim narządy limfatyczne - migdałki, wątrobę i śledzionę.
W ostrej fazie choroby wirusy infekują jeden na tysiąc limfocytów B, gdzie intensywnie się namnażają i wzmagają swój podział. Kiedy limfocyty B dzielą się, wirusy są przenoszone do komórek potomnych. Integrując się z genomem zakażonych komórek, cząsteczki wirusa powodują w nich nieprawidłowości chromosomalne.
Część zakażonych limfocytów B ulega zniszczeniu w wyniku namnażania się cząstek wirusa w ostrej fazie choroby.Ale jeśli cząstek wirusowych jest niewiele, limfocyty B nie umierają tak szybko, a same patogeny, utrzymujące się przez długi czas w organizmie, stopniowo infekują inne komórki krwi: limfocyty T, makrofagi, komórki NK, neutrofile i naczynia naczyniowe nabłonka, co prowadzi do rozwoju wtórnego niedoboru odporności.
Patogeny mogą długo przebywać w komórkach nabłonka okolicy nosowo-gardłowej i gruczołach ślinowych. Zainfekowane komórki pozostają w kryptach migdałków przez dość długi czas (od 12 do 18 miesięcy), a gdy zostaną zniszczone, wirusy są stale uwalniane do środowiska zewnętrznego wraz ze śliną.
Patogeny utrzymują się (pozostają) w organizmie człowieka przez całe życie, a następnie wraz z pogorszeniem funkcjonowania układu odpornościowego i dziedziczną predyspozycją stają się przyczyną rozwoju przewlekłej infekcji wirusem Epsteina-Barra i szeregu ciężkich patologii onkologicznych charakter limfoproliferacyjny, choroby autoimmunologiczne i zespół chronicznego zmęczenia.
U osób zakażonych wirusem HIV EBVI objawia się w każdym wieku.
U dzieci i dorosłych zakażonych wirusami Epsteina-Barra procesy patologiczne rzadko rozwijają się, ponieważ normalny układ odpornościowy organizmu w większości przypadków jest w stanie kontrolować i przeciwdziałać infekcji. Aktywne rozmnażanie patogenów spowodowane jest ostrą infekcją bakteryjną lub wirusową, szczepieniem, stresem - wszystkim, co atakuje układ odpornościowy.
Ostra postać zakażenia wirusem Epsteina-Barra u dorosłych i dzieci
Ostra pierwotna infekcja wywołana wirusami Epsteina-Barra lub zespołem przypominającym mononukleozę (nie mylić z mononukleozą zakaźną) u dorosłych i dzieci rozpoczyna się wysoką gorączką, bólem gardła i powiększonymi tylnymi węzłami chłonnymi szyjnymi. Węzły chłonne przednie szyjne i łokciowe są nieco mniej podatne na powiększenie. Zdarzają się przypadki uogólnionej limfadenopatii. U połowy pacjentów występuje powiększenie śledziony, u 10 - 30% pacjentów powiększenie wątroby. U niektórych pacjentów rozwija się obrzęk okołooczodołowy.
Okres inkubacji wirusa EBVI trwa 4–7 dni. Wszystkie objawy są najbardziej widoczne średnio w 10. dniu choroby.
Objawy ostrej postaci EBVI
Zespół zatrucia
Większość przypadków choroby rozpoczyna się ostro od wysokiej temperatury ciała. Osłabienie, letarg, złe samopoczucie i utrata apetytu to główne objawy EBVI w tym okresie. Początkowo temperatura ciała jest podgorączkowa. Po 2-4 dniach wzrasta do 39-40Z.
Uogólniona limfadenopatia
Uogólniona limfadenopatia jest patogenicznym objawem EBVI u dorosłych i dzieci. Pojawia się od pierwszych dni choroby. Jednocześnie powiększa się 5-6 grup węzłów chłonnych: częściej tylne szyjne, nieco rzadziej - przednie szyjne, podżuchwowe i łokciowe. O średnicy od 1 do 3 cm, nielutowane, układane w łańcuszki lub w opakowaniach. Są wyraźnie widoczne, gdy odwracasz głowę. Czasami nad nimi obserwuje się pastowatą tkankę.
Ryż.5. Najczęściej w przypadku EBVI powiększone są tylne węzły chłonne szyjne. Są wyraźnie widoczne, gdy odwracasz głowę.
Objawy zapalenia migdałków w ostrej postaci EBVI
Zapalenie migdałków jest najczęstszym i wczesnym objawem choroby u dorosłych i dzieci. Migdałki powiększają się do II - III stopnia. Ich powierzchnia ulega wygładzeniu na skutek nacieku i limfostazy z wysepkami brudnoszarych nalotów, czasami przypominających koronkę, jak przy błonicy, łatwo je usunąć szpatułką, nie wsiąkają w wodę i łatwo się rozcierają. Czasami blaszki stają się włóknisto-nekrotyczne i rozprzestrzeniają się poza migdałki. Oznaki i objawy zapalenia migdałków wywołanego zakażeniem wirusem Epsteina-Barra znikają po 5 do 10 dniach.
Ryż. 6. Ból gardła przy EBVI. W przypadku rozprzestrzenienia się blaszki poza migdałki należy przeprowadzić diagnostykę różnicową z błonicą (zdjęcie po prawej).
Objawy zapalenia migdałków w ostrej postaci EBVI
Często odnotowuje się zapalenie migdałków w chorobie. Zatkany nos, trudności w oddychaniu przez nos, chrapanie podczas snu z otwartymi ustami to główne objawy zakażenia wirusem Epsteina-Barra u dorosłych i dzieci. Twarz pacjenta staje się opuchnięta (przybiera wygląd migdałka), usta wysychają, powieki i grzbiet nosa są lepkie.
Powiększona wątroba i śledziona
Gdy choroba występuje u dzieci i dorosłych, wątroba powiększa się już na początku choroby, ale najczęściej w 2. tygodniu. Jego wielkość powraca do normy w ciągu 6 miesięcy. Zapalenie wątroby rozwija się u 15–20% pacjentów.
Powiększona śledziona u dorosłych i dzieci jest późniejszym objawem choroby. Jego wielkość powraca do normy w ciągu 1 do 3 tygodni.
Wysypka
Osutka (wysypka) pojawia się w 4.–14. dniu choroby. Jest różnorodnie.Może być plamisty, grudkowy, różowaty, punktowy lub krwotoczny, bez określonej lokalizacji. Obserwowane przez 4 - 10 dni. Często pozostawia po sobie pigmentację. Wysypka pojawia się szczególnie często u dzieci otrzymujących amoksycylinę lub ampicylinę.
Zmiany hematologiczne
W ostrej postaci EBVI obserwuje się leukocytozę, neutropenię, limfocytozę i monocytozę. Komórki jednojądrzaste występują we krwi w ilościach od 10 do 50 – 80%. Komórki jednojądrzaste pojawiają się w 7. dniu choroby i utrzymują się przez 1–3 tygodnie. ESR wzrasta do 20 - 30 mm/godzinę.
Ryż. 7. Wysypka u dzieci zakażonych wirusem Epsteina-Barra.
Skutki ostrej postaci EBVI u dorosłych i dzieci
Istnieje kilka opcji wyniku ostrej postaci zakażenia wirusem Epsteina-Barra:
Powrót do zdrowia.
Bezobjawowi nosiciele wirusa.
Przewlekła nawracająca infekcja.
Rozwój raka.
Rozwój chorób autoimmunologicznych.
Pojawienie się zespołu chronicznego zmęczenia.
Prognoza choroby
Na rokowanie choroby wpływa wiele czynników:
Stopień dysfunkcji układu odpornościowego.
Genetyczne predyspozycje do chorób wywołanych wirusem Epsteina-Barra.
Ostra infekcja bakteryjna lub wirusowa, szczepienie, stres, operacja – wszystko, co atakuje układ odpornościowy – powoduje aktywną proliferację patogenów.
Ryż. 8. Zdjęcie przedstawia mononukleozę zakaźną u dorosłych. Powiększone węzły chłonne są ważnym objawem choroby.
Mononukleoza zakaźna jest niebezpieczną chorobą. Przy pierwszych oznakach i objawach choroby należy natychmiast skonsultować się z lekarzem.
Przewlekłe zakażenie wirusem Epsteina-Barra u dorosłych i dzieci
Przewlekła postać choroby u dorosłych i dzieci ma różnorodne objawy i opcje przebiegu, co znacznie utrudnia diagnozę. Przewlekła infekcja wirusem Epsteina-Barra trwa długo i ma przebieg nawrotowy. Objawia się zespołem przypominającym przewlekłą mononukleozę, niewydolnością wielonarządową, zespołem hemofagocytarnym. Istnieją uogólnione i usunięte formy choroby.
Przewlekły zespół podobny do mononukleozy: oznaki i objawy
Przewlekły zespół przypominający mononukleozę u dzieci i dorosłych charakteryzuje się przebiegiem falowym, często określanym przez pacjentów mianem grypy przewlekłej. Niska temperatura ciała, osłabienie i złe samopoczucie, bóle mięśni i stawów, utrata apetytu, dyskomfort w gardle, trudności w oddychaniu przez nos, ciężkość w prawym podżebrzu, bóle i zawroty głowy, depresja i labilność emocjonalna, zmniejszona pamięć, uwaga i inteligencja - główne objawy choroby. U pacjentów występują powiększone węzły chłonne (uogólniona limfadenopatia), powiększona wątroba i śledziona. Migdałki podniebienne są powiększone (przerośnięte).
Zespół hemofagocytarny
Nadprodukcja cytokin przeciwzapalnych przez komórki T zakażone wirusami prowadzi do aktywacji układu fagocytów w szpiku kostnym, wątrobie, krwi obwodowej, węzłach chłonnych i śledzionie. Aktywowane histiocyty i monocyty pochłaniają komórki krwi. Występuje niedokrwistość, pancytopenia i koagulopatia. Pacjent martwi się okresową gorączką, powiększeniem wątroby i śledziony, obserwuje się uogólnioną limfadenopatię i rozwija się niewydolność wątroby. Śmiertelność sięga 35%.
Konsekwencje rozwoju niedoborów odporności u dorosłych i dzieci
Obniżona odporność prowadzi do rozwoju wielu chorób o charakterze zakaźnym i niezakaźnym. Warunkowo patogenna flora jest aktywowana. Rozwijają się infekcje wirusowe, grzybicze i bakteryjne. Ostre infekcje dróg oddechowych i inne choroby narządów laryngologicznych (nieżyt nosa i gardła, zapalenie migdałków, zapalenie ucha, zapalenie zatok, zapalenie krtani i tchawicy, zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc) rejestrowane są u pacjentów do 6 - 11 razy w roku.
U pacjentów z osłabionym układem odpornościowym liczba limfocytów B może wzrosnąć do ogromnej liczby, co negatywnie wpływa na funkcjonowanie wielu narządów wewnętrznych: rozwija się układ oddechowy i ośrodkowy układ nerwowy, serce, stawy, dyskinezy dróg żółciowych i rozwija się przewód pokarmowy jest dotknięty.
W przypadku ciężkiego niedoboru odporności u pacjentów rozwija się uogólniona postać EBVI. Odnotowuje się uszkodzenie centralnego i obwodowego układu nerwowego. Rozwija się zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, ataksja móżdżkowa i zapalenie wielokorzeniowe. Dotknięte są narządy wewnętrzne - nerki, serce, wątroba, płuca, stawy. Choroba często kończy się śmiercią pacjenta.
Nietypowe formy choroby
Istnieją dwie formy wymazanej (utajonej, powolnej) lub nietypowej postaci choroby.
W pierwszym przypadku pacjentów niepokoi długotrwała niska gorączka niewiadomego pochodzenia, osłabienie, bóle mięśniowo-stawowe, ból przy palpacji w okolicy obwodowych węzłów chłonnych. Choroba występuje falowo u dorosłych i dzieci.
W drugim przypadku wszystkim opisanym powyżej dolegliwościom towarzyszą objawy wskazujące na rozwój wtórnego niedoboru odporności: rozwijają się choroby o charakterze wirusowym, bakteryjnym lub grzybiczym. Uszkodzone są drogi oddechowe, przewód pokarmowy, skóra i narządy płciowe. Choroby trwają długo i często nawracają. Ich czas trwania waha się od 6 miesięcy do 10 lat lub dłużej. Wirusy znajdują się w limfocytach krwi i/lub ślinie.
Ryż. 10. Wysypka spowodowana mononukleozą zakaźną u dzieci.
Bezobjawowi nosiciele wirusa
Przebieg bezobjawowy charakteryzuje się brakiem klinicznych i laboratoryjnych objawów choroby. Wirusowe DNA określa się metodą PCR.
Diagnostyka przewlekłej postaci zakażenia wirusem Epsteina-Barra
Przewlekły wirus EBVI charakteryzuje się zespołem objawów obejmującym długotrwałą niską gorączkę niewiadomego pochodzenia, obniżoną wydajność, brak motywacji, ból gardła, powiększone obwodowe węzły chłonne, wątrobę i śledzionę, dysfunkcję wątroby i zaburzenia psychiczne.
Cechą charakterystyczną jest brak efektu klinicznego terapii konwencjonalnej.
Wywiad takich pacjentów wskazuje na długotrwałe nadmierne obciążenie psychiczne i sytuacje stresowe, zamiłowanie do modnych diet i postów.
Na przebieg przewlekły wskazuje:
mononukleoza zakaźna nie wcześniej niż sześć miesięcy temu lub choroba występująca przy wysokim mianach przeciwciał IgM (przeciwko antygenowi kapsydowemu);
badanie histologiczne (badanie tkanek) narządów zaangażowanych w proces patologiczny (węzły chłonne, wątroba, śledziona itp.);
wzrost liczby wirusów w dotkniętych tkankach, potwierdzony immunofluorescencją antykomplementarną z antygenem jądrowym wirusa.
O aktywności wirusa świadczy:
Limfocytoza względna i bezwzględna. Obecność atypowych komórek jednojądrzastych we krwi. Nieco rzadziej spotykane są limfopenia i monocytoza. W niektórych przypadkach trombocytoza i niedokrwistość.
Zmiany w stanie odporności (zmniejszona zawartość i upośledzona funkcja limfocytów cytotoksycznych NK, upośledzona odpowiedź humoralna).
Diagnostyka różnicowa przewlekłego EBVI
Przewlekłą infekcję wirusem Epsteina-Barra należy odróżnić od chorób wirusowych (wirusowe zapalenie wątroby, infekcja wirusem cytomegalii, toksoplazmoza itp.), chorób reumatycznych i onkologicznych.
Ryż. 11. Jednym z objawów EBVI jest wysypka na ciele dziecka i osoby dorosłej.
Wirusy utrzymują się (pozostają) w organizmie człowieka przez całe życie, a następnie wraz z pogorszeniem funkcjonowania układu odpornościowego i dziedziczną predyspozycją stają się przyczyną rozwoju szeregu chorób: ciężkiej onkopatologii, zespołu limfoproliferacyjnego, chorób autoimmunologicznych i przewlekłych. syndrom zmęczenia.
Rozwój onkopatologii
Zakażenie limfocytów B i zaburzenie ich różnicowania są głównymi przyczynami rozwoju nowotworów złośliwych i procesów paranowotworowych: chłoniaka poliklonalnego, raka nosogardła, leukoplakii języka i błony śluzowej jamy ustnej, nowotworów żołądka i jelit, macicy, gruczołów ślinowych, chłoniak ośrodkowego układu nerwowego, chłoniak Burkitta, mięsak Kaposiego u chorych na AIDS.
Rozwój chorób autoimmunologicznych
Wirusy Epsteina-Barra odgrywają ważną rolę w rozwoju chorób autoimmunologicznych: reumatoidalnego zapalenia stawów, tocznia rumieniowatego układowego, zespołu Sjogrena, zapalenia naczyń, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Rozwój zespołu chronicznego zmęczenia
Wirusy Epsteina-Barra odgrywają ważną rolę w rozwoju zespołu chronicznego zmęczenia, podobnie jak ludzkie wirusy opryszczki typu 6 i 7.
Niektóre rodzaje onkopatologii i procesów paranowotworowych
Chłoniak Burkitta
Chłoniak Burkitta występuje powszechnie w Afryce Środkowej, gdzie po raz pierwszy został opisany w 1958 roku przez chirurga Denisa Burkitta. Udowodniono, że afrykański wariant chłoniaka jest powiązany z wpływem wirusów na limfocyty B. Gdy sporadyczny („nieafrykańskiego”) chłoniaka związek z wirusem jest mniej wyraźny.
Najczęściej pojedyncze lub mnogie nowotwory złośliwe rejestruje się w okolicy szczęki, wrastając w sąsiadujące tkanki i narządy. Częściej chorują młodzi mężczyźni i dzieci. W Rosji zdarzają się pojedyncze przypadki tej choroby.
Ryż. 12. Na zdjęciu chłoniak Burkitta to jeden z nowotworów złośliwych wywoływanych przez wirusa Epsteina-Barra. Do tej grupy zaliczają się nowotwory nosogardła, migdałków i wiele chłoniaków ośrodkowego układu nerwowego.
Ryż. 13. Chłoniak Burkitta występuje głównie u dzieci kontynentu afrykańskiego w wieku 4 – 8 lat. Najczęściej dotknięta jest górna i dolna szczęka, węzły chłonne, nerki i nadnercza.
Ryż. 14. Chłoniak T-komórkowy typu nosowego. Choroba występuje powszechnie w Ameryce Środkowej i Południowej, Meksyku i Azji. Ten typ chłoniaka jest szczególnie często wiązany z wirusem Epsteina-Barra w populacjach azjatyckich.
Rak jamy nosowo-gardłowej
Ryż. 15.Na zdjęciu powiększone węzły chłonne w przebiegu raka nosogardzieli u osoby zakażonej wirusem HIV.
Mięsak Kaposiego
Jest to złośliwy, wieloogniskowy nowotwór pochodzenia naczyniowego, który atakuje skórę, błony śluzowe i narządy wewnętrzne. Ma kilka odmian, z których jedną jest mięsak epidemiczny związany z AIDS.
Ryż. 16. Mięsak Kaposiego u chorych na AIDS.
Leukoplakia języka
W niektórych przypadkach przyczyną choroby jest wirus Epsteina-Barra, który namnaża się w komórkach nabłonkowych jamy ustnej i języka. Na języku, dziąsłach, policzkach i podniebieniu pojawiają się szare lub białe płytki. W pełni kształtują się w ciągu kilku tygodni lub nawet miesięcy. Gdy płytki twardnieją, przybierają postać zgrubiałych obszarów, które wznoszą się ponad powierzchnię błony śluzowej. Choroba jest często zgłaszana u pacjentów zakażonych wirusem HIV.
Ryż. 17. Na zdjęciu leukoplakia owłosiona języka.
Choroby autoimmunologiczne
Wirus Epsteina-Barra przyczynia się do rozwoju chorób autoimmunologicznych - tocznia rumieniowatego układowego, reumatoidalnego zapalenia stawów, zespołu Sjögrena, zapalenia naczyń, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Ryż. 18. Toczeń rumieniowaty układowy.
Ryż. 19. Toczeń rumieniowaty układowy i reumatoidalne zapalenie stawów.
Ryż. 20. Zespół Sjogrena jest chorobą autoimmunologiczną. Głównymi objawami choroby są suchość oczu i jamy ustnej. Często przyczyną choroby jest wirus Epsteina-Barra.
Wrodzone zakażenie wirusem Epsteina-Barra stwierdza się w 67% przypadków ostrej postaci choroby oraz w 22% przypadków, gdy u kobiet w ciąży aktywowany jest przewlekły przebieg zakażenia.Noworodki rodzą się z patologiami układu oddechowego, sercowo-naczyniowego i nerwowego, a we krwi można wykryć ich własne przeciwciała oraz przeciwciała matki. Okres ciąży może zostać przerwany przez poronienie lub przedwczesny poród. Dzieci urodzone z niedoborami odporności umierają z powodu zespołu proliferacyjnego możliwie najszybciej po urodzeniu.
Podczas diagnozowania zakażenia wirusem Epsteina-Barra stosuje się następujące metody badań laboratoryjnych:
Ogólne badania kliniczne.
Badanie stanu odporności pacjenta.
Diagnostyka DNA.
Badania serologiczne.
Badanie dynamiki różnych materiałów.
Kliniczne badanie krwi
Podczas badania obserwuje się wzrost liczby leukocytów, limfocytów i monocytów z atypowymi komórkami jednojądrzastymi, niedokrwistością hemolityczną lub autoimmunologiczną, zmniejszeniem lub zwiększeniem liczby płytek krwi.
W ciężkich przypadkach liczba limfocytów znacznie wzrasta. Od 20 do 40% limfocytów nabiera nietypowego kształtu. Limfocyty atypowe (komórki jednojądrzaste) pozostają w organizmie pacjenta od kilku miesięcy do kilku lat po mononukleozie zakaźnej.
Ryż. 21. Na zdjęciu nietypowe limfocyty - komórki jednojądrzaste. Zawsze wykrywa się je w badaniach krwi na obecność wirusa Epsteina-Barra.
Chemia krwi
Zwiększa się poziom aminotransferaz, enzymów, białka C-reaktywnego i fibrynogenu.
Wskaźniki kliniczne i biochemiczne nie są ściśle specyficzne. Zmiany wykrywa się także w innych chorobach wirusowych.
Badania immunologiczne
Badania immunologiczne tej choroby mają na celu zbadanie stanu układu interferonowego, poziomu immunoglobulin, zawartości limfocytów cytotoksycznych (CD8+) i komórek pomocniczych T (CD4+).
Badania serologiczne
Antygeny wirusa Epsteina-Barra powstają sekwencyjnie (powierzchniowe → wczesne → jądrowe → błonowe itp.), A także przeciwciała przeciwko nim powstają sekwencyjnie, co umożliwia zdiagnozowanie choroby i określenie czasu trwania infekcji. Przeciwciała przeciwko wirusowi oznacza się metodą ELISA (test immunoenzymatyczny).
Produkcja antygenów przez wirusy Epsteina-Barra zachodzi w określonej kolejności: powierzchnia → wczesna → jądro → błona itp.
Swoiste IgM w organizmie pacjenta pojawiają się w ostrym okresie choroby lub w czasie zaostrzeń. Znika po 4 - 6 tygodniach.
Swoiste IgG dla EA („wczesne”) pojawiają się także w organizmie pacjenta w ostrym okresie i zmniejszają się w trakcie rekonwalescencji w ciągu 3–6 miesięcy.
Swoiste IgG przeciwko VCA („wczesne”) pojawiają się także w organizmie pacjenta w ostrym okresie. Ich maksimum odnotowuje się po 2–4 tygodniach, a następnie maleje, ale poziom progowy utrzymuje się przez długi czas.
IgG przeciwko EBNA wykrywa się 2-4 miesiące po zakończeniu ostrej fazy i jest następnie wytwarzana przez całe życie.
Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR)
Za pomocą PCR do wykrywania chorób wirusy Epsteina-Barra wykrywa się w różnych materiałach biologicznych: surowicy krwi, ślinie, limfocytach i leukocytach krwi obwodowej. W razie potrzeby bada się biopaty wątroby, błonę śluzową jelit, węzły chłonne, zeskrobiny z błony śluzowej jamy ustnej i dróg moczowo-płciowych, wydzielinę prostaty, płyn mózgowo-rdzeniowy itp.Czułość metody sięga 100%.
Diagnostyka różnicowa
Choroby o podobnym obrazie klinicznym obejmują:
zakażenie wirusem HIV i AIDS,
dławicowa (bolesna) postać listeriozy,
odra,
Wirusowe zapalenie wątroby,
zakażenie wirusem cytomegalii (CMVI),
miejscowa błonica gardła,
dusznica,
zakażenie adenowirusem,
choroby krwi itp.
Podstawowymi kryteriami diagnostyki różnicowej są zmiany w badaniu klinicznym krwi i diagnostyce serologicznej.
Ryż. 22. Powiększone węzły chłonne u dzieci chorych na mononukleozę zakaźną.
Leczenie zakażenia wirusem Epsteina-Barra u dorosłych i dzieci
Przed rozpoczęciem leczenia zakażenia wirusem Epsteina-Barra zaleca się zbadanie wszystkich członków rodziny pacjenta w celu wykrycia uwolnienia patogenów ze śliną. Jeśli to konieczne, otrzymują terapię przeciwwirusową.
Leczenie EBVI u dorosłych i dzieci w okresie ostrych objawów pierwotnego zakażenia
W okresie ostrych objawów pierwotnej infekcji nie jest wymagane specjalne leczenie infekcji wirusem Epsteina-Barra. Jednak przy długotrwałej gorączce, ciężkich objawach zapalenia migdałków i zapalenia migdałków, powiększonych węzłach chłonnych, żółtaczce, narastającym kaszlu i pojawieniu się bólu brzucha, konieczna jest hospitalizacja pacjenta.
W przypadkach łagodnego do umiarkowanego ciężkości choroby zaleca się pacjentowi przestrzeganie ogólnego schematu leczenia z odpowiednim poziomem energii. Długotrwały odpoczynek w łóżku wydłuża proces gojenia.
W celu łagodzenia bólu i stanu zapalnego stosuje się środki przeciwbólowe. Dobrze sprawdziły się leki z grupy nienarkotycznych leków przeciwbólowych: Paracetamol i jego analogi, Ibuprofen i jego analogi.
Ryż. 23.Na zdjęciu po lewej lek przeciwbólowy Tylenol (substancją czynną jest paracetamol. Na zdjęciu po prawej lek Advil (substancją czynną jest ibuprofen).
Jeśli istnieje ryzyko wtórnej infekcji lub jeśli pojawia się dyskomfort w gardle, stosuje się leki zawierające środki antyseptyczne, dezynfekcyjne i przeciwbólowe.
Wygodne jest leczenie chorób jamy ustnej i gardła za pomocą leków skojarzonych. Zawierają środki antyseptyczne i dezynfekcyjne o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym i przeciwwirusowym, środki przeciwbólowe, oleje roślinne i witaminy.
Preparaty kombinowane do stosowania miejscowego są dostępne w postaci sprayów, płukanek i pastylek do ssania. Wskazane jest stosowanie leków takich jak Hexetidine, Stopangin, Hexoral, Tantum Verde, Yox, Miramistin.
Na ból gardła wskazane jest stosowanie leków takich jak TeraFlu LAR, Strepsils Plus, Strepsils Intensive, Flurbiprofen, Tantum Verde, Anti-Angin Formula, Neo-angin, Kameton – aerozol. Preparatów miejscowych zawierających składniki przeciwbólowe nie można stosować u dzieci poniżej 3. roku życia ze względu na ryzyko wystąpienia skurczu krtani.
W przypadku wtórnego zakażenia wskazane jest miejscowe leczenie środkami antyseptycznymi i dezynfekcyjnymi. W mononukleozie zakaźnej zapalenie migdałków jest aseptyczne.
Leczenie EBVI u dorosłych i dzieci z chorobami przewlekłymi
Leczenie zakażenia wirusem Epsteina-Barra opiera się na indywidualnym podejściu do każdego pacjenta, biorąc pod uwagę przebieg choroby, jej powikłania oraz stan odporności.Leczenie przewlekłego EBVI powinno być kompleksowe: etiotropowe (nastawione przede wszystkim na zniszczenie wirusów), ciągłe i długotrwałe, z zachowaniem ciągłości działań leczniczych w warunkach szpitalnych, ambulatoryjnych i rehabilitacyjnych. Leczenie należy prowadzić pod kontrolą parametrów klinicznych i laboratoryjnych.
Terapia podstawowa
Podstawą leczenia EBVI są leki przeciwwirusowe. Jednocześnie pacjentowi zaleca się reżim ochronny i żywienie dietetyczne. Leczenie infekcji innymi lekami jest dodatkowe.
Stosuje się następujące leki przeciwwirusowe:
Izoprynozyna (pranobeks inozyny).
Acyklowir i Valtrex (nieprawidłowe nukleozydy).
Arbidol.
Preparaty interferonowe: Viferon (rekombinowany IFN α-2β), Reaferon-ES-Lipint, Kipferon, interferony do podawania domięśniowego (Realdiron, Reaferon-EC, Roferon A, Intron A i in.).
Długotrwałe stosowanie Viferonu i Inozyny pranobeksu nasila działanie immunokorekcyjne i przeciwwirusowe, co znacząco zwiększa skuteczność leczenia.
Terapia immunokorekcyjna
Podczas leczenia EBVI stosuje się:
Immunomodulatory Lykopid, Polyoksydonium, IRS-19, Ribomunil, Derinat, Imudon itp.
Cytokiny Leukinferon i Roncoleukin. Przyczyniają się do wytworzenia gotowości przeciwwirusowej w zdrowych komórkach, hamują rozmnażanie się wirusów, stymulują pracę komórek NK i fagocytów.
Immunoglobuliny Gabryglobina, Immunovenina, Pentaglobina, Intraglobina itp. Leki z tej grupy są przepisywane w przypadku ciężkiego zakażenia wirusem Epsteina-Barra. Blokują „wolne” wirusy znajdujące się we krwi, limfie i płynie międzykomórkowym.
Preparaty z grasicy (Timogen, Immunofan, Taktivin itp.) mają działanie aktywujące T i zdolność stymulowania fagocytozy.
Leczenie zakażenia wirusem Epsteina-Barra za pomocą leków korygujących i stymulantów odpornościowych przeprowadza się dopiero po badaniu immunologicznym pacjenta i badaniu jego stanu odporności.
Leczenie objawowe
W przypadku gorączki stosuje się leki przeciwgorączkowe Ibuprofen, Paracetamol itp.
Jeśli oddychanie przez nos jest trudne, stosuje się leki do nosa Polydexa, Isofra, Vibrocil, Nazivin, Adrianol itp.
W przypadku suchego kaszlu u dorosłych i dzieci zaleca się Glauvent, Libexin itp.
W przypadku mokrego kaszlu przepisywane są mukolityki i środki wykrztuśne (Bromhexal, Ambro HEXAL, Acetylcysteina itp.
Leki przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze
W przypadku wtórnej infekcji przepisywane są leki przeciwbakteryjne. W przypadku zakażenia wirusem Epsteina-Barra częściej wykrywa się Haemophilus influenzae, paciorkowce, gronkowce i grzyby Candida. Lekami z wyboru są cefalosporyny II i III generacji, makrolidy, karbapenemy i leki przeciwgrzybicze. W przypadku mieszanej mikroflory wskazany jest lek metronidazol. Lokalnie stosuje się leki przeciwbakteryjne, takie jak Stopangin, Lizobakt, Bioparox itp.
Środki terapii patogenetycznej
Leki rehabilitacyjne metaboliczne: Elkar, Solcoseryl, Actovegin itp.
Aby normalizować funkcjonowanie przewodu żołądkowo-jelitowego, stosuje się hepatoprotektory (Galstena, Hofitol itp.), Enterosorbenty (Filtrum, Smecta, Polyphepan, Enterosgel itp.), Probiotyki (Acipol, Bifiform itp.).
Angio- i neuroprotektory (Gliatilin, Instenon, Encephabol itp.).
Leki przeciwhistaminowe pierwszej i trzeciej generacji (Fenistil, Zyrtec, Claritin itp.).
Inhibitory proteaz (Gordox, Kontrikal).
Leki hormonalne prednizolon, hydrokortyzon i deksametazon są przepisywane w przypadku ciężkiej infekcji - niedrożności dróg oddechowych, powikłań neurologicznych i hematologicznych. Leki z tej grupy zmniejszają stany zapalne i chronią narządy przed uszkodzeniem.
Terapię detoksykującą przeprowadza się, gdy choroba ma ciężki przebieg i jest powikłana pęknięciem śledziony.
Kompleksy witaminowo-mineralne: Vibovit, Multi-tabs, Sanasol, żel Biovital, Kinder itp.
Leki antyhomotoksyczne i homeopatyczne: Aflubin, Oscillococcinum, Tonzilla compositum, Lymphomyosot itp.
Nielekowe metody leczenia (magnetoterapia, laseroterapia, magnetoterapia, akupunktura, fizykoterapia, masaż itp.).
W leczeniu zespołu astenicznego stosuje się adaptogeny, duże dawki witamin z grupy B, leki nootropowe, leki przeciwdepresyjne, psychostymulujące i korektory metabolizmu komórkowego.
Dzieci i dorośli, którzy doświadczyli EBVI, wymagają długoterminowej rehabilitacji. Dziecko zostaje wykreślone z rejestru od sześciu miesięcy do roku po normalizacji parametrów klinicznych i laboratoryjnych. Badanie przez pediatrę przeprowadza się raz w miesiącu. W razie potrzeby dziecko kierowane jest na konsultację do lekarza laryngologa, hematologa, immunologa, onkologa itp.
Stosowane metody badań laboratoryjnych:
Ogólne badanie krwi raz w miesiącu przez 3 miesiące.
ELISA raz na 3 miesiące.
PCR zgodnie ze wskazaniami.
Wymaz z gardła raz na 3 miesiące.
Immunogram raz na 3-6 miesięcy.
Badania biochemiczne przeprowadza się według wskazań.
Kompleksowa terapia i indywidualne podejście do wyboru taktyki postępowania z pacjentem, zarówno w domu, jak i w warunkach szpitalnych, są kluczem do skutecznego leczenia infekcji wirusem Epsteina-Barra.
