Próba Mantoux (test Mantoux) stosowana jest w diagnostyce tuberkulinowej. Diagnostyka tuberkulinowa jest główną metodą identyfikacji osób zakażonych prątkami gruźlicy, osób o podwyższonym ryzyku zachorowania oraz dzieci chorych na gruźlicę. W tym celu stosuje się test Mantoux (reakcja Mantoux). Jego wielkość pozwala ocenić obecność prątków gruźlicy w organizmie dziecka.
Intensywność reakcji tuberkulinowej jest różna. Reakcja Mantoux jest normalna, negatywna, pozytywna, hiperergiczna i wątpliwa.Reakcja Mantoux powie lekarzowi, czy dziecko ma gruźlicę, czy nie, jak duży jest stopień zakażenia prątkami gruźlicy, czy konieczne jest leczenie profilaktyczne dziecka lub szczepienie przeciwko gruźlicy. Istnieją przeciwwskazania do testu Mantoux, które pracownicy medyczni identyfikują w przeddzień diagnostyki tuberkulinowej.
Zakażenie Mycobacterium tuberculosis to przedostanie się patogenu do organizmu dziecka bez rozwoju klinicznych objawów choroby. Rozwój gruźlicy zapobiega odporności.
Organizm ludzki najczęściej styka się z zakażeniem gruźlicą w dzieciństwie i nigdy później nie wychodzi z tego spotkania bez szkody. Bacillus gruźlicy, gdy dostanie się do organizmu człowieka, nigdy go nie opuszcza. Ukrywa się w narządach układu siateczkowo-śródbłonkowego (RES) i w przyszłości może stać się sprawcą choroby. Interakcja prątka gruźlicy z organizmem dziecka jest dość złożona. Gruźlica jest szczególnie niebezpieczna dla dzieci w wieku od 1 do 3 lat. Zakażenie prątkami gruźlicy u dzieci w pierwszym roku życia zawsze kończy się chorobą.
Ryż. 1. Na zdjęciu Mycobacterium tuberculosis (elektronogram, kontrast ujemny).
Zadaniem OLS jest identyfikacja dzieci zakażonych i chorych na gruźlicę.
Diagnostyka tuberkulinowa
Diagnostyka tuberkulinowa (próba Mantoux) przeprowadzana jest masowo i indywidualnie u wszystkich dzieci zaszczepionych przeciw gruźlicy od 1. roku życia. Jeśli z jakiegoś powodu dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko gruźlicy w szpitalu położniczym, test Mantoux wykonuje się raz na sześć miesięcy aż do szczepienia.
Cele diagnostyki tuberkulinowej
Terminowa identyfikacja osób zakażonych prątkami gruźlicy, osób o podwyższonym ryzyku zachorowania i dzieci chorych na gruźlicę.
Selekcja dzieci do szczepień i doszczepień uzupełniających (szczepienia przeciwgruźlicze).
Na podstawie wyników diagnostyki tuberkulinowej można ocenić sytuację epidemiologiczną gruźlicy w danym regionie.
Diagnostyka tuberkulinowa jest ważną metodą badań przesiewowych dzieci i młodzieży w kierunku gruźlicy na całym świecie.
Co to jest tuberkulina
Tuberkulina jest złożonym lekiem wytwarzanym z kultur przesączy prątków gruźlicy lub z samych patogenów. Będąc antygenem niekompletnym (haptenem), powoduje specyficzną reakcję immunologiczną, która objawia się po 24 – 72 godzinach.
Jak przebiega diagnostyka tuberkulinowa?
Diagnostykę tuberkulinową przeprowadza specjalnie przeszkolona pielęgniarka, w wydzielonym pomieszczeniu, przy użyciu specjalnych jednorazowych strzykawek tuberkulinowych.
Tuberkulinę wstrzykuje się śródskórnie w środkową jedną trzecią przedramienia.
W miejscu wstrzyknięcia powinna uformować się grudka, która ma wygląd „skórki cytryny”, o średnicy nie większej niż 9 mm i jest biaława. Grudka znika bardzo szybko.
Odpowiedź ocenia się po 72 godzinach, czego dane zapisuje się w specjalnych dokumentach – karcie szczepień, dokumentacji medycznej i historii rozwoju dziecka.
Pomiar grudki lub przekrwienia przeprowadza się za pomocą przezroczystej linijki, która jest umieszczona prostopadle do osi przedramienia.
Ryż. 2. Tuberkulinę podaje się śródskórnie.
Ryż. 3. W miejscu wstrzyknięcia tuberkuliny powinna powstać grudka, która ma wygląd „skórki cytryny” i ma nie więcej niż 9 mm średnicy i białawy kolor.
Ryż. 4. Prowadzenie masowej diagnostyki tuberkulinowej w szkole.
Reakcje na podanie tuberkuliny
Ciało dziecka reaguje na wprowadzenie tuberkuliny objawami lokalnymi i ogólnymi:
Lokalne manifestacje
Do jego powstania dochodzi w miejscu wstrzyknięcia tuberkliny, gdzie może powstać grudka lub zaczerwienienie różnej wielkości, mogą pojawić się pęcherzyki (pęcherzyki), martwica i zapalenie naczyń chłonnych. Istotną wartość diagnostyczną ma reakcja miejscowa. Reakcja Mantoux może być negatywna, wątpliwa, pozytywna i hiperergiczna.
Ogólne manifestacje
Reakcja ogólna występuje rzadko i charakteryzuje się pogorszeniem ogólnego stanu zdrowia u niektórych dzieci, podwyższoną temperaturą ciała, bólami głowy i stawów.
Reakcja ogniskowa
Występuje podczas gruźlicy w ogniskach zakażenia gruźlicą.
Do przeprowadzenia diagnostyki tuberkulinowej wykorzystuje się reakcję Mantoux
(test Mantoux) z 2 jednostkami tuberkulinowymi (2TE).
Ryż. 5. Na zdjęciu tuberkulina jest złożonym lekiem stosowanym w diagnostyce tuberkulinowej.
Przeciwwskazania do wykonania diagnostyka tuberkulinowa
Przeciwwskazaniami do diagnostyki tuberkulinowej są:
choroby skórne,
choroby zakaźne w okresie zaostrzenia,
choroby somatyczne w okresie zaostrzeń (w tym padaczka),
w grupach dziecięcych objętych kwarantanną ze względu na choroby zakaźne nie przeprowadza się prób tuberkulinowych,
Testu Mantoux nie wykonuje się w pierwszym miesiącu po innych szczepieniach zapobiegawczych.
Diagnostykę tuberkulinową można wykonać po miesiącu od zniesienia kwarantanny lub ustąpienia objawów klinicznych choroby somatycznej lub zakaźnej.
Przed diagnostyką tuberkulinową wszystkie dzieci są przesłuchiwane i badane przez lekarza lub pielęgniarkę, a także dokładnie badana jest dokumentacja medyczna.
Wyniki reakcji Mantoux ocenia się po 72 godzinach.
Przed pomiarem wyniku należy omacać miejsce wstrzyknięcia tuberkuliny w celu określenia obecności lub braku grudki.
Jeśli występują grudki i przekrwienie, mierzone są tylko grudki.
Pomiar grudki lub przekrwienia przeprowadza się za pomocą przezroczystej linijki, która jest umieszczona prostopadle do osi przedramienia.
Ryż. 6. Na zdjęciu pracownik medyczny ocenia wyniki diagnostyki tuberkulinowej. Pomiar grudki lub przekrwienia przeprowadza się za pomocą przezroczystej linijki, która jest umieszczona prostopadle do osi przedramienia.
Ryż. 7. Pomiar grudki lub przekrwienia przeprowadza się za pomocą przezroczystej linijki.
Test Mantoux negatywny
Próba Mantoux daje wynik ujemny, jeśli w miejscu wstrzyknięcia tuberkliny nie ma grudki i przekrwienia lub występuje jedynie reakcja na kłucie o wielkości nie większej niż 0,1 mm. Świadczy to o tym, że dziecko nie jest zakażone prątkami gruźlicy lub że nastąpiło biologiczne samoleczenie gruźlicy.
Test Mantoux może dać wynik negatywny w przypadku następujących chorób:
gdy dziecko zachoruje na ciężką postać gruźlicy,
na limfogranulomatozę, sarkoidozę i szereg ostrych chorób zakaźnych - odrę, różyczkę, mononukleozę, szkarlatynę, dur brzuszny i nowotwory,
na niedobory witamin i zmęczenie.
Ryż. 8. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest negatywna. W miejscu wstrzyknięcia tuberkuliny reakcja nakłucia mierzy nie więcej niż 0,1 mm.
Reakcja Mantoux jest wątpliwa
Reakcję na podanie tuberkuliny uważa się za wątpliwą, jeśli wielkość grudki wynosi od 2 do 4 mm lub stwierdza się przekrwienie (zaczerwienienie) dowolnej wielkości, ale bez nacieku.
Ryż. 9. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest wątpliwa. Przekrwienie bez grudki.
Test Mantoux jest pozytywny
Test na gruźlicę uznaje się za pozytywny, jeśli grudka ma wielkość 5 milimetrów lub więcej, można zauważyć obecność pęcherzyków (pęcherzyków z płynem) lub można zauważyć dodatkowe tworzenie się grudek wokół głównej grudki utworzonej w miejscu wstrzyknięcia.
Pozytywną reakcję Mantoux interpretuje się jako:
słabo dodatni - grudka od 5 do 9 mm,
pozytyw o średniej intensywności - grudka od 10 do 14 mm,
wyraźny - grudka od 15 do 16 mm,
hiperergiczny - grudka o średnicy 17 mm lub większej, obejmuje to również tworzenie pęcherzyków ze składnikiem martwiczym, obecność zapalenia naczyń chłonnych i ogniska badań przesiewowych wokół grudki.
Ryż. 10. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest pozytywna.
Ryż. 11. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest pozytywna, hiperergiczna. Duże przekrwienie i grudka większa niż 17 mm.
Ryż. 12. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest pozytywna, hiperergiczna. Na tle przekrwienia widoczny jest duży pęcherzyk.
Reakcja Mantoux hiperergiczna
Najczęściej testy hiperergiczne na gruźlicę wykrywa się u dzieci chorych na gruźlicę. Na jego manifestację wpływa stosowanie penicyliny i streptomycyny. Reakcję hiperergiczną obserwuje się w alergiach i alergicznych dermatozach. Przewlekłe choroby zapalne przyczyniają się do jego wystąpienia. Dzieci z reakcjami hiperergicznymi kierowane są na konsultację do fizjatry.
Ryż. 13. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest pozytywna, hiperergiczna. Grudka z pęcherzykiem.
Ryż. 14. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest pozytywna, hiperergiczna.Grudka z pęcherzykiem.
Ryż. 15. Na zdjęciu reakcja Mantoux jest pozytywna, hiperergiczna. Grudka większa niż 17 mm.
Zakres prób tuberkulinowych
Na moment pierwotnej infekcji wskazuje dodatni wynik testu Mantoux, który występuje po raz pierwszy w życiu, chyba że stan ten jest związany ze szczepieniem lub ponownym szczepieniem. Grupą najbardziej narażoną na gruźlicę są dzieci, u których wykonano próbę tuberkulinową. Pierwszym wskazaniem do skierowania do fityzjatry są próby tuberkulinowe.
Zwiększona wrażliwość na tuberkulinę
Wrażliwość na tuberkulinę wzrasta w przypadku inwazji robaków, alergii pokarmowych i ostrych chorób układu oddechowego, infekcji prątkami gruźlicy, niedoczynności tarczycy, alergii, wirusowego zapalenia wątroby, otyłości itp.
U około 70% chorych dzieci chorych na gruźlicę stwierdza się zwiększoną wrażliwość na tuberkulinę. Takie dzieci podlegają leczeniu przez 3 miesiące.
Jeśli zwiększoną wrażliwość na tuberkulinę zarejestruje się jako hiperergiczną reakcję Mantoux (grudka 17 mm lub więcej), uważa się, że ryzyko gruźlicy u dziecka jest niezwykle wysokie.
Ryż. 16. Wykonanie testu Mantoux podczas infekcji wirusowej może zwiększyć wrażliwość na tuberkulinę.
Monotonna wrażliwość na tuberkulinę
Według statystyk u dzieci z tymi samymi wynikami testu Mantoux gruźlicę wykryto w 36% przypadków w ciągu 3 lat.
Studiowanie testu Mantoux z dynamiki
Badanie próby Mantoux w czasie (w ujęciu rocznym) pozwala na podstawie wyników masowej diagnostyki tuberkulinowej wyróżnić następujące grupy dzieci i młodzieży:
dzieci i młodzież z negatywną reakcją Mantoux (dzieci niezakażone) oraz osoby z alergią poszczepienną;
dzieci i młodzież zakażone Mycobacterium tuberculosis.
Alergia na zastrzyk tuberkulinowy
Alergię na podawanie tuberkuliny może wywołać fenol, który wchodzi w skład tuberkuliny w minimalnych ilościach. Lekarz pomoże Ci poradzić sobie z nietypowymi reakcjami.
Alergia poszczepienna
Dodatnią reakcję Mantoux po podaniu tuberkuliny w dawce 2 TU osobom zaszczepionym przeciw gruźlicy w poprzednim roku nazywa się alergią poszczepienną. Lekarz zajmujący się gruźlicą ma całą wiedzę potrzebną do odróżnienia alergii poszczepiennych od infekcji pierwotnych.
Odmowa przeprowadzenia diagnostyki tuberkulinowej nie jest obecnie rzadkością. Rodzice we współczesnym świecie bombardowani są mnóstwem informacji, także tych negatywnych, na temat testów Mantoux i szczepień przeciwgruźliczych.
Dzieci zarażają się gruźlicą od dorosłych. Rosja należy do krajów o wysokiej zachorowalności na gruźlicę. Dlatego rodzice nie powinni odmawiać diagnostyki tuberkulinowej.
Masowa diagnostyka tuberkulinowa jest jedyną metodą diagnozowania gruźlicy, która pozwala szybko i łatwo zbadać niemal całą populację dzieci.
Ryż. 17. Odmowa rodziców wykonania reakcji Mantoux pozbawia dziecko prawa do zdrowia.
